انیسالادبا (ترجمه و تألیف)، نویسنده، مترجم: عبدالحمید ثقفی (متینالسلطنه)، متن: نستعلیق (محمدرضا سلطانالکتاب)، همراه با تصویر، نوع چاپ: سنگی، ۱۳۱۱ ق./ ۱۲۷۲ ش. چاپ: تهران (دارای مُهر دولتی)، حجم: ۱۲۰ صفحه، به کوشش میرزا شیخ حیدرعلی (طبیب)، محل فروش: چهارسو بزرگ، حجرهٔ آقا محمدکریم.
انیسالادباء را شاید بتوان قدیمترین کوشش در زمینهٔ خواندنیهای کودکان در ایران به حساب آورد. مثل نصابالصبیان (دیگر کتاب آموزشی کودکانه) که نام فاضلانهای نیز دارد، عنوان این یکی هم برای کودکان این روزگار، حتی به گمانم آن روزگار (آخرین سالهای شاهی ناصرالدینشاه) جذاب نیست. این کتاب شامل پند و اندرزهای فراوان (گاه مفید و گاهی گمراهیآور) به بچهها و قصههایی برای دادن پند به آنان است. در یک جشنوارهٔ کتاب کودکان در دههٔ ۱۳۸۰، این اثر را به کوتاهی پیشگام ادبیات کودکانه معرفی کردم. فکر میکردم کسانی مثل آقای کاشفی خوانساری در مورد این ادعا نظر دهند؛ ندادند.
این پندنامه را همراه چند جزوهٔ دیگر (اصول دین، حضرت وافور+ جام و قلیان، حسین (ع)، موش و گربهٔ مسدس، مناجاتنامه، عاق والدین، خاله سوسکه، گرگ و روباه، کدو و پیرزن، به شعر، ناسخالعوامل، کار جد مرحوم ابوالقاسم انجوی، باز جام و قلیان+ نصایح ابوذرجمهر و هفت کتاب) با همان قطع و در یک مجلد گنجاندهاند. این چند کتابک، را در حدود ۱۳۶۴ و در خیابان ولیعصر به ۵۰ تومان خریدم. از این میان، دو یا سه جزوه آسیب جدی دیدهاند. انیسالادبا و نصایح که با کاغذ مرغوبتری تدارک شدهاند، ظاهر بهتری دارند.
مثل همهٔ کتابهای دوران ناصری، این کتاب هم مُهر «ملاحظه شد» دارد. مهر روی صفحهٔ اول انیسالادبا مخدوش است. در دوران ناصری محمدحسن اعتمادالسلطنه، رئیس انطباعات و …
