کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران

کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران، حاصل گردآوری مازیار بهروز، پرسش‌هایی را درباره‌ی عملکرد و سرنوشت جریان‌های چپ در ایران مطرح کرده است. نویسنده میان توانایی یک حزب برای تصرف قدرت و امکان مقاومت در برابر کودتا تفاوت قائل شده است؛ تمایزی که مبنای تحلیل او از رفتار حزب توده است. محمد عطایی، سینا انصاری اشلقی و امیرعماد میرمیرانی بخش‌هایی از این کتاب را ترجمه کرده‌اند. انتشارات اختران این کتاب را منتشر کرده است. مباحث مجموعه از مناسبات حزب توده و محمد مصدق تا میراث مبارزه‌ی چریکی و سوسیال دموکراسی امتداد دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران اثر مازیار بهروز

کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران مجموعه‌ای از مقاله‌ها و مصاحبه‌های مازیار بهروز درباره‌ی تاریخ سیاسی ایران و جریان‌های چپ است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که این مجموعه برای بررسی زوایای مبهم مباحث کتاب «شورشیان آرمان‌خواه: ناکامی چپ در ایران» تدوین شده است. مجموعه‌ی حاضر دو بخش دارد. بخش نخست شامل سه مقاله است و بخش دوم مصاحبه‌های نویسنده درباره‌ی تاریخ نوین ایران و چپ ایران را در بر می‌گیرد.

مقاله‌ی نخست حزب توده و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، قدرت تشکیلاتی حزب، روابط رهبران حزب با محمد مصدق و دلایل واکنش‌ نشان‌ ندادن مؤثر به کودتا را بررسی می‌کند. مقاله‌ی دوم دستاوردهای جنبش چریکی را موضوع بحث قرار داده است. مازیار بهروز در پیوست این مقاله به مسئله‌ی تصفیه‌های درونی پرداخته است. مقاله‌ی سوم به تاریخ سوسیال دموکراسی در ایران، دستاوردهای این جریان و مشکلات جهانی این جنبش اختصاص دارد. این موضوعات پرسش از رابطه‌ی آرمان سیاسی و نتیجه‌ی کنش سازمان‌یافته را در مرکز کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران قرار می‌دهند.

کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران در مقاله‌ی مربوط به کودتا تاریخ تشکیلاتی را در کنار مناسبات سیاسی و رقابت‌های بین‌المللی قرار می‌دهد. مازیار بهروز اسناد سیا، گزارش‌های اطلاعاتی آمریکا، خاطرات اعضای حزب، مکاتبات درون‌حزبی و مصاحبه‌ها را کنار یکدیگر می‌گذارد تا اختلاف ارزیابی‌ها آشکار شود. او تصویری یکدست از حزب توده ارائه نمی‌دهد؛ تفاوت دیدگاه میانه‌روها و تندروها، رقابت‌های شخصی و پراکندگی مراکز تصمیم‌گیری در تحلیل او جای مهمی دارند.

مبحث استقلال ملی زمینه‌ای را برای فهم فاصله‌ی حزب و جبهه‌ی ملی فراهم کرده است. نویسنده برخی ادعاهای خاطره‌نویسان و میزان تأثیر گروه‌های ساختگی در خیابان‌ها را قطعی نمی‌داند و موارد اختلاف را مشخص کرده است. خواننده در این کتاب علاوه‌بر آشنایی با مواضع سیاسی با دشواری سنجیدن قدرت واقعی یک سازمان روبه‌رو می‌شود. فاصله‌ی میان داشتن اطلاعات، برخورداری از نیرو و توان تصمیم‌گیریْ یکی از محورهای اصلی کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران است؛ محوری که توضیح شکست سیاسی را به شمار اعضا یا شدت شعارها محدود نمی‌کند.

خلاصه کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران

مازیار بهروز ناکامی سیاسی را صرفاً نتیجه‌ی فشار بیرونی نمی‌داند. تحلیل مفصل او از حزب توده بر این تمایز استوار است که نداشتن برنامه و توان تصرف حکومت لزوماً به‌معنای ناتوانی در واکنش به کودتا نیست. شبکه‌ی حزبی و سازمان افسران امکاناتی برای مداخله فراهم می‌کردند. رهبری چندپاره، بی‌اعتمادی متقابل میان حزب و محمد مصدق و نوسان سیاست‌ها مانع استفاده‌ی مؤثر از این امکانات شدند. نویسنده تصویر تهدید کمونیستی در توجیه عملیات آژاکس را با برآوردهای متفاوت اطلاعاتی مقایسه کرده است. مقاله‌های دیگر پرسش درمورد دستاوردها و محدودیت‌های کنش چپ را در بحث جنبش چریکی و سوسیال دموکراسی ادامه می‌دهند. هدف این مجموعه مقاله سنجیدن فاصله‌ی آرمان‌ها، انتخاب‌های سیاسی و پیامدهای تصمیم‌های تشکیلاتی بوده است.

چرا باید کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن این کتاب را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• خواننده تفاوت توان تصرف قدرت و امکان مقاومت سیاسی را در یک بررسی تاریخی دنبال می‌کند.
• مقایسه‌ی خاطرات، اسناد اطلاعاتی و مکاتبات حزبیْ اختلاف روایت‌ها درباره‌ی کودتا را نشان می‌دهد.
• بررسی جناح‌بندی‌ها نقش تصمیم‌های درون‌سازمانی در ناکامی سیاسی را تبیین می‌کند.
• مباحث جنبش چریکی و سوسیال دموکراسی دامنه‌ی بحث را از حزب توده فراتر برده است.

خواندن کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب حاضر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ سیاسی ایران که پرسش‌هایی درباره‌ی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند مناسبات حزب توده و جبهه‌ی ملی را بررسی کنند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که به تاریخ چپ، مبارزه‌ی چریکی و مسائل رهبری تشکیلاتی علاقه دارند.

درباره مازیار بهروز

مازیار بهروز (Maziar Behrooz) متولد اسفند ۱۳۳۷ در تهران است. او در زمره‌ی سرشناس‌ترین تاریخ‌نگاران و پژوهشگران معاصر جای دارد و بررسی تحلیلی جریان‌های سیاسی، به‌ویژه جنبش چپ در ایران، را محور اصلی تحقیقات خود قرار داده است. او فرزند جهانگیر بهروز (روزنامه‌نگار باسابقه و از کادرهای حزب توده‌ی ایران) است. این نویسنده پس از طی مقاطع ابتدایی و دبیرستان در ایران در سال ۱۳۵۴ برای پیگیری تحصیلات راهی انگلستان شد و پیرو دریافت دیپلم، به ایالات متحده‌ی آمریکا مهاجرت کرد.

این پژوهشگر ایرانی مسیر دانشگاهی خویش را با اخذ مدرک کارشناسی در رشته‌ی تاریخ و علوم سیاسی از کالج سنت مری کالیفرنیا در سال ۱۹۸۲ آغاز کرد و در ادامه موفق به نیل به درجه‌ی کارشناسی‌ارشد در رشته‌ی تاریخ جدید اروپا از دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو در سال ۱۹۸۶ گردید. او در نهایت در سال ۱۹۹۳ دانشنامه‌ی دکترای خود را در گرایش تاریخ دوران جدید خاورمیانه (Modern History of the Near East) از دانشگاه UCLA به دست آورد. رساله‌ی دکترای او با محوریت جریان‌های چپ‌گرا در ایران معاصر بعدها بنیان اصلی مطرح‌ترین اثرش، یعنی کتاب شورشیان آرمان‌خواه: ناکامی چپ در ایران (Rebels With A Cause)، را تشکیل داد.

کتاب شورشیان آرمان‌خواه: ناکامی چپ در ایران به قلم مازیار بهروز در سال ۱۹۹۹ میلادی به چاپ رسید و به زبان‌های فارسی و ترکی ترجمه شد. این نویسنده مسئولیت‌های آکادمیک متعددی را در مراکز عالی معتبر بر عهده داشته است. او از سال ۲۰۲۴ مقام استادتمامی (Professor) را در گروه تاریخ دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو (SFSU) احراز کرده است؛ در حالی که پیش از آن سال‌ها در مقام دانشیار و استادیار در همین دانشگاه و نیز به‌عنوان مدرس (Lecturer) در مؤسساتی همچون استنفورد و دانشگاه کالیفرنیا، برکلی به تدریس و پژوهش اشتغال داشت.

مازیار بهروز علاوه‌بر نخستین کتاب خود، آثار دیگری را نیز به رشته‌ی تحریر درآورده است؛ ازجمله کتاب «تأملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان‌خواه در ایران» (Perspectives on the History of Rebels with a Cause in Iran) که گردآوری مجموعه‌ای از مقالات و گفت‌وگوهای اوست و در سال ۲۰۰۶ در تهران منتشر گردید. پژوهش و اثر تألیفی دیگر او کتاب «ایران در جنگ: تعامل با جهان مدرن در کشاکش با امپراتوری روسیه» (Iran at War: Interactions with the Modern World and the Struggle with Imperial Russia) نام دارد که در سال ۲۰۲۳ از سوی انتشارات آی. بی. توریسِ لندن به زیور طبع آراسته گشت و سپس به فارسی برگردانده شد.

این نویسنده مقالات متعددی را در دانشنامه‌ی ایرانیکا (Encyclopedia Iranica) و مجلات معتبری نظیر نشریه‌ی بین‌المللی مطالعات خاورمیانه (IJMES) به نگارش درآورده و حوزه‌های تدریس او زمینه‌های متنوعی چون تاریخ جهان اسلام، تاریخ ایران و افغانستان از عصر صفوی تا به امروز و تاریخ‌نگاری خاورمیانه را شامل شده است. مازیار بهروز عضویت در انجمن مطالعات خاورمیانه‌ی آمریکای شمالی (MESA) و انجمن بین‌المللی ایران‌شناسی (ISIS) را در کارنامه دارد، بر زبان‌های فارسی و انگلیسی تسلط کامل داشته و از توانایی خواندن متون فرانسوی نیز برخوردار بوده است.

از دیگر آثار مکتوب این نویسنده می‌توان اشاره کرد به کتاب‌های «تأملاتی در نظام زندان ایران در سال‌های ۶۰»، «سلوک گمشده: سرنوشت سوسیال دموکراسی در ایران»، «حقایق تاریخی پیرامون انحلال مجلس مؤسسان»، «چرایی‌ها و چگونگی سیاست آمریکا در برابر ایران»، «ایران در جنگ» و «معضلات رابطه‌ی ایران و آمریکا».

جوایز و افتخارات نویسنده

دستاوردها و افتخارات علمی مازیار بهروز را می‌توان در استمرار سال‌ها فعالیت آکادمیک او در سطوح عالی خلاصه کرد که جدی‌ترین جلوه‌ی آن ارتقا به مرتبه‌ی استادتمامی (Professor) در سال ۲۰۲۴ در دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو به شمار می‌رود؛ مقامی که گواهی بر دستاوردهای او در عرصه‌ی تاریخ‌نگاری است. حضور مازیار بهروز به‌عنوان پژوهشگر و مدرس مدعو در مراکز علمی برجسته‌ی دنیا نشانگر اعتبار بین‌المللی جایگاه علمی او است.

بخشی از کتاب تاملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان خواه در ایران

«نکاتی پیرامون تصفیه‌های سازمان فدایی

در کتاب «شورشیان آرمان‌خواه» مسائلی پیرامون تصفیه‌های درون‌سازمانی فداییان مطرح شد که واکنش‌هایی را از سوی برخی فعالان سابق این سازمان برانگیخت. از این فرصت استفاده می‌کنم و به برخی از مسائل طرح‌شده توسط این آقایان می‌پردازم. قبل از آغاز سخن توجه خوانندگان را به چند نکته جلب می‌کنم:

۱) نگارنده بر این واقعیت واقف بود که پژوهش و نگارشی تاریخی پیرامون روند پیچیده و پرفرازونشیبی چون تاریخ چپ در ایران بی‌شک دچار اشتباهات و کمبود خواهد بود. این مهم در اوایل کتاب «شورشیان» یادآوری شد و امیدوار بودم که با نقد صاحب‌نظران کمبودها مشخص و مرتفع شوند. این که در نقد «شورشیان» برخی از آقایان با اشاره به کمبودها می‌کوشند اصل مسائل را مخدوش کنند، نباید از دید خوانندهٔ علاقه‌مند و تیزبین پوشیده بماند. فقط مردگان اشتباه نمی‌کنند.»