نادر نادرپور

نادر نادرپور شاعر برجسته‌ی ایرانی و از چهره‌های تأثیرگذار در شکل‌گیری و گسترش شعر نو فارسی بود. او در میان شاعرانی که جریان شعر نو یا شعر نوین فارسی را بنیان گذاشتند و به بلوغ رساندند، جایگاهی ویژه دارد. اگرچه نیما یوشیج به‌درستی پدر شعر نو فارسی شناخته می‌شود، به باور بسیاری از پژوهشگران و منتقدان معتبر ادبی، نادر نادرپور نخستین شاعری بود که افق‌های تازه، هیجان‌انگیز و تثبیت‌شده‌ای را به روی شعر نو فارسی گشود.

نادر نادرپور در ۱۶ خرداد ‍۱۳۰۸ در تهران به دنیا آمد. پدر و مادرش هر دو به زبان فرانسه تسلط داشتند و شیفته‌ی هنر، موسیقی و تاریخ بودند. پدرش، تقی میرزا، از نوادگان رضا قلی میرزا، پسر ارشد نادرشاه افشار، بود؛ مردی نقاش، اهل ادبیات و آشنا با شعر که نقش مهمی در آموزش ادبی نادرپور ایفا کرد. نادرپور از کودکی با شعر کلاسیک و معاصر فارسی مأنوس شد و حفظ شعر و مطالعه‌ی روزنامه بخشی از تربیت روزمره‌ی او بود. مادرش نیز با نوازندگی تار، ذوق موسیقایی را در او پرورش داد. این پیوند هم‌زمان شعر و موسیقی بعدها در زبان آهنگین و تصویرپردازی دقیق شعر نادرپور به‌خوبی نمایان شد.

در سال ۱۳۲۱ و هم‌زمان با جنگ جهانی دوم، نادرپور وارد دبیرستان ایران‌شهر تهران شد. فضای سیاسیِ ملتهب آن دورانْ او را نیز همچون بسیاری از هم‌نسلانش به فعالیت سیاسی کشاند. ابتدا به گروه‌های ملی‌گرا پیوست و سپس مدتی عضو حزب توده‌ی ایران شد. در همین دوره، اشعاری از او در نشریاتی چون مردم، رهبر و ایران ما منتشر شد. بااین‌همه، نادرپور از سال ۱۳۲۵ به‌تدریج از حزب فاصله گرفت و با نگاهی انتقادی به بحران آذربایجان و سیاست‌های شوروی، به این نتیجه رسید که کمونیسم شوروی با استقلال ملی ایران سازگار نیست. از همین‌ رو، به جریان ملی‌گرایی و جبهه‌ی ملی ایران به رهبری دکتر محمد مصدق نزدیک شد.

در سال ۱۹۵۰، برای ادامه‌ی تحصیل در رشته‌ی زبان و ادبیات فرانسه راهی پاریس و دانشگاه سوربن شد. در دوران اقامت در فرانسه، علاوه‌بر فعالیت‌های مطبوعاتی آزاد، با حزب نیروی سوم به رهبری خلیل ملکی همکاری فکری داشت. پس از دریافت مدرک کارشناسی، به ایران بازگشت و در بخش خصوصی مشغول به کار شد.

دهه‌ی ۱۳۴۰ برای نادرپور دوره‌ای تعیین‌کننده بود. او در سال ۱۳۳۹ نخستین شب شعر مدرن فارسی را در تهران، در انجمن فرهنگی ایران و آمریکا، برگزار کرد؛ رویدادی که نقشی مهم در تثبیت شعر نو در فضای رسمی فرهنگی داشت. سپس در وزارت فرهنگ و هنر به‌عنوان مشاور اداره‌ی هنرهای نمایشی فعالیت کرد و سردبیری مجله‌ی نمایش و مجله‌ی هنر و مردم را بر عهده گرفت.

نادرپور در سال ۱۳۴۷ از اعضای مؤسس کانون نویسندگان ایران بود و بیانیه‌ی آغازین آن را امضا کرد. پس از درگذشت جلال آل‌احمد در سال ۱۳۴۸، به نمایندگی از کانون در مراسم خاک‌سپاری او سخنرانی کرد و دو دوره عضو هیئت‌‌دبیران کانون بود،‌ اما در سال ۱۳۵۶ به‌دلیل اختلاف‌نظر، از مشارکت در فعالیت‌های تازه‌ی کانون کناره گرفت.

در سال ۱۳۵۰ مدیریت گروه ادبیات معاصر رادیو و تلویزیون ملی ایران را پذیرفت و برنامه‌های متعددی درباره‌ی زندگی و آثار شاعران و نویسندگان معاصر تولید کرد. پس از انقلاب ۱۳۵۷، در سال ۱۳۵۹ ایران را ترک کرد و ابتدا در فرانسه و سپس از سال ۱۳۶۶ در ایالات متحده ساکن شد. او در دوران اقامت در آمریکا، در دانشگاه‌هایی چون هاروارد، جرج‌تاون، UCLA و برکلی سخنرانی و تدریس کرد.

نادرپور از پیشگامان شعر نو فارسی و از رهبران فکری این جریان در ایران و دیگر سرزمین‌های فارسی‌زبان، از جمله افغانستان، تاجیکستان و پاکستان، به‌ شمار می‌رود. شعر او تلفیقی است از تصویرپردازی دقیق، زبان پالوده و آگاهی تاریخی و فرهنگی؛ شعری که هم به سنت وفادار است و هم به نوآوری.

او در ۱۹ بهمن ۱۳۷۸ در اثر سکته‌ی قلبی در خانه‌اش در لس‌آنجلس درگذشت. آرامگاه او در گورستان وست‌وود لس‌آنجلس قرار دارد و همچنان محل ادای احترام دوستداران شعر فارسی است.

پس از درگذشت او، همسرش ژاله بصیری، بنیاد نادرپور را در لس‌آنجلس بنیان گذاشت؛ بنیادی که هدف آن گسترش مطالعات میان‌فرهنگی و بررسی تطبیقی سنت‌های ادبی شرق و غرب، با تمرکز بر میراث فکری و ادبی نادرپور است.