کتاب ذهن آگاهی

کتاب ذهن آگاهی (مبتنی بر شناخت و سواد هیجانی-اجتماعی در نوجوانان؛ راهکاری برای کاهش احساس بیگانگی اجتماعی در مدرسه) نوشته سمیه زارعی فتح آبادی، رابطه‌ی شناخت احساسات و کیفیت حضور نوجوان در جمع را بررسی می‌کند. نوجوان ممکن است در کلاس حاضر باشد، اما خود را عضوی از جمع نداند؛ همین فاصله میان حضور و احساس تعلق، مسئله‌ی اصلی این کتاب است. نویسنده باتکیه‌بر یک پژوهش دانشگاهی، نقش توجه آگاهانه، پذیرش هیجان‌ها و مهارت‌های ارتباطی را توضیح داده است. انتشارات داروگ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ذهن آگاهی

کتاب ذهن آگاهی نوشته سمیه زارعی فتح آبادی، مسئله‌ی تعلق به مدرسه را در پیوند با رشد شناختی، هیجانی و اجتماعی نوجوانان بررسی کرده است. نویسنده مدرسه را صرفاً محل درس‌خواندن نمی‌داند؛ مدرسه محیطی برای تجربه‌ی پذیرش، شکل‌گیری هویت و ساختن روابط اجتماعی نیز هست. نوجوانی که در چنین محیطی احساس نادیده‌گرفته‌شدن دارد، ممکن است از فعالیت‌های جمعی فاصله بگیرد یا حضورش در کلاس به حضوری بدون مشارکت ذهنی و عاطفی تبدیل شود. توضیحات کتاب میان سواد هیجانی و سواد اجتماعی تمایز می‌گذارد: اولی به شناخت و مدیریت تجربه‌های درونی مربوط است و دومی به درک موقعیت‌ها و کیفیت تعامل با دیگران. نویسنده سپس ارتباط این دو حوزه را با خودپنداره، عزت‌نفس و احساس بیگانگی شرح می‌دهد. تأکید بر دانش‌آموزان دختر دوره‌ی متوسطه‌ی اول نیز زمینه‌ی مشخص بحث پژوهشی را نشان می‌دهد.
کتاب ذهن آگاهی در شش فصل تنظیم شده است. «نوجوانی، مدرسه و بیگانگی اجتماعی»، «مبانی نظری سواد هیجانی-اجتماعی» و «روش تحقیق» سه فصل نخست را تشکیل می‌دهند. فصل‌های بعدی به فواید ذهن‌آگاهی مبتنی بر شناخت، پیوند مفاهیم و مدل تأثیر و تفسیر یافته‌های پژوهش اختصاص دارند. بخش روش تحقیق، موضوعاتی مانند نمونه‌گیری، پرسش‌نامه‌ی شایستگی‌های هیجانی-اجتماعی، مقیاس بیگانگی اجتماعی و پروتکل آموزشی را در بر می‌گیرد. نویسنده همچنین نقش معلمان، مشاوران و والدین را در پشتیبانی از نوجوان مطرح کرده است. یکی از تمایزهای مفهومی مهم در بحث، تفاوت میان تغییردادن محتوای فکر و تغییردادن رابطه‌ی فرد با فکر است. ذهن‌آگاهی در توضیح نویسنده، مشاهده‌ی افکار به‌عنوان رخدادهایی گذراست، نه پذیرفتن هر فکر به‌عنوان حقیقتی درباره‌ی خود. تمرکز بر تنفس، اسکن بدن و توجه به فعالیت‌های روزمره، نمونه‌های تمرین‌های معرفی‌شده هستند. این بحث، پذیرش احساسات را از تسلیم‌شدن جدا می‌کند و تنظیم هیجان را معادل سرکوب احساسات نمی‌گیرد.

خلاصه کتاب ذهن آگاهی

کتاب ذهن آگاهی این ایده را دنبال می‌کند که شناخت احساسات و آموختن شیوه‌ی مواجهه با افکار، می‌تواند به بهبود ارتباط نوجوان با محیط مدرسه کمک کند. نوجوان ممکن است یک اختلاف با همکلاسی را نشانه‌ی پذیرفته‌نشدن خود بداند و سپس از ارتباط فاصله بگیرد. این کناره‌گیری، فرصت تجربه‌های مثبت را کمتر می‌کند و احساس بیگانگی را تقویت می‌کند. نویسنده برای توضیح امکان تغییر این چرخه، سه محور را کنار هم قرار داده است: آگاهی از تجربه‌ی لحظه‌ی حال، پذیرش بدون قضاوت و فاصله‌گرفتن از افکار خودکار. نوجوان از این مسیر می‌آموزد میان احساس موقت و ارزشمندی خود تفاوت بگذارد. مهارت‌هایی مانند همدلی، گوش‌دادن و حل تعارض نیز بخش اجتماعی این فرایند هستند؛ محیط حمایتگر مدرسه به شکل‌گیری این ظرفیت‌ها کمک می‌کند.

چرا باید کتاب ذهن آگاهی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ذهن آگاهی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت تنهایی فیزیکی و احساس نداشتن تعلق به جمع را توضیح می‌دهد.
• خواننده با ارتباط خودآگاهی هیجانی، عزت‌نفس و کیفیت روابط همسالان آشنا می‌شود.
• این کتاب پذیرش احساسات را از سرکوب یا تسلیم‌شدن جدا می‌کند.
• بحث تمرین‌های توجه آگاهانه، مباحث نظری را به موقعیت‌های مدرسه پیوند می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب ذهن آگاهی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• معلمان و مشاورانی که دغدغه‌ی انزوا و کاهش مشارکت دانش‌آموزان را دارند.
• والدینی که می‌خواهند تجربه‌های هیجانی و روابط نوجوانان را بهتر بشناسند.
• دانشجویان روان‌شناسی تربیتی که به پیوند ذهن‌آگاهی و احساس تعلق به مدرسه علاقه‌مندند.