کتاب توسعه و مبانی تمدن غرب

پیوند بین حوزه و دانشگاه پیوند بین دین و علم است و در این پیوند، این دین نیست که باید توجیه علمی پیدا کند، بلکه علم باید بار دیگر خود را بر مبنای حقیقت عالم استوار دارد.

افزودن چند واحد معارف اسلامی به مجموعۀ دروس دانشگاهی هیچ مشکلی را از پیش پای برنمی‌دارد.

اکنون هر چند تکنولوژی در آخرین مراحل تکاملی خویش است، اما انسان غربی تا مرز حیوانی بندۀ خور و خواب و خشم و شهوت هبوط کرده است.

اقتصاد دیکتاتورِ بلامنازع دنیای امروز است

وقتی حقِ حیات اجتماعی و مزایای آن تنها به کسی اعطا می‌شود که مدرسه و دانشگاه رفته باشد، خودبه‌خود پذیرش نظام آموزشی کنونی و گردن نهادن بدان با نوعی اجبار هم‌راه می‌شود.

تمدن امروز تمدنی زاییده از سرمایه‌داری است

اگر حضرت نوح نبی (ع) کشتی بخار ساخته بود، شاید می‌توانست جا و مقامی در تاریخ تمدن بیابد

در تفکر امروزی غرب که متأسفانه مقبولیتی عام یافته و در پهنۀ زمین اشاعه پیدا کرده است، بشر را صرفاً از دریچۀ نیازهای مادی و دنیایی‌اش مورد مداقه و بررسی قرار می‌دهند.

محتوای علمی سیستم آموزشی کنونی در مدرسه‌ها و دانشگاه‌ها انباشته از فرضیاتی است که هر چند کاملاً به اثبات نرسیده‌اند، اما به‌گونه‌ای تدریس می‌شوند که تو گویی علم مطلق هستند و هیچ تردیدی در آنها وجود ندارد.

حیوانات صورت‌های نفسانی بشر هستند که از نظر خلقت، از نفس او منشأ گرفته‌اند و در مرتبتی پایین‌تر از او وجود یافته‌اند.

خودپرستی ریشۀ همۀ ترس‌هاست. انسانی که از گرسنگی وحشت دارد، با اولین محاصرۀ اقتصادی تسلیم می‌شود. آدمی که از جان خویش می‌ترسد، با اولین تهدید به زانو می‌افتد و از حقوق خویش درمی‌گذرد.

«وقتی می‌خواهید جامعه‌ای را به سوی چیزی بکشید، حیوانی‌ترین و پست‌ترین غرایز او را آماج و نشانۀ "پروپاگاند" یا تبلیغات خود قرار دهید

وقتی پول تنها وسیله‌ای است که انسان را به همۀ اهداف خویش می‌رساند، دیگر نمی‌توان آن را در حد یک وسیله نگه داشت و بالطبع پول جایگزین همۀ اهداف می‌شود و به هدف ـ و بلکه بزرگ‌ترین هدف ـ بشر تبدیل می‌شود.

این جوامع را در حالتی پیشرفته و توسعه‌یافته می‌خوانند که بیش‌ترین فاصله‌های طبقاتی در آنها وجود دارد.

انسانِ امروز بر خلاف آن‌چه وانمود می‌کند، از همۀ آدم‌هایی که در طول تاریخ زیسته‌اند خرافاتی‌تر است و بیش‌تر از همۀ اقوام، خرافه‌هایی بعید و غریب را به عنوان واقعیت‌هایی مسلم و حقایقی مطلق پذیرفته است.

آیا همین که مسئولین سطوح بالا مسلمان و بعضاً از علمای روحانی هستند کفایت می‌کند و دیگر مهم نیست که این مسئولین بر مبنای اسلام عمل کنند یا نه؟

در نظام اسلامی کار هر کس مستقیماً بر اعتقادات و تمایزات کیفی و روحی افراد بنا می‌شود و آن‌چه انسان‌ها را به کار وامی‌دارد نه پول، که عشق است.

در هیچ یک از اعصار تاریخ سابقه نداشته است که تمدنی بتواند تا این حد و در این وسعت و عمق، تمدن‌های دیگر را در خود منحل سازد و این‌چنین بر روح و جان دیگر امت‌ها تسلط پیدا کند و همۀ آن‌چه را که وجه مشخصۀ اقوام و ملت‌های مختلف در همۀ اعصار بوده است، یعنی دین، زبان، فرهنگ، تاریخ، هنر، معماری، آداب و رسوم و غیره را به تبعیت از خود، تا آن‌جا تغییر دهد که امروز در کوچک‌ترین و دورافتاده‌ترین ده‌کوره‌های ایران و ترکیه و یونان نیز مردم لباس اروپایی می‌پوشند، خانه‌های خویش را به سبک اروپایی‌ها ـ البته با تقلیدی بسیار زشت و ناشیانه ـ می‌سازند،

هر جا که پروردگار لذتی نهاده است، در همان جا نشانی از کمال وجود دارد؛ البته در صورتی که خود لذت به غایت و آرمان بشر تبدیل نشود، اگرنه، نه‌تنها نقش استکمالی خویش را از کف می‌دهد، بلکه به غُل و زنجیری سنگین مبدل می‌شود که انسان را به اسفل سافلین و پایین‌ترین مراتب جهنم می‌کشاند. بدون شک، اگر پروردگار متعال در اکل و شُرب و... لذتی قرار نداده بود، استمرار حیات بشر به خطر می‌افتاد. اما از جانب دیگر، لذت نیز در حالتی ضامن بقای بشر است که از جایگاه استکمالی خویش خارج نشده باشد. اگر لذت مطلق انگاشته شود و به عنوان هدف اعتبار شود، آن‌گاه نه‌تنها متضمن حیات نیست، بلکه از مسیر اعتدال خارج می‌شود و خود به وسیله‌ای در خدمت قطع حیات بشر مبدل می‌شود.

روژه گارودی در کتاب «هشدار به زندگان» نوشته است: ...اقتصاد آزاد «به شیوۀ غربی» برای رفع احتیاج بازار نیست، بلکه برای ایجاد بازار احتیاج است!

این قدرت الهی است که همۀ دنیا را دیر یا زود مسخر اعتقادات ما خواهد کرد و پرچم اسلام را بر فراز همۀ بلندی‌های عالم به اهتزاز در خواهد آورد.

امروز را هرگز نمی‌توان همان علم طب قدیم دانست. طب قدیم دقیقاً بر مبانی حکیمانه‌ای، منشأگرفته از دین اسلام استوار بوده و بدین ترتیب، امکان تعلیم و تدریس آن در حوزه‌های علمیه وجود داشته است، حال آن‌که بین پزشکی امروز و مبانی اعتقادی و فلسفی ما پیوندی این‌چنین وجود ندارد. این حرف را به عنوان سرزنش تلقی نکنید؛ مقصود حقیر بیان این نکته است که چرا دیگر امکان تدریس این علوم در حوزه‌های علمیه وجود ندارد.

وقتی ارادۀ بشر را در جهت ارضای شهوات و اهوای خویش هیچ چیز محدود نکند، انسان در مسیر تمتع از لذایذ دنیایی به آن‌چنان زیاده‌طلبی و تکاثری دچار می‌شود که از آن باید به خدا پناه برد.

اگر حکومت اسلامی می‌خواهد برای رشد و تکامل انسانی برنامه‌ریزی کند، اصالتاً باید به ابعاد معنوی و روحانی وجود بشر توجه پیدا کند و در مرحلۀ اول موانعی را که راه تعالی روحانی بشر به سوی خدا را سد کرده‌اند، از سر راه بردارد و از جملۀ این موانع فقر مادی است. بنابراین، اولاً توجه به از بین بردنِ فقر مادی امری تَبَعی است نه اصلی و ثانیاً هدف از آن دست‌یابی به عدالت اجتماعی است نه توسعه.

دور شدن از حق است که به فقر فرهنگی منجر می‌شود

قیمت تحصیل‌کرده‌ها بر پیشانی‌شان حک شده است و همین امر به خودی خود نشان می‌دهد که ارزش علم در جهان امروز چیزی جز ارزش تجارتی نیست.

در نظام‌های اجتماعی این روزگار که تحت سیطرۀ دیکتاتوری اقتصاد شکل گرفته است، پول همواره طرف دوم معادله‌ای است که به همه چیز معنا و مفهوم و ارزش می‌بخشد. آن‌چه را که نتوان با پول سنجید اصلاً در دنیا وجود ندارد.

...همان‌طوری که کشورها بر حسب تولید ناخالص ملی طبقه‌بندی می‌شوند، سلسله‌مراتبی هم بر اساس تولید ناخالص فارغ‌التحصیلان وجود دارد. به این ترتیب، کشوری که می‌خواهد در سلسله‌مراتب «رشدیافتگی» ترقی کند باید به تولید هر چه بیش‌تر فارغ‌التحصیلان بپردازد. اما فارغ‌التحصیلی که بدین‌گونه تولید می‌شود به چه کار می‌آید جز آن‌که در خدمت ثروتمندان جهان قرار گیرد؟

برای تولید بیش‌تر که ضرورت توسعۀ اقتصادی است، باید مردم را به مصرف هر چه بیش‌تر ترغیب کرد و بدین علت است که تبلیغات ـ یا بهتر بگویم پروپاگاند ـ یکی از ارکان اساسی توسعه به شیوۀ غربی است.

شرکت‌های چندملیتی، سه بار ثروتمندتر از همۀ بانک‌های مرکزی کشورهای صنعتی، بر اقتصاد جهانی حکم می‌رانند و امروز نفی‌کنندۀ آزادی اقتصادی بی‌رنگی هستند که خود از آن زاییده شده‌اند... بسط و گسترش سرطانی آنها پدیدۀ نمایان پایان این قرن بی‌فریاد است.