کتاب صوتی گور پدر فرهنگ

کتاب صوتی گور پدر فرهنگ (To Hell with Culture) نوشته هربرت رید و ترجمه حسن چاوشیان، رابطه‌ی هنر، کار و آزادی را از نقطه‌ای پرسش‌برانگیز بررسی می‌کند: آیا فرهنگ چیزی جدا از زندگی روزمره است که بتوان به جامعه افزود؟ رید به‌ جای محدودکردن هنر به موزه‌ها و محافل هنری، کیفیت خانه‌ها، ابزارها و مناسبات تولید را وارد بحث می‌کند. نویسنده فرهنگی را نقد می‌کند که به پوششی برای پنهان‌کردن نابرابری، کار بی‌معنا و کالاهای نامرغوب تبدیل شده است. نشر آوانامه این کتاب صوتی را با گویندگی تایماز رضوانی منتشر کرده است.

درباره کتاب صوتی گور پدر فرهنگ

کتاب صوتی گور پدر فرهنگ مجموعه‌ای از جستارهای هربرت رید درباره‌ی جایگاه هنرمند در اجتماع و شرایط پرورش خلاقیت است. نویسنده بحث را با دو سؤال پیش می‌برد: هنرمند چه تفاوتی با دیگران دارد و جامعه چرا به حضور گاه ناسازگار او نیازمند است؟ رید هنر را صرفاً مهارت در ساختن اشیا نمی‌داند؛ هنرمند می‌تواند تجربه‌ها، ترس‌ها و آرزوهایی را بیان کند که هنوز برای دیگران صورت روشنی پیدا نکرده‌اند. استقلال هنرمند در این برداشت، به معنای بی‌اعتنایی به اجتماع نیست. هنرمند برای بیان زندگی جمعی به خلوت و آزادی نیاز دارد و همین نیاز می‌تواند او را در برابر قدرت سیاسی قرار دهد. هربرت رید همچنین میان تأثیر شرایط اجتماعی بر هنر و توضیح کامل خلاقیت تفاوت می‌گذارد. او منشأ اجتماعی شکل‌های هنری را می‌پذیرد اما ظهور نبوغ را به اقتصاد یا نوع حکومت فرو نمی‌کاهد.

کتاب صوتی گور پدر فرهنگ در ادامه، جدایی فرهنگ از زندگی را به مسئله‌ای اقتصادی و تربیتی پیوند می‌زند. رید تولید برای سود را در برابر تولید برای استفاده قرار داده و نشان می‌دهد که از نظر او، کیفیت ساخت، تناسب با کارکرد و زیبایی چگونه به یکدیگر مربوط‌اند. جامعه‌ی مطلوب نویسنده بر تأمین نیازهای اساسی، اختیار کارکنان در اداره‌ی کار و کاهش تمرکز قدرت استوار است. آموزش نیز در چنین جامعه‌ای نباید فقط انباشتن مفاهیم باشد؛ پرورش بینایی، شنوایی و لامسه بخشی از رشد توانایی خلاق انسان است. جستارهای سیاسی، همین دغدغه را از مسیر نقد فرمان‌برداری و میل به رهبر دنبال کرده‌اند.

نویسنده در بحث کیش رهبری از تحلیل‌های اریش فروم کمک می‌گیرد و میان ابتکار شخصی و میل به سلطه تمایز می‌گذارد. شنونده با استدلال‌هایی روبه‌رو می‌شود که میان زیبایی‌شناسی، اقتصاد و روان‌شناسی رفت‌وبرگشت دارند. لحن جدلی و سؤال‌های پی‌درپی نیز نشان می‌دهند که هدف، صرفاً تعریف اصطلاحات هنری نیست؛ رید مبانی نظم اجتماعی سازگار با خلاقیت را موضوع بحث قرار داده است.

خلاصه کتاب صوتی گور پدر فرهنگ

رید در کتاب صوتی گور پدر فرهنگ از این ایده آغاز می‌کند که هنر نه کالایی تجملی است و نه ابزاری که حکومت بتواند خلاقیتش را مطابق برنامه تولید کند. جامعه ممکن است با فقر، جنگ، دخالت یا بی‌اعتنایی، امکان آفرینش را محدود کند اما حمایت رسمی نیز به‌تنهایی هنر پدید نمی‌آورد.

نویسنده سپس سراغ زندگی روزمره می‌رود: کار معنادار، مسکن مناسب و امکان استفاده از استعدادها، زمینه‌ی پیوند دوباره‌ی هنر با اجتماع‌اند. رید سه شرط برای دموکراسی مورد نظرش برمی‌شمارد: تولید برای استفاده، مشارکت متناسب با توانایی و دریافت متناسب با نیاز، مالکیت و اداره‌ی جمعی صنایع به‌ دست کارکنان. بحث در ادامه به سیاستی می‌رسد که خدمت به ارزش‌های انسانی را جایگزین رقابت برای قدرت می‌کند. نقد کیش رهبری نیز ادامه‌ی همین مسئله است: همبستگی اجتماعی چگونه می‌تواند بدون تسلیم‌شدن افراد به سلطه شکل بگیرد؟

چرا باید کتاب صوتی گور پدر فرهنگ را بشنویم؟

دلایل شنیدن کتاب صوتی گور پدر فرهنگ را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• نقد فرهنگِ جدا از زندگی، امکان بازاندیشی در نسبت هنر با کار و مصرف را فراهم می‌کند.
• تمایز استقلال هنرمند از بی‌مسئولیتی اجتماعی، مسئله‌ی تعهد هنری را روشن‌تر می‌سازد.
• بحث پرورش حواس، پیوند آموزش و خلاقیت را توضیح می‌دهد.
• تحلیل میل به رهبری، تفاوت همبستگی داوطلبانه و فرمان‌برداری را موضوع بررسی قرار می‌دهد.

شنیدن کتاب صوتی گور پدر فرهنگ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب صوتی گور پدر فرهنگ به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به جستارهای هنر و فلسفه‌ی اجتماعی.
• هنرمندان و دانشجویانی که مسئله‌ی استقلال و تعهد اجتماعی را دنبال می‌کنند.
• مخاطبان مباحث کار، آموزش و خودگردانی.
• علاقه‌مندان به بررسی روان‌شناختی اقتدار و فرمان‌برداری.

درباره هربرت رید

سر هربرت رید (Sir Herbert Read) (۱۸۹۳-۱۹۶۸)، مورخ هنر، شاعر، فیلسوف و منتقد ادبی و هنری اهل انگلستان بود. او در یورک‌شایر در خانواده‌ای کشاورز و تنگدست به دنیا آمد و در نوجوانی پدر خود را از دست داد. رید تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه لیدز آغاز کرد اما با وقوع جنگ جهانی اول آن را ناتمام گذاشت و به ارتش بریتانیا پیوست؛ حضوری که با شجاعت در جبهه‌های نبرد، دریافت نشان‌های افتخار نظامی همچون صلیب نظامی (MC) و نشان خدمات برجسته (DSO) و البته مواجهه‌ی عمیق با فجایع انسانی جنگ همراه شد و بازتاب آن در اشعار و نگرش‌های صلح‌طلبانه‌ی بعدی‌اش نمایان گشت.

پس از پایان جنگ، رید تحصیلاتش را در زمینه‌ی تاریخ هنر تکمیل کرد و به‌ عنوان یکی از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان و مروجان جریان‌های هنر آوانگارد در سده‌ی بیستم شناخته شد. او با تألیف آثاری نظیر «معنای هنر»، «فلسفه‌ی هنر مدرن»، «تاریخ نقاشی مدرن» و «تاریخ مجسمه‌سازی مدرن»، نقشی محوری در تحلیل، تبیین و معرفی جنبش‌هایی چون سورئالیسم، ساخت‌گرایی و هنر انتزاعی به جهان انگلیسی‌زبان ایفا کرد و به حمایت نظری از هنرمندانی چون هنری مور و باربارا هپورث پرداخت. او همچنین از هم‌بنیان‌گذاران مؤسسه‌ی هنرهای معاصر لندن (ICA) در سال ۱۹۴۷ بود.

رید در حوزه‌ی علوم تربیتی با اثر کلاسیک خود، «آموزش از طریق هنر»، نظریه‌ای پیشرو ارائه داد و استدلال کرد که هنر نباید رشته‌ای فرعی در حاشیه‌ی دروس باشد، بلکه باید شالوده و محور کلیت فرایند آموزش را تشکیل دهد تا شخصیت، احساس و خلاقیت فرد به‌شکلی هماهنگ تکامل یابد. در ساحت اندیشه‌ی سیاسی نیز او خود را «آنارشیست فلسفی و صلح‌طلب» می‌نامید و در آثاری چون «شعر و آنارشی»، آزادی بنیادین آفرینش هنری را تنها در ساختاری اجتماعی، نامتمرکز و عاری از سلطه و سرکوب دولتی ممکن می‌دانست.