کتاب جنون

کتاب جنون نوشته علیرضا حبیبی، رمانی درباره‌ی گسترش یک بحران هراس‌آور از آسایشگاه روانی به جامعه است. ماجرا از رفتار غیرمنتظره‌ی پزشکی آغاز می‌شود که بیماران، کارکنان و مراجعان به اقتدارش عادت کرده‌اند. اتفاق‌های بعدی، مرز میان مراقبت و سلطه، بیماری و سلامت، اختیار و فرمان‌برداری را به پرسش می‌کشند. نشر نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. روایت، تعلیق یک معمای پزشکی را به طنزی تلخ درباره‌ی مناسبات قدرت پیوند می‌زند؛ جایی که واکنش مسئولان و رسانه‌ها نیز بخشی از بحران می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جنون

کتاب جنون اثر علیرضا حبیبی، فضای بسته‌ی یک آسایشگاه را نقطه‌ی آغاز داستانی درباره‌ی ترس جمعی و شکنندگی نظم اجتماعی قرار می‌دهد. آسایشگاه روان‌خستگان گل مرداب، ظاهری منظم دارد، اما روابط درونش از تحقیر، وابستگی و اعمال قدرت جدا نیست. پزشک برای بیماران هم نشانه‌ی امید است و هم بخشی از دستگاهی که آزادی‌شان را محدود کرده است. نویسنده این تناقض را در حرکت‌ها، پوشش، صدای کفش‌ها و تشریفات روزمره نشان داده است. شخصیت‌ها اغلب از خلال عادت‌های جسمی، شیوه‌ی حضور در جمع و نسبتشان با زیردستان شناخته می‌شوند. توصیف بوها، صداها و اشیای محیط نیز فضای خفه‌ی آسایشگاه را محسوس می‌کند. طنز تلخ، اغراق در تصویر چهره‌ها و رفتارها و اظهارنظرهای گزنده‌ی راوی، اجازه نمی‌دهد ماجرا فقط به مجموعه‌ای از حوادث ترسناک محدود بماند. راوی گاهی مسیر گزارش وقایع را متوقف می‌کند تا درباره‌ی اعتماد، ترحم یا نیاز متقابل پزشک و بیمار توضیح بدهد. این مکث‌ها، موقعیت درمان را به موضوعی برای بررسی رابطه‌ی انسان‌ها با اقتدار تبدیل می‌کنند.
کتاب جنون در ادامه، دامنه‌ی مسئله را از اتاق‌ها و راهروهای بیمارستان به گردهمایی‌های عمومی، رسانه‌ها و جلسه‌های حکومتی می‌کشاند. فصل‌های ده قرقیِ دست‌آموز و کرکس، راسو، عقابِ پیر، بچه‌گرگ‌های زیبا، کفتارها... و دیگران، از همان عنوان‌ها توجه را به نام‌گذاری و تشبیه شخصیت‌ها به جانوران جلب می‌کنند. لقب‌ها گاهی جای نام اشخاص را می‌گیرند و بخشی از نگاه محیط به آن‌ها را آشکار می‌سازند. روایت میان شرح رخدادها، بازسازی گفت‌وگوها، بررسی تصویرهای دوربین و تأمل‌های راوی جابه‌جا می‌شود. راوی در جایگاه بررسی‌کننده‌ی اسناد ظاهر شده است، اما برخی توضیح‌ها را به‌شکل احتمال و پرسش مطرح می‌کند. همین فاصله میان سند، برداشت و حدس، به تعلیق داستان شکل می‌دهد. بحث‌های مربوط به مغز، ترس، خودآگاهی و اختیار نیز دیدگاه‌های مطرح‌شده در دل رمان‌اند. این بحث‌ها کنار کشمکش مقام‌ها بر سر مسئولیت قرار می‌گیرند. خواننده با جهانی روبه‌رو می‌شود که در آن تشخیص منشأ خطر، از تشخیص منافع اشخاص جدا نیست و عنوان‌های رسمی لزوماً نشانه‌ی شناخت درست مسئله نیستند.

خلاصه داستان جنون

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
پزشک آسایشگاه گل مرداب طبق عادت وارد بخش می‌شود، اما غیبت طولانی‌اش کارکنان را نگران می‌کند. جست‌وجو در تصاویر دوربین‌ها، آن‌ها را به حمام بخش بیماران تحت کنترل شدید می‌رساند؛ جایی که پزشک در وضعیتی غیرعادی پیدا می‌شود. رفتار بعدی او، نظم آشنای آسایشگاه را به هم می‌زند. ماجرای کتاب جنون از این نقطه به خروج گروهی از بیماران با یک ون و حضورشان در چند برنامه‌ی عمومی گره می‌خورد. نشانه‌های بیماری و خشونت، نگرانی را از محوطه‌ی بیمارستان فراتر می‌برند. مسئولان برای توضیح اتفاق‌ها و مهار پیامدها جلسه تشکیل می‌دهند، اما اختلاف برداشت‌ها و نگرانی از جایگاه سیاسی، تصمیم‌گیری را دشوارتر می‌کند. راوی میان گزارش‌ها و جزئیات ظاهراً کم‌اهمیت به‌دنبال ارتباط رخدادهایی می‌گردد که تصویر اولیه‌ی ماجرا را پیوسته تغییر می‌دهند.

چرا باید کتاب جنون را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جنون را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• معمای آسایشگاه، تعلیق داستان را به پرسش درباره‌ی منشأ یک بحران جمعی پیوند می‌دهد.
• طنز تلخ، فاصله‌ی میان اعتبار حرفه‌ای و رفتار صاحبان قدرت را آشکار می‌کند.
• حضور گزارش‌ها و تصاویر دوربین، خواننده را درگیر سنجیدن توضیح‌های متفاوت می‌کند.
• بحث اختیار و فرمان‌برداری، زمینه‌ای برای تأمل درباره‌ی مسئولیت اشخاص فراهم می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب جنون به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های معمایی با فضای تیره و بحران اجتماعی.
• خوانندگان علاقه‌مند به طنز سیاسی و نقد مناسبات قدرت.
• کسانی که از حضور پرسش‌های فلسفی درباره‌ی اختیار و مسئولیت در داستان استقبال می‌کنند.

بخشی از کتاب جنون

«ساعتِ پنج عصر، پرسنل بخش متوجه شدند که دکتر بیرون نیامده است. هفت ساعت، یعنی از دهِ صبح تا پنج بعدازظهر، زمانِ واقعاً زیاد و بی‌سابقه‌ای برای حضور او در بخش بود. روز یکشنبه، روزی بود که از ساعتِ چهار عصر، دکتر در مطب خودش، در این آسایشگاه، مریض‌ها را ملاقات و ویزیت می‌کرد و به خانواده‌های آن‌ها مشاوره می‌داد. دکتر معمولاً بیمارها و سایرین را یک ساعتی معطل می‌گذاشت تا پنج شش نفری در اتاق انتظار جمع شوند و بعد سمفونیِ کفش‌های چرمی فلزی‌اش را آتش می‌کرد تا آن‌ها هم به فراخور حال و نیازشان تکانی به گردن، کمر، سُرین، یا زانوهایشان بدهند، و حتی برخی، تمام‌قد بایستند و دکتر سلام جانم سلام جانم گویان وارد مطب بشود و بعد منشی قهوه‌اش را که می‌توانسته نیم ساعت پیش، و خارج از دید مریض‌ها، هم بنوشد جلوی چشم آن‌ها برایش ببرد و او در زیرِ نگاه‌های زیرچشمیِ مراجعان آن را در اتاق شیشه‌ای‌اش بنوشد و آن بینواها هم با دقتی زائدالوصف از لحظهٔ برداشته شدن فنجان تا گذاشتن آن روی لب‌ها و بلعیدن جرعه جرعهٔ آن کار را دنبال کنند، و بعد که اولین کارفرما، با غروری اساطیری و صلابتی مثال‌زدنی، بلند می‌شود که به محضر دکتر شرفیاب شود، بقیه حسرت بخورند که چرا اولین نفر آن‌ها نبوده‌اند.
ولی حالا آن یک ساعت تأخیرِ معمول گذشته و تبدیل به دو ساعت شده است و کم‌کم صدای مریض‌هایی که جای نشستن گیرشان نیامده هم بلند شده است و اینجاست که همکارانِ او می‌فهمند که دکتر نه‌فقط به مطب نیامده، بلکه اصلاً از بخش خارج هم نشده است.»