کتاب اندیشه: رساله‌ای انتقادی در باب تفکر

سید مجید صابری فتحی( -۱۳۴۸)، دانش‌آموخته فیزیک است. در فصلی از کتاب به نام «فلسفه، اخلاق» می‌خوانیم: «انسان هم توانایی تغییر در محیط را دارد و هم دارای اختیاری نسبی و محدود است (در این مورد در آینده بیشتر توضیح خواهیم داد). لازمۀ این دو امر دو التزام هستند: در مورد اختیار، انسان اگر فِعلی را با اختیار انجام دهد در قبالِ آن دارایِ مسئولیتِ اخلاقی است. همچنین توانایی تغییر در محیط او را ملزم به ارزش‌مدار بودن می‌کند. هر چند ارزش‌مداری دارای دامنه‌ای گسترده‌تر از اخلاق است ولی التزام به ارزش‌مداری و مسئولیت‌پذیری امری اخلاقی است. به عبارتی دیگر، انسانی که ارزش‌مدار یا مسئولیت‌پذیر نیست انسانی ضداخلاق در نظر گرفته می‌شود. بنابراین، وظیفۀ یک نظام اخلاقی تعیین معنای اختیار است (ادوارز، پ؛ بورچرت، د. ام، ۱۳۹۲: ۶۲۰-۶۲۱). از این جهت است که بررسی اخلاق و داشتن جامعه‌ای اخلاقی در زندگی اجتماعی بسیار با اهمیت است. اخلاق علاوه بر این که مورد توجه ادیان بوده است، همواره مورد توجه فیلسوفان نیز بوده است. هرچند برخی از فیلسوفان متأخر همچون شوپنهاور معتقدند «ما همان‌قدر می‌توانیم با خطابه و موعظه‌ی اخلاقی یک شخص را با فضیلت بسازیم که تمامی نظام‌های زیبایی‌شناسی پس از ارسطو توانسته‌اند یک شاعر خلق کنند» (شوپنهاور، ۱۳۹۳: ۳۶۰). یا برخی مانند ویتگنشتاین هستند که دیگر اعتقادی به فلسفۀ اخلاق ندارد، او می‌گوید: «اگر برای کسی دیگر فقط با یک نظریه بتوانم امر اخلاقی را تبیین کنم، امر اخلاقی دیگر ارزشی نخواهد داشت» (ویتگنشتاین، ۱۳۹۲: ۳۶).