کافکای نویسنده، کافکای بیمار

ایان — فرانتس کافکا چند ماه پیش از مرگش یکی از درخشان‏ ترین و غم ‏انگیزترین داستان‏ هایش را نوشت. در داستان نقب [۱] موجودی تنها، شبیه موش کور، برای محافظت از خود در برابر بیگانگانْ عمرش را صرفِ ساختن خانه‏ ای زیرزمینی و تودرتو کرده است. او در آغاز داستان می‏گوید «من نقب را تمام کرده ‏ام و ظاهراً موفق شده‌ام». ولی اطمینان او فوراً رو به تزلزل می‏گذارد: از کجا بداند استحکاماتش او را محافظت می‏کند؟ چطور می‏تواند مطمئن باشد؟

شخصیت اصلی داستانِ کافکا به چیزی جز ایمنی بی ‏نقص راضی نمی‌شود و ازاین‏ رو نباید ‏هیچ‌چیز در محاسباتش مغفول بماند. در جهان کوچک نقبِ او همۀ جزئیات حائز اهمیت و «نشانۀ» بالقوۀ خطری قریب ‏الوقوع هستند. عاقبت، او صدایی می‏شنود که تصور می‏کند از آنِ حیوانی مهاجم است. هرجا که می ‏ایستد صدا را به قوتِ یکسان می‏شنود. دست آخر معلوم می‏گردد منشأ صدا در بدن خودِ اوست: چه‏ بسا صدای ضربان قلب یا صدای نفس ‏های بی‏ امان اوست؛ حیات در وجود او صدایی می‏کند و فرومی ‏نشیند، اما او نگران چیزی دیگر است.

به نظر می‏رسد که داستان نقب شرح و تفسیری بازاندیشانه‏ دربارۀ زندگی خودِ کافکا باشد. او از دو دهه پیش از آنکه در ۳۴ سالگی مبتلا به سِل شود نگران بیماری بود. تعطیلاتش را در چشمه‏ های آب گرم می‏گذراند و غالباً محتوای نامه ‏هایی که به دوستان و معشوقه‏ هایش می‌فرستاد از فهرست علائم بیماری‌هایش چندان فراتر نمی‏رفت. کافکا همۀ این‏ها را به آنچه خودش مکرراً «بیماری‏ هراسی» می‏خوانْد نسبت می‏داد، موقعیتی که، به‌زعم خودش، او را به زندگی راهبانۀ نویسندگی گرفتار کرده بود.

کافکا وارث نگرشی بود که از دورۀ رمانتیکْ طرفداران پرشماری داشت و نویسنده‌بودن را منوط به نوعی ضعف و مریض ‏احوالی می‏دانست …