کتاب شیعیان و تنگنای عصر عباسی

کتاب شیعیان و تنگنای عصر عباسی نوشته صادق انصاری پور، مناسبات خلافت عباسی با امامان شیعه، علویان و پیروان آنان را بررسی می‌کند. پرسش محوری این کتاب، فاصله‌ی میان شعار حمایت از خاندان پیامبر و رفتار عباسیان پس از رسیدن به قدرت است. نویسنده در کنار گزارش فشارهای سیاسی و اقتصادی، موضوع گسترش تشیع و حفظ ارتباط میان امامان و شیعیان را دنبال کرده است. انتشارات میراث شرق این کتاب را منتشر کرده است. مباحث از تعریف ظلم در شریعت آغاز می‌شود و تا بررسی سقوط بغداد ادامه می‌یابد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شیعیان و تنگنای عصر عباسی

کتاب شیعیان و تنگنای عصر عباسی، تاریخ خلافت عباسی را از دریچه‌ی وضعیت جامعه‌ی شیعه مرور می‌کند. صادق انصاری پور موضوع خود را صرفاً به جابه‌جایی خلفا یا رقابت‌های دربار محدود نکرده است؛ مسئله‌ی اصلی او، پیامدهای حکومت‌داری عباسیان برای پیشوایان شیعه و هواداران آنان است. نویسنده در مقدمه توضیح می‌دهد که گزارش‌های مرتبط با این موضوع را از منابع تاریخی شیعه و سنی گرد آورده است. مقاتل الطالبیین، الشیعه و الحاکمون و سیره پیشوایان از آثاری هستند که در توضیح زمینه‌ی تألیف نام می‌برد. دیدگاه اعتقادی نویسنده نیز آشکار است: او خلافت را حق امامان می‌داند و تصاحب این جایگاه را یکی از مصداق‌های ظلم تلقی می‌کند. معرفی این مبنا برای شناخت داوری‌های تاریخی متن اهمیت دارد. نویسنده در کنار شرح آزارها، از رفتارهای مساعد بعضی خلفا با شیعیان نیز سخن گفته است. بنابراین، بررسی تفاوت عملکرد حاکمان، بخشی از بحث است و همه‌ی دوره‌ها به یک شکل توصیف نمی‌شوند.
کتاب شیعیان و تنگنای عصر عباسی در ۱۰ فصل تنظیم شده است. فصل نخست، ظلم را از نگاه شریعت تعریف می‌کند و اقسام، عوامل و شیوه‌های جبران ظلم را توضیح می‌دهد. فصل دوم با عنوان مروری بر حکومت عباسیان، زمینه‌ی سیاسی بحث را می‌سازد؛ چگونگی برآمدن عباسیان، مقایسه‌ی آنان با امویان و گسترش تشیع در این فصل مطرح می‌شود. فصل‌های بعد، وضعیت شیعیان را در دوره‌ی خلفای مختلف دنبال می‌کنند. رفتار سفاح و منصور، سیاست‌های هارون، مناسبات مأمون با امام رضا و امام جواد و برخورد خلفای هم‌عصر امام هادی از موضوعات این مسیر هستند. مباحث مربوط به امام حسن عسکری، آخرین خلفا و انقراض سلسله نیز دامنه‌ی بررسی را گسترش می‌دهند. شیوه‌ی ارائه‌ی مطالب بر گزارش رخدادها، نقل دیدگاه مورخان و توضیح انگیزه‌های سیاسی استوار است. موضوعاتی مانند تقیه، نشر حدیث، شبکه‌ی وکالت و قیام‌های علویان نشان می‌دهند که توجه نویسنده به واکنش‌های جامعه‌ی شیعه نیز معطوف بوده است. فصل‌های پایانی، مسئله‌ی سقوط بغداد و اتهام‌های مطرح‌شده علیه شیعیان را در امتداد همین دغدغه بررسی می‌کنند.

خلاصه کتاب شیعیان و تنگنای عصر عباسی

کتاب شیعیان و تنگنای عصر عباسی، تناقض میان بهره‌گیری عباسیان از محبوبیت اهل بیت و محدودکردن علویان پس از استقرار حکومت را محور بحث قرار می‌دهد. نویسنده ابتدا عدالت و ظلم را در چارچوب آیات و روایات توضیح می‌دهد. او سپس به قدرت‌رسیدن عباسیان و سیاست‌های آنان در برابر رقیبان می‌رسد. گزارش‌های مربوط به احضار امامان، مراقبت از فعالیت‌های آنان، فشار اقتصادی و سرکوب مخالفان، صورت‌های مختلف این مناسبات را نشان می‌دهند. بحث اصلی فقط شرح رنج‌ها نیست؛ تداوم آموزش، ارتباط‌های پنهانی و پراکندگی شیعیان در سرزمین‌های اسلامی نیز جایگاه مهمی دارد. نویسنده از خلال این موضوعات می‌پرسد که تشیع چگونه در میان فشارهای حکومتی باقی ماند و گسترش یافت. تفاوت رفتار خلفا نیز در این بررسی مطرح می‌شود تا تغییر شرایط سیاسی و اجتماعی هر دوره در نظر گرفته شود.

چرا باید کتاب شیعیان و تنگنای عصر عباسی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب شیعیان و تنگنای عصر عباسی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• بررسی پیوسته‌ی رفتار خلفای مختلف، امکان مقایسه‌ی سیاست‌های آنان در قبال شیعیان را فراهم می‌کند.
• بحث تقیه و شبکه‌ی وکالت، شیوه‌های حفظ ارتباط در شرایط فشار را روشن می‌کند.
• کنار هم قرارگرفتن مباحث دینی و گزارش‌های تاریخی، مبنای داوری نویسنده درباره‌ی ظلم را نشان می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب شیعیان و تنگنای عصر عباسی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ تشیع و مناسبات دین و قدرت.
• خوانندگان پیگیر زندگی امامان شیعه در عصر عباسی.
• دانشجویانی که موضوع فشارهای حکومتی، قیام‌های علویان و تداوم ارتباط‌های مذهبی را دنبال می‌کنند.