کتاب توتالیتاریسم

کتاب توتالیتاریسم (حدود ایده‌ها در فلسفه سیاسی) نوشته سیمونا فورتی، تاریخ و معنای مفهومی را بررسی می‌کند که هم ابزار شناخت سلطه بوده است و هم وسیله‌ای برای برچسب‌زنی سیاسی. حیدر معافی این کتاب را ترجمه کرده است و انتشارات پرتو خرد آن کتاب را منتشر کرده است. پرسش محوری نویسنده فقط تعریف تمامیت‌خواهی نیست؛ فورتی می‌پرسد چرا تجربه‌ی قدرت، خشونت و رنج جمعی همچنان به چنین مفهومی نیاز دارد. بحث از خاستگاه ضد‌فاشیستی این واژه آغاز می‌شود و به نسبت میان ایدئولوژی، حذف تفاوت‌ها و آزادی می‌رسد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب توتالیتاریسم

کتاب توتالیتاریسم نوشته سیمونا فورتی، پژوهشی در فلسفه‌ی سیاسی و تاریخ مفاهیم است. نویسنده به‌جای ارائه‌ی فهرستی قطعی از حکومت‌های تمامیت‌خواه، مسیر شکل‌گیری یک اصطلاح و اختلاف‌های نظری پیرامون کاربرد آن اصطلاح را دنبال کرده است. بحث اصلی بر فاصله‌ی میان دو کاربرد متمرکز است: تمامیت‌خواهی به‌عنوان نام یک نوع رژیم سیاسی و تمامیت‌خواهی به‌عنوان شکلی از قدرت که خواهان نفوذ در سراسر زندگی انسان است. فورتی نشان می‌دهد که یک واژه می‌تواند ابتدا برای افشای سرکوب به کار رود و سپس به بخشی از گفتار رسمی همان قدرت سرکوبگر تبدیل شود. بررسی مخالفان فاشیسم ایتالیا، نظریه‌پردازان دولت تمام‌گرا در آلمان و تحلیلگران قدرت در پاریس، زمینه‌ی فهم چنین دگرگونی‌هایی را فراهم می‌کند. نویسنده میان مواضع متفکران مختلف تمایز می‌گذارد تا شباهت اصطلاحات، تفاوت معناها را پنهان نکند. این بررسی همچنین نشان می‌دهد که شکل‌گیری مفهوم تمامیت‌خواهی حاصل مشارکت یک جریان فکری واحد نبوده است و نمی‌توان پیشینه‌ی مفهومی را صرفاً به رقابت میان دو اردوگاه سیاسی فروکاست.
کتاب توتالیتاریسم در چهار فصل اصلی، از تبارشناسی اصطلاح به بررسی نظریه‌های سیاسی و تفسیرهای فلسفی حرکت می‌کند. دو فصل نخست به پیدایش مفهوم، صورت‌بندی نظریه‌ها و تحلیل‌های علوم سیاسی اختصاص دارند؛ دو فصل بعدی خوانش‌های فیلسوفان سیاسی را بررسی می‌کنند. عنوان‌هایی مانند «چگونه مفهوم تمامیت‌خواهی شکل گرفت»، «خاستگاه‌های تمامیت‌خواهی و نوآوری‌های آن» و «هیولای تمامیت» گستره‌ی بحث را نشان می‌دهند. اندیشه‌ی هانا آرنت درباره‌ی ایدئولوژی، وحشت و نابودی خودانگیختگی انسان، یکی از محورهای مهم بررسی است. تمایز اقتدارگرایی از تمامیت‌خواهی نیز در کنار نقد محدودیت‌های الگوهای طبقه‌بندی مطرح می‌شود. بحث‌های فلسفی، پرسش را از نهادهای حکومتی فراتر می‌برند و به میل به وحدت، انکار کثرت و رابطه‌ی عقلانیت با سلطه می‌رسانند. فورتی همچنین مرزبندی اطمینان‌بخش میان دموکراسی و تمامیت‌خواهی را مسئله‌دار می‌داند؛ وجود نهادهای دموکراتیک، به‌تنهایی پاسخ همه‌ی پرسش‌ها درباره‌ی سازوکارهای انقیاد نیست. خواننده در این مسیر، علاوه‌بر آشنایی با اختلاف دیدگاه‌ها، با مسئولیت مفهومی پژوهشگر روبه‌رو می‌شود: کاربرد یک اصطلاح باید چیزی از واقعیت را روشن کند، نه اینکه صرفاً موضع سیاسی گوینده را اعلام کند.

خلاصه کتاب توتالیتاریسم

کتاب توتالیتاریسم از این پرسش آغاز می‌کند که مفهوم تمامیت‌خواهی چگونه پدید آمد و چه نیازی را پاسخ داد. مخالفان فاشیسم، این واژه را برای توصیف سلطه‌ای به کار گرفتند که مرز میان حزب، دولت و جامعه را از میان می‌برد. مدافعان فاشیسم سپس همان تعبیر انتقادی را به نشانه‌ی قدرت و وحدت تبدیل کردند. فورتی در ادامه، تفسیرهای متفاوت از نازیسم و استالینیسم را کنار یکدیگر قرار می‌دهد و نقش ایدئولوژی، خشونت، بسیج توده‌ها و انحصار قدرت را بررسی می‌کند. بحث به نقد تعریف‌هایی می‌رسد که تمامیت‌خواهی را به مجموعه‌ای ثابت از ویژگی‌های حکومتی تقلیل می‌دهند. ایده‌ی اصلی این است که فهم سلطه، علاوه‌بر شناخت نهادها، نیازمند بررسی میل به یکسان‌سازی انسان‌ها و حذف امکان تفاوت است. نویسنده نه کنارگذاشتن مفهوم را کافی می‌داند و نه کاربرد بی‌ضابطه‌ی مفهوم را؛ مسئله، سنجیدن توان توضیحی و محدودیت‌های چنین اصطلاحی است.

چرا باید کتاب توتالیتاریسم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب توتالیتاریسم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• خاستگاه ضد‌فاشیستی واژه و تصاحب بعدی آن توسط فاشیست‌ها را توضیح می‌دهد.
• معیارهای تمایز اقتدارگرایی و تمامیت‌خواهی را همراه با محدودیت‌هایشان بررسی می‌کند.
• پیوند میان ایدئولوژی، وحشت و حذف تفاوت‌های انسانی را روشن می‌کند.
• امکان سنجیدن فاصله‌ی تحلیل سیاسی از برچسب‌زنی ایدئولوژیک را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب توتالیتاریسم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان فلسفه و علوم سیاسی که به تاریخ مفاهیم علاقه دارند.
• خوانندگان علاقه‌مند به نظریه‌های آرنت درباره‌ی سلطه و ایدئولوژی.
• پژوهشگرانی که تفاوت اقتدارگرایی، تمامیت‌خواهی و دموکراسی را بررسی می‌کنند.