کتاب علی (ع) و جانشینی پیامبر (ص) (جلد اول)

کتاب علی (ع) و جانشینی پیامبر (ص) (جلد اول) نوشته طیبه قاسمی، موضوع جانشینی پیامبر را از مسیر بررسی تاریخ وصایت‌نگاری دنبال می‌کند. نویسنده علاوه‌بر روایت‌های مربوط به وصایت، سراغ نوشته‌هایی رفته است که برای توضیح و دفاع از این باور تدوین شده‌اند. پرسش اصلی این کتاب، چگونگی شکل‌گیری و تحول این نوشته‌ها در پیوند با شرایط سیاسی و فرهنگی است. انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب علی (ع) و جانشینی پیامبر (ص) (جلد اول)

کتاب علی (ع) و جانشینی پیامبر (ص) (جلد اول) موضوع وصایت را در پیوند با تاریخ اندیشه‌ی شیعی و سرگذشت منابع مکتوب بررسی کرده است. طیبه قاسمی، وصایت را بر اساس اعتقاد امامیه به‌عنوان جایگاهی الهی و ناظر بر امور دینی و دنیایی مردم توضیح می‌دهد. نویسنده سپس این پرسش را پیش می‌کشد که مؤلفان شیعی چگونه این باور را شرح داده‌اند و برای اثبات آن از چه شواهدی بهره گرفته‌اند. مسئله‌ی اصلی، صرفاً گردآوری احادیث جانشینی نیست؛ شناخت دوره‌های نگارش، شیوه‌های استدلال و تأثیر محیط سیاسی بر نوشته‌ها نیز اهمیت دارد. نویسنده میان استناد به نصوص و بررسی عقلی وصایت تفاوت می‌گذارد و از صاحبان هردو شیوه نام می‌برد. این زاویه‌ی بررسی، موضوع جانشینی را به مسئله‌ای در تاریخ نگارش نیز تبدیل می‌کند: اینکه یک باور چگونه در روایت‌ها، نامه‌ها، احتجاج‌ها و تألیف‌های مستقل ثبت شده است.
کتاب علی (ع) و جانشینی پیامبر (ص) (جلد اول) چهار فصل دارد و مسیر بحث را از ادبیات وصایت‌نگاری در عصر حضور آغاز می‌کند. «زمینه‌های تاریخی وصایت» و «آثار و نوشته‌ها» دو گفتار این فصل‌اند. فهرست همچنین موضوع‌هایی مانند آثار مستقل، آثار مستقل موجود و ادبیات وصایت‌نگاری در زیدیه و اسماعیلیه را دربرمی‌گیرد. بخش تاریخی، روایت‌های عصر پیامبر و امامان را در کنار واکنش اصحاب و مکاتبات سیاسی قرار می‌دهد تا کاربرد مفهوم وصایت در موقعیت‌های متفاوت روشن شود. بخش کتاب‌شناختی به نوشته‌های مستقل و آثاری توجه دارد که تنها بابی را به این موضوع اختصاص داده‌اند. نویسنده برای شناسایی منابع مفقود، به فهرست‌ها و کتاب‌شناسی‌هایی مانند آثار نجاشی، شیخ طوسی و آقا بزرگ تهرانی رجوع کرده است. تمایز میان کتاب موجود و کتابی که فقط نام یا گزارشی از آن باقی مانده، از نکات مهم این بررسی است. این کتاب از این طریق، هم محتوای استدلال‌ها را معرفی می‌کند و هم مسئله‌ی حفظ یا ازمیان‌رفتن میراث مکتوب شیعه را پیش می‌کشد.

خلاصه کتاب علی (ع) و جانشینی پیامبر (ص) (جلد اول)

نویسنده در کتاب علی (ع) و جانشینی پیامبر (ص) (جلد اول)، بحث را از معرفی وصایت در باور شیعی آغاز می‌کند و سپس شواهد تاریخی آن را دنبال کرده است. روایت دعوت خویشاوندان، حدیث غدیر و حدیث منزلت، بخشی از شواهدی هستند که در توضیح جانشینی امام علی مطرح می‌شوند. بحث سپس به سخنان امامان و چگونگی معرفی جانشین در شرایط فشار سیاسی، اختلاف بر سر مصداق امام و محدودیت ارتباط با پیروان می‌رسد. نویسنده میان وصایت در امور شخصی و خانوادگی و وصایت به معنای رهبری امت تمایز می‌گذارد. ایده‌ی محوری این است که شناخت وصایت‌نگاری، علاوه‌بر بررسی مضمون روایات، به شناخت مؤلفان، منابع و زمینه‌های شکل‌گیری نوشته‌ها نیاز دارد.

چرا باید کتاب علی (ع) و جانشینی پیامبر (ص) (جلد اول) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب علی (ع) و جانشینی پیامبر (ص) (جلد اول) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت وصایت خانوادگی و جانشینی در رهبری امت را توضیح می‌دهد.
• بررسی منابع مفقود، مسئله‌ی انتقال میراث مکتوب شیعه را روشن‌تر می‌کند.
• خواننده با شیوه‌های استناد به روایت و استدلال عقلی در بحث وصایت آشنا می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب علی (ع) و جانشینی پیامبر (ص) (جلد اول) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه‌ی شیعی و مباحث امامت.
• پژوهشگران کتاب‌شناسی اسلامی و منابع حدیثی.
• خوانندگانی که به رابطه‌ی شرایط سیاسی و تألیف نوشته‌های اعتقادی توجه دارند.