کتاب صوتی الله شناسی؛ جلد اول نوشته‌ی سیدمحمدحسین حسینی طهرانی اثری است از مجموعه‌ی دوره‌ی علوم و معارف اسلام که به‌طور متمرکز به بحث توحید، نور الهی و حقیقت ولایت می‌پردازد. نویسنده در مقدمه‌های مفصل این کتاب صوتی، مسیر علمی و سلوکی خود را از نجف تا مشهد، و نیز طرح اولیه‌ی نگارش ده‌ها رساله‌ی اعتقادی، فقهی، اجتماعی و تفسیری شرح داده است و توضیح داده که چگونه این طرح گسترده در عمل به «دوره‌ی علوم و معارف اسلام» و از جمله همین مجلد الله شناسی تبدیل شده است. در این مجلد، نقطه‌ی آغاز بحث، آیه‌ی نور «الله نور السماوات و الارض» و تفسیر دقیق و گسترده‌ی آن بر پایه‌ی قرآن، روایات معصومان و به‌ویژه بهره‌گیری عمیق از تفسیر المیزان علامه طباطبایی است. کتاب صوتی الله شناسی؛ جلد اول با گویندگی یاسر دعاگو منتشر شده و نشر مکتب وحی آن را منتشر کرده است. فضای اثر سرشار از استناد به آیات، احادیث، دعاها و مناجات‌هاست و نویسنده با ترکیب نگاه فلسفی، عرفانی و روایی، شنونده را قدم‌به‌قدم از بحث‌های مقدماتی توحید و نور، به مباحث دقیق‌تری مانند ولایت، مشیت الهی، حقیقت وجود و جایگاه پیامبر و اهل‌بیت در شبکه‌ی فیض الهی وارد می‌کند. این کتاب صوتی برای مخاطبانی تنظیم شده که حوصله‌ی شنیدن مباحث طولانی، استدلالی و پرارجاع در حوزه‌ی معارف توحیدی و ولایی را دارند و می‌خواهند از دل متن‌های قرآنی و روایی، تصویری منسجم از «الله» و نسبت او با عالم و انسان به دست آورند.

درباره کتاب الله شناسی؛ جلد اول

کتاب صوتی الله شناسی؛ جلد اول با تمرکز بر آیه‌ی نور «الله نور السماوات و الارض» آغاز می‌شود و نویسنده در همان صفحات نخست، حمد الهی، صلوات بر پیامبر و اهل‌بیت و طرح کلی پروژه‌ی علمی خود را بیان می‌کند. سیدمحمدحسین حسینی طهرانی توضیح داده است که سال‌ها محور گفت‌وگوهای علمی او با شاگردان و دوستان، تفسیر آیات قرآن و روایات معصومان بوده و در کنار آن، مباحث فلسفی، عرفانی، اجتماعی و تاریخی را نیز به‌عنوان پشتوانه‌ی فهم دین به‌کار گرفته است. او ابتدا تصمیم داشته یک دوره‌ی کامل تفسیر قرآن به فارسی بنویسد که حاوی نکات المیزان باشد، اما بعد به این نتیجه رسیده که بهتر است در هر موضوع اعتقادی، عبادی، اخلاقی و اجتماعی رساله‌ای مستقل بنگارد؛ رساله‌هایی مانند اعجاز قرآن، شفاعت، ولایت، امامت، نبوت، برزخ، قیامت، صراط، میزان، حقوق، ربا، حکومت، نماز، روزه، حج و… . بااین‌حال، به‌سبب اشتغالات فراوان، این طرح گسترده تنها در چند رساله تحقق یافته و سپس به شکل دیگری ادامه پیدا کرده است: تدوین «دوره‌ی علوم و معارف اسلام» که بخش اعتقادی آن شامل الله شناسی، امام شناسی و معاد شناسی است و سه محور توحید، ولایت و معاد را پوشش می‌دهد. کتاب صوتی الله شناسی؛ جلد اول در این چارچوب، به‌عنوان بخش توحیدی این دوره عرضه شده است. کتاب صوتی الله شناسی؛ جلد اول از دل یک تجربه‌ی طولانی علمی و سلوکی شکل گرفته است؛ نویسنده در مقدمه‌ی ثانیه شرح می‌دهد که چگونه تصمیم اولیه برای شروع نگارش الله شناسی در ربیع‌الاول ۱۴۰۰ قمری، با هجرت او به مشهد و توسل به امام رضا به تعویق افتاده و پس از ۱۵ سال، در ربیع‌الاول ۱۴۱۵ قمری دوباره آغاز شده است. در این فاصله، مجلدات متعدد امام شناسی و معاد شناسی و نیز کتاب‌ها و رساله‌هایی در فقه، تفسیر، سیاست دینی و مسائل اجتماعی نوشته شده است. در این کتاب صوتی، نویسنده ابتدا با نقل و تحلیل گسترده‌ی عبارات علامه طباطبایی در تفسیر آیه‌ی نور، مفهوم «نور» را از سطح نور حسی به معنای وجود، ظهور، معرفت و هدایت گسترش می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه «الله» به‌عنوان نور آسمان‌ها و زمین، اصل وجود و ظهور همه‌ی موجودات است. سپس با آوردن روایات فراوان از توحید صدوق، اصول کافی، تفسیر نورالثقلین، تفسیر برهان و دیگر منابع، جایگاه پیامبر، اهل‌بیت، ولایت، نور محمدی و فاطمی، و نسبت این انوار با آیه‌ی نور را توضیح می‌دهد. در ادامه، بحث به نقد دیدگاه‌های جسم‌انگارانه درباره‌ی خدا، تبیین معنای صحیح عرش، کرسی، ید، نزول و رؤیت، و نیز تحلیل فلسفی مشیت الهی و رابطه‌ی علت و معلول کشیده می‌شود. ساختار کتاب صوتی مبتنی بر مباحث پی‌درپی است: مقدمه‌های دوگانه، طرح کلی دوره‌ی علوم و معارف، معرفی بخش الله شناسی، سپس «مبحث اول و دوم» در تفسیر آیه‌ی نور و شرح مفصل واژگان و ترکیب‌های آن، و بعد ورود به لایه‌های عرفانی و ولایی آیه، از مشکات و مصباح و زجاجه تا شجره‌ی مبارکه و نور علی نور. در خلال این مباحث، نقل دعاها و مناجات‌ها، به‌ویژه مناجات شعبانیه و دعای جوشن کبیر، و نیز گفت‌وگوهای نویسنده با استادش علامه طباطبایی، فضای کتاب را از یک متن صرفاً نظری فراتر برده و آن را به نوعی سیر ذهنی و قلبی در مراتب نور و توحید تبدیل کرده است.

خلاصه کتاب الله شناسی؛ جلد اول

در کتاب صوتی الله شناسی؛ جلد اول نویسنده از یک نقطه‌ی محوری حرکت می‌کند: آیه‌ی «الله نور السماوات و الارض». او ابتدا معنای «نور» را در زبان عرفی و فلسفی باز می‌کند؛ نور را «ظاهر به ذات و ظاهرکننده‌ی غیر» می‌داند و توضیح می‌دهد که چگونه این معنا از نور حسی (مانند نور خورشید و چراغ) به نور حواس، نور عقل، نور ایمان و در نهایت به نور وجود و نور ذات حق تعمیم یافته است. بر این اساس، «الله نور السماوات و الارض» یعنی خدا اصل وجود و ظهور آسمان‌ها و زمین است، نه اینکه خودِ نور مادی باشد و نه صرفاً «نوردهنده» به معنای مجازی. او با استناد به تفسیر المیزان نشان می‌دهد که نور عام الهی همان وجودی است که همه‌ی ممکنات با آن موجود و ظاهر می‌شوند و نور خاص، نوری است که مومنان با آن به معرفت خدا و سعادت ابدی می‌رسند. در ادامه، نویسنده وارد تفسیر جزءبه‌جزء آیه‌ی نور می‌شود: «مثل نورهی کمشکات فیها مصباح» را به‌عنوان مثالی برای نور ایمان و معرفت در قلب مومن می‌گیرد؛ مشکات را حفره‌ی دیواری بدون منفذ، مصباح را چراغ، زجاجه را حباب شیشه‌ای و کوکب دری را ستاره‌ی بسیار درخشان می‌داند و توضیح می‌دهد که چگونه ترکیب چراغ، روغن صاف، حباب و چراغدان، شدت و ثبات نور را چند برابر می‌کند. سپس «یوقَد من شجره مبارکه زیتون لا شرقیة ولا غربیه» را به درختی تفسیر می‌کند که در وسط بستان است و از آفتاب تمام روز بهره می‌گیرد، پس روغنش در نهایت صفا و آمادگی برای اشتعال است؛ این صفا را به صفای قلب و روح مومن پیوند می‌زند که با ذکر و معرفت، آماده‌ی پذیرش نور الهی می‌شود. تعبیر «نور علی نور» را هم یا به معنای تضاعف نور می‌گیرد یا به معنای دو نسبت متفاوت نور (نور مصباح و نور زجاجه) که در عین وحدت، از هم متمایزند و این را به نسبت نور ایمان و نور معرفت با نور ذات حق تطبیق می‌دهد. بخش مهمی از کتاب صوتی الله شناسی؛ جلد اول به نقد دیدگاه‌های جسم‌انگارانه درباره‌ی خدا اختصاص دارد؛ نویسنده با ذکر نمونه‌هایی از عقاید حنبلیان و وهابیان درباره‌ی عرش، کرسی، ید، نزول و رؤیت خدا، نشان می‌دهد که حمل این الفاظ بر معانی مادی، به جسمیت و محدودیت خدا می‌انجامد. در برابر، او با تکیه بر قاعده‌ی «وضع الفاظ برای معانی عام» و تحلیل فلسفی، توضیح می‌دهد که الفاظی مانند نور، عرش، کرسی و نزول، ظرفیت معنوی گسترده‌تری دارند و باید در افق تجرد و ربوبیت فهم شوند. سپس با نقل روایات متعدد از توحید صدوق، اصول کافی و دیگر منابع، جایگاه نور محمدی و علوی، خلقت نخستین نور، عقل، قلم، روح و نسبت آن‌ها با آیه‌ی نور را شرح می‌دهد. در این روایات، پیامبر و اهل‌بیت به‌عنوان «نور خدا»، «نور الانوار»، «اشباح نور» و «نور ائمه» معرفی شده‌اند که مومنان را از ظلمت‌ها به سوی نور می‌برند و دل‌هایشان را روشن می‌کنند. در بخش‌های بعدی، نویسنده به پیوند توحید و ولایت می‌پردازد؛ از مباحث پیشین خود در امام شناسی و معاد شناسی یاد می‌کند و نشان می‌دهد که ولایت تکوینی و تشریعی، مجرای افاضه‌ی فیض الهی به عالم امکان است. او با استناد به آیات «انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا…» و روایات «یا علی انت ولی کل مومن و مومنه بعدی»، ولایت را عین توحید و راه شناخت کیفیت رحمت و فیض الهی در ماهیات امکانی معرفی کرده است. سپس با نقل روایات تفسیری درباره‌ی آیه‌ی نور که در آن مشکات به فاطمه، مصباح به حسن، زجاجه به حسین و «نور علی نور» به سلسله‌ی ائمه تفسیر شده، جایگاه نور فاطمی و اهل‌بیت را در دو ساحت تکوین و تشریع توضیح می‌دهد. در پایانِ بخش‌های نقل‌شده، نویسنده با آوردن دعاها و مناجات‌هایی مانند مناجات شعبانیه و دعای جوشن کبیر، مفهوم «حجب نور»، «نور وجه خدا»، «نور عزت» و «کمال انقطاع الی الله» را به تجربه‌ی قلبی سالک پیوند می‌زند و آیه‌ی نور را به‌عنوان تمثیلی از سیر نفس سالک از چراغ ضعیف تا خورشید توحید و فنای در نور مطلق شرح می‌دهد.

چرا باید کتاب الله شناسی؛ جلد اول را بشنویم؟

کتاب صوتی الله شناسی؛ جلد اول برای شنونده‌ای که به‌دنبال فهم عمیق‌تر از توحید و نسبت خدا با عالم است، یک متن پرجزئیات و پرارجاع فراهم کرده است. این کتاب صوتی نه‌تنها آیه‌ی «الله نور السماوات و الارض» را از سطح یک تعبیر زیبا به سطح یک دستگاه فکری و وجودی می‌برد، بلکه نشان می‌دهد چگونه می‌توان از دل یک آیه، به بحث‌های گسترده‌ای درباره‌ی وجود، نور، معرفت، ولایت، مشیت، عرش، کرسی و حقیقت انسان رسید. شنونده در طول اثر می‌بیند که نویسنده چگونه میان قرآن، روایات، فلسفه و عرفان پیوند برقرار کرده است؛ از تفسیر المیزان بهره می‌گیرد، روایات توحیدی و ولایی را نقل و تحلیل می‌کند و در عین حال، نقد دیدگاه‌های جسم‌انگارانه و سطحی از خدا را نیز پیش می‌برد. کتاب صوتی الله شناسی؛ جلد اول همچنین تصویری گسترده از جایگاه پیامبر و اهل‌بیت در شبکه‌ی فیض الهی ارائه کرده است؛ از نور محمدی و علوی و فاطمی سخن گفته، روایات خلقت نخستین نور، عقل، قلم و روح را کنار هم گذاشته و آن‌ها را با آیه‌ی نور و تعبیراتی مانند مشکات، مصباح، زجاجه و شجره‌ی مبارکه پیوند داده است. شنونده در این مسیر با ادعیه و مناجات‌هایی روبه‌رو می‌شود که در آن‌ها از «نور وجه خدا»، «حجب نور»، «نور عزت» و «کمال انقطاع» سخن رفته و این مفاهیم، فضای کتاب را از یک بحث صرفاً ذهنی به تجربه‌ای قلبی نزدیک می‌کند. برای کسانی که پیش‌تر مجلدات امام شناسی و معاد شناسی را شنیده‌اند، این مجلد جای خالی بخش توحیدی دوره‌ی علوم و معارف اسلام را پر می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه سه محور توحید، ولایت و معاد در نگاه نویسنده به‌هم پیوسته‌اند. شنیدن این کتاب صوتی فرصتی است برای همراهی با یک سیر طولانی فکری و سلوکی که از مقدمه‌های شخصی و تاریخی آغاز شده و به تفسیر دقیق آیات، تحلیل فلسفی و عرفانی مفاهیم و در نهایت، دعوت به توجه قلبی و انقطاع الی الله ختم شده است.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب صوتی الله شناسی؛ جلد اول به کسانی پیشنهاد می‌شود که به مباحث عمیق توحید، تفسیر آیات قرآن به‌ویژه آیه‌ی نور، و پیوند میان قرآن، روایات، فلسفه و عرفان علاقه‌مند هستند. این کتاب صوتی برای طلاب، دانشجویان الهیات و فلسفه‌ی دین، پژوهشگران معارف شیعی و نیز مخاطبانی مناسب است که پیش‌زمینه‌ای در مفاهیم اعتقادی مانند توحید، ولایت، امامت و معاد دارند و می‌خواهند این مفاهیم را در سطحی دقیق‌تر و استدلالی‌تر دنبال کنند. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که پیش‌تر با آثار سیدمحمدحسین حسینی طهرانی در امام شناسی و معاد شناسی آشنا شده‌اند و به‌دنبال تکمیل تصویر توحیدی این دوره‌ی علوم و معارف اسلام هستند.

نظرات کاربران درباره کتاب صوتی الله شناسی (جلد اول)