کتاب فرایندهای تحقیق در معماری

کتاب فرایندهای تحقیق در معماری (بررسی رساله‌های دکتری در دانشگاه‌های برتر جهان) نوشته زهرا اهری و هادی ندیمی، مسیر تبدیل پرسش به دستاورد پژوهشی را در رساله‌های معماری بررسی کرده است. نویسندگان به‌جای محدودکردن تحقیق به تقسیم‌بندی کمّی و کیفی، چگونگی آغاز و پیشبرد پژوهش را مبنای شناخت انواع تحقیق قرار داده‌اند. پریسا رحیم زاده، فاطمه توانایی مروی، صحرا عابری زاهد، مریم حیدرخانی و شیوا فلاح نجم آبادی در تهیه‌ی این کتاب همکاری داشته‌اند. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی این کتاب را منتشر کرده است. بررسی ۱۱۰ رساله از ۲۰ دانشگاه، پایه‌ی توضیح فرایندهای مستقل و ترکیبی تحقیق در این کتاب است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرایندهای تحقیق در معماری

کتاب فرایندهای تحقیق در معماری نوشته زهرا اهری و هادی ندیمی، پژوهش معماری را از منظر نسبت میان پرسش آغازین، مسیر جست‌وجو و نتیجه‌ی تحقیق معرفی می‌کند. معماری موضوعی میان‌رشته‌ای است و پژوهش‌های مرتبط با معماری از تاریخ و علوم انسانی تا مسائل فنی و محیطی گسترده‌اند. نویسندگان معتقدند چارچوبی که فقط از یک حوزه‌ی معرفت گرفته شده باشد، نمی‌تواند همه‌ی این تنوع را توضیح دهد. مبنای بررسی آنان «سند راهبردی آموزش معماری: دوره‌ی دکتری» است که چهار نوع تحقیق کاوش‌مدار، پرسش‌مدار، نظریه‌مدار و مسئله‌مدار را از یکدیگر تفکیک کرده است. پژوهشگران در بررسی چکیده‌های رساله‌ها دریافتند که بعضی تحقیقات در یک دسته جای نمی‌گیرند و چند فرایند را هم‌زمان یا به‌ترتیب دنبال می‌کنند. حاصل این مشاهده، تدوین ماتریسی برای نشان‌دادن ترکیب فرایندهاست. نمونه‌های بررسی‌شده از دانشگاه‌هایی در پنج قاره انتخاب شده‌اند. انتخاب نمونه‌ها نیز براساس تنوع موضوعات و ویژگی‌های هر دانشگاه انجام شده است، نه با هدف تعمیم آماری یافته‌ها به همه‌ی پژوهش‌های معماری.
کتاب فرایندهای تحقیق در معماری شامل مقدمه و چهار فصل است. فصل اول با عنوان «چارچوب طبقه‌بندی و انتخاب نمونه‌ها»، دسته‌بندی‌های موجود را بررسی می‌کند و دلایل انتخاب چارچوب پیشنهادی و شیوه‌ی گزینش دانشگاه‌ها و رساله‌ها را توضیح می‌دهد. فصل دوم به چهار فرایند پایه اختصاص دارد و چگونگی پیشبرد تحقیق را در نمونه‌های هر دسته روشن می‌کند. فصل سوم فرایندهای ترکیبی، ازجمله کاوش‌مدارـ‌نظریه‌مدار و پرسش‌مدارـ‌نظریه‌مدار را بررسی کرده است. فصل چهارم یافته‌ها و نتایج دسته‌بندی را به بحث می‌گذارد. ترجمه‌ی چکیده یا خلاصه‌ی رساله‌های منتخب در پایان معرفی هر نوع فرایند آمده است تا ارتباط توضیحات با نمونه‌های پژوهشی روشن بماند. پیوست نیز متن سند راهبردی را در اختیار خواننده قرار می‌دهد. تمایز اصلی این بررسی، توجه به چگونگی انجام تحقیق است؛ موضوع پژوهش یا ابزار گردآوری داده به‌تنهایی مبنای دسته‌بندی نیست. این تمایز، امکان مقایسه‌ی پژوهش‌هایی با موضوعات متفاوت اما مسیرهای مشابه را فراهم می‌کند. نویسندگان از این طریق تلاش می‌کنند دانش ضمنی موجود در رساله‌ها را صورت‌بندی کنند تا شیوه‌های تحقیق در معماری بهتر شناخته شوند.

خلاصه کتاب فرایندهای تحقیق در معماری

کتاب فرایندهای تحقیق در معماری بر این ایده استوار است که ماهیت پرسش آغازین، در شکل‌گیری مسیر پژوهش نقش دارد. تحقیق کاوش‌مدار به شناسایی منابع، آشکارکردن ظرفیت پژوهشی منابع و سامان‌دهی دانش اختصاص دارد. تحقیق پرسش‌مدار از پرسش‌ها یا ابهام‌های یک موضوع آغاز می‌شود. تحقیق نظریه‌مدار ممکن است بر نظریه تکیه کند، نظریه‌ای را بسط دهد یا به نظریه‌پردازی برسد. تحقیق مسئله‌مدار نیز حل مشکلی مشخص را دنبال می‌کند. بررسی رساله‌ها نشان می‌دهد این چهار مسیر همیشه جدا از یکدیگر نیستند؛ پژوهش می‌تواند در جریان پیشرفت خود از یک فرایند به فرایندی دیگر وارد شود. نویسندگان برای توضیح این وضعیت، دسته‌های ترکیبی را به چارچوب اولیه افزوده‌اند. پیام اصلی این کتاب، ضرورت شناخت تنوع مسیرهای پژوهش معماری و پرهیز از سنجیدن همه‌ی رساله‌ها با معیارهایی برگرفته از یک رشته یا یک نوع تحقیق است.

چرا باید کتاب فرایندهای تحقیق در معماری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فرایندهای تحقیق در معماری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• چهار فرایند پایه‌ی پژوهش معماری و تفاوت هدف‌های هریک را توضیح می‌دهد.
• نمونه‌های رساله‌ها، نسبت پرسش آغازین با مسیر تحقیق را روشن می‌کنند.
• چارچوب ترکیبی، امکان شناخت پژوهش‌هایی را فراهم می‌کند که در یک دسته نمی‌گنجند.
• بررسی انتقادی دسته‌بندی‌ها، محدودیت تقسیم تحقیقات به کمّی و کیفی را نشان می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب فرایندهای تحقیق در معماری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان دکتری معماری که درگیر تعیین مسیر پژوهش خود هستند.
• استادان راهنما و داوران رساله‌های معماری که با تنوع تحقیقات مواجه‌اند.
• پژوهشگران روش‌شناسی که به پیوند معماری با حوزه‌های دیگر دانش علاقه دارند.