کتاب صوتی رومی (جلال الدین محمد)

کتاب صوتی رومی (جلال الدین محمد) نوشته‌ی بهمن شکوهی روایتی داستان‌پرداز و پرجزئیات از زندگی مولاناست که از کودکی در بلخ آغاز می‌شود و تا سال‌های پیری و وصال او با معشوق ازلی ادامه می‌یابد . در این کتاب صوتی زندگی جلال الدین محمد رومی نه به‌عنوان یک چهره‌ی دور و دست‌نیافتنی تاریخی بلکه به‌صورت انسانی زنده، کودک، نوجوان، عاشق، پدر، شاگرد و پیر طریقت دنبال شده است . نشر بیتا خداداد آن کتاب را منتشر کرده است و کتاب با گویندگی بیتا خداداد در اختیار شنوندگان قرار گرفته است . این کتاب صوتی با تکیه‌بر روایت، گفت‌وگو و صحنه‌پردازی، شنونده را به دل قرن هفتم هجری و قرن سیزدهم میلادی می‌برد؛ زمانی که مغولان در حال گسترش امپراتوری خون و آتش خود هستند، خوارزمشاهیان درگیر غرور و سیاست‌اند و در همین میانه کودکی نحیف و بی‌قرار در بلخ، زیر آسمان پرستاره، آرام‌آرام به رومی تبدیل می‌شود . حضور شخصیت‌هایی چون سلطان العلما بها ولد، ملکه خاتون، برهان الدین محقق، فریدالدین عطار، شمس تبریزی و حتی خضر نبی در متن، فضای کتاب صوتی را به ترکیبی از تاریخ، اسطوره، عرفان و قصه بدل کرده است . بیتا خداداد در مقام گوینده علاوه‌بر خوانش متن، در مقدمه‌ی صوتی خود از نسبت شخصی‌اش با مولانا، تجربه‌ی سماع، سفر به قونیه و شکل‌گیری گروه سماع باطن می‌گوید و توضیح می‌دهد که چگونه غزلیات شمس و رؤیاهایش او را به سمت تولید این کتاب صوتی کشانده است . به این ترتیب شنونده پیش از ورود به روایت اصلی، با حال‌وهوای عاطفی و معنوی پروژه آشنا می‌شود و می‌فهمد که این کتاب صوتی صرفاً یک بازگویی خشک از زندگی مولانا نیست بلکه تلاشی است برای نزدیک‌شدن به «خانه‌ی مولانا» از راه قصه .

درباره کتاب رومی (جلال الدین محمد)

کتاب رومی (جلال الدین محمد) با تمرکز بر زندگی مولانا جلال الدین محمد رومی، از همان سطرهای آغازین، جهان خود را در بستری تاریخی و کیهانی بنا می‌کند . روایت با تصویر قرن سیزدهم میلادی و هفتم هجری شروع شده است؛ عصری که در آن یخبندان‌های شمال، جنگ‌های صلیبی در غرب و خیزش چنگیزخان در شرق هم‌زمان در حال شکل‌دادن به سرنوشت انسان‌ها هستند . در این میان، بلخ به‌عنوان شهری سرسبز و پرشکوه بر جاده‌ی ابریشم معرفی شده است؛ شهری که تاک‌ها، باغ‌های انگور و مدرسه‌ی سلطان العلما بها ولد در آن نقش مهمی در کودکی جلال الدین دارند . نویسنده با جزئیات فراوان از ساختار قدرت خوارزمشاهیان، غرور علاءالدین محمد، ماجرای کاروان‌های تجاری چنگیزخان، خیانت امیر اترار و آغاز فاجعه‌ی مغول می‌گوید تا نشان دهد که تولد و رشد مولانا در چه بستر پرآشوبی رخ داده است . کتاب رومی (جلال الدین محمد) در ادامه به‌صورت فصل‌بندی‌شده پیش می‌رود و هر فصل بر مقطعی از زندگی مولانا تمرکز دارد . در بخش اول با عنوان «کودک شگفت‌انگیز بلخ» فصل‌هایی مانند «قرن سیزدهم میلادی»، «مشکل خواب و رؤیاهای جلال الدین»، «دیدار با فریدالدین عطار از راه کبوترنامه»، «حضور خضر بر بام خانه» و «بازی‌های کودکانه در مدرسه و کتابخانه» دیده می‌شود . در این فصل‌ها شنونده با جلال الدین خردسال آشنا می‌شود که شب‌ها از بی‌قراری و لرزش رنج می‌برد، تنها زیر آسمان بلخ آرام می‌گیرد، گهواره‌اش به‌دست سایه‌ای نامرئی تکان می‌خورد و سرانجام با راهنمایی فریدالدین عطار از دور، آرامش می‌یابد . در فصل‌های بعدی کتاب رومی (جلال الدین محمد) رابطه‌ی جلال الدین با پدرش بها ولد، با مادرش مومن خاتون، با مادربزرگش ملکه خاتون و به‌ویژه با سید برهان الدین محقق به‌عنوان لالای رازدان و مربی روحی او پررنگ می‌شود . شنونده شاهد است که چگونه جلال الدین در کتابخانه‌ی پدر، شیفته‌ی رساله نور بایزید بسطامی می‌شود، آن را از صندوق مخفی می‌رباید، با مفهوم «نور» و «آتش» در کلمات بایزید درگیر می‌شود و هم‌زمان با روحی که بعدها خضر نامیده می‌شود گفت‌وگو می‌کند . روایت، قصه‌ی موسی و خضر را از دل قرآن بازخوانی کرده است و آن را در زندگی روزمره‌ی کودک بلخی می‌نشاند؛ کودکی که در کوچه‌های بلخ، در حوض مدرسه، در سماع‌های رؤیایی و در مناظره با شیوخ سمرقند، قدم‌به‌قدم به سوی همان مولانایی می‌رود که بعدها جهان او را با نام رومی خواهد شناخت .

خلاصه داستان رومی (جلال الدین محمد)

در این کتاب صوتی، بهمن شکوهی زندگی مولانا را به‌صورت یک قصه‌ی بلند و پیوسته روایت کرده است؛ قصه‌ای که از کودکی جلال الدین در بلخ آغاز می‌شود و در لایه‌های مختلف، هم به بیرون زندگی او و هم به درون تجربه‌های روحی‌اش سرک می‌کشد . محور اصلی کتاب، نشان‌دادن این نکته است که مولانا «یک پروسه» است؛ فرایندی طولانی از رنج، حیرت، عشق، سوختن و دگرگونی که از یک کودک نحیف و بی‌قرار، عارفی می‌سازد که جهان را در چرخش سماع می‌بیند . در بخش‌های آغازین، شنونده با بلخِ آباد و پرشکوه آشنا می‌شود؛ شهری که در آن ملکه خاتون، بها ولد را به‌عنوان سلطان العلما برمی‌کشد، مدرسه‌ای با ۳۰۰ طلبه برایش می‌سازد و کتابخانه‌ای غنی از آثار سنایی، شاهنامه، سیره ابن هشام و رساله نور بایزید شکل می‌گیرد . در همین فضا جلال الدین به دنیا می‌آید؛ کودکی که شب‌ها از لرزش و بی‌خوابی رنج می‌برد و هیچ درمان زمینی بر او کارگر نیست تا اینکه فریدالدین عطار از نیشابور، از راه کبوترنامه، نسخه‌ای عجیب می‌پیچد: خواباندن کودک زیر آسمان بلخ، رو به ستاره‌ی کیوان . از این‌جا به بعد آسمان، ستاره‌ها و حضور سایه‌ای نامرئی بر بام خانه، بخشی از زیست روزمره‌ی جلال الدین می‌شود . در ادامه، کتاب صوتی به رابطه‌ی جلال الدین با سید برهان الدین محقق می‌پردازد؛ شاگرد دانای بها ولد که هم اتابک اوست و هم لالای رازگو . برهان الدین برای او از سنایی، از رود آمو، از اولیا، از خضر و از قصه‌ی موسی و خضر می‌گوید و در یکی از صحنه‌های کلیدی، وقتی در حیاط مدرسه کنار حوض نشسته‌اند و قصه‌ی موسی و خضر را از قرآن می‌خوانند، مردی غریبه در سکوت می‌آید، می‌نشیند، گوش می‌دهد و در پایان می‌گوید «قصه‌ی ما را نیک بیان کردی»؛ مردی که برهان الدین او را خضر می‌نامد . از این نقطه به بعد، حضور خضر در کوچه‌ها، بازار، مسجد و حتی در لحظه‌های ترس و تردید جلال الدین، به‌صورت یک همراه نامرئی ادامه پیدا می‌کند . یکی از خط‌های مهم کتاب، شیفتگی جلال الدین به بایزید بسطامی و رساله نور است . بها ولد بارها هشدار می‌دهد که این رساله «شعله‌ی آتش» است و برای کودکی چون او زود است، اما جلال الدین که از صندوق مخفی کتابخانه و کلید پنهان برهان الدین باخبر است، در لحظه‌ای که قفل صندوق درست بسته نشده، رساله را می‌رباید و زیر پیراهنش پنهان می‌کند . او ادعا می‌کند که متن را نخوانده و این «روح» است که بخش‌هایی از آن را در ذهنش می‌گذارد، اما همین تماس کوتاه با کلمات بایزید، نگاهش به ایمان، بلا، انتخاب و تقدیر را دگرگون می‌کند . در لایه‌ای دیگر، کتاب صوتی رومی (جلال الدین محمد) پیوند زندگی مولانا با تاریخ بیرونی را نشان می‌دهد: خبر ویرانی ترمز به‌دست مغولان، بیم حمله به بلخ، غرور علاءالدین محمد خوارزمشاه، مناظره‌های بها ولد با امام فخرالدین رازی و شیوخ سمرقند، و حضور کاروان‌های سمرقندی در بلخ . در کنار این‌ها، روایت‌های بیتا خداداد در مقدمه‌ی کتاب صوتی، پلی می‌سازد میان قرن هفتم و امروز؛ از ربودن غزلیات شمس در قونیه تا رؤیای پیر سپیدموی سماع‌گر که به او می‌گوید «سبز بشو، سبز بشو، هرچه دلت خواست بشو، هرچه که او خواست مشو» و از آن‌جا تا شکل‌گیری گروه سماع باطن و سفرهای مکرر به قونیه . در مجموع، کتاب نشان می‌دهد که چگونه کودکی با رؤیاهای شبانه، ترس از روح، شیطنت در نماز، کنجکاوی در کتابخانه و گفت‌وگو با مربی‌اش، در دل تاریخ خونین مغول و در سایه‌ی پدری عالم و مادربزرگی سیاست‌مدار، به‌تدریج به جلال الدین رومی بدل می‌شود؛ انسانی که جهان را نه زندان مومن، که صحنه‌ای سرشار از نعمت و زیبایی می‌بیند .

چرا باید کتاب رومی (جلال الدین محمد) را بشنویم؟

کتاب صوتی رومی (جلال الدین محمد) برای شنونده فرصتی فراهم می‌کند تا مولانا را نه فقط از خلال شعرها و نقل‌قول‌های مشهور، بلکه از مسیر یک زندگی‌نامه‌ی داستان‌پرداز و پرجزئیات دنبال کند . شنونده در این کتاب صوتی با کودکی، خانواده، شهر، معلمان، ترس‌ها، بیماری‌ها، رؤیاها و کشمکش‌های درونی جلال الدین آشنا می‌شود و می‌بیند که پشت سر غزل‌ها و سماع‌ها، چه سال‌ها رنج، حیرت و پرسش نهفته است . این کتاب صوتی به‌گونه‌ای طراحی شده است که هم علاقه‌مندان به تاریخ و عرفان را جذب می‌کند و هم کسانی را که بیشتر با قصه و شخصیت‌پردازی ارتباط می‌گیرند . حضور چهره‌هایی مانند فریدالدین عطار، بایزید بسطامی، خضر، شمس تبریزی و امام فخرالدین رازی در متن، شنونده را با شبکه‌ای از روابط فکری و معنوی آشنا می‌کند که مولانا در آن رشد کرده است . در عین حال، جزئیات زندگی روزمره در بلخ، فضای مدرسه و کتابخانه، مناظره‌ها، سفرها و حتی بازی‌های کودکانه، تصویر ملموسی از جهان آن روزگار ارائه می‌دهد . از سوی دیگر، مقدمه‌ی شخصی بیتا خداداد در ابتدای کتاب صوتی، لایه‌ای معاصر به اثر اضافه کرده است . شنونده می‌شنود که چگونه یک انسان امروزی با غزلیات شمس، سماع، رؤیا و سفر به قونیه درگیر شده و این درگیری او را به سمت تولید این کتاب صوتی کشانده است . این هم‌نشینی دو روایت – زندگی مولانا و تجربه‌ی معاصر گوینده – باعث می‌شود شنیدن کتاب فقط آشنایی با گذشته نباشد بلکه به فرصتی برای تأمل در معنای عشق، راه، سماع، «سبز شدن» و انتخاب‌های درونی در زندگی امروز تبدیل شود .

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب صوتی رومی (جلال الدین محمد) به کسانی پیشنهاد می‌شود که به زندگی و اندیشه‌ی مولانا علاقه‌مندند و می‌خواهند او را فراتر از چند بیت مشهور بشناسند . همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که به تاریخ ایران و سرزمین‌های پارسی‌زبان در دوره‌ی هجوم مغول، عرفان اسلامی، سلوک صوفیانه و چهره‌هایی مانند سنایی، عطار، بایزید و شمس کنجکاوند . به دوست‌داران قصه‌های بلند تاریخی، شنوندگانی که با فضای سماع، قونیه و غزلیات شمس ارتباط عاطفی دارند و کسانی که در جست‌وجوی روایتی پرجزئیات از شکل‌گیری یک شخصیت معنوی هستند نیز این کتاب صوتی پیشنهاد می‌شود .