کتاب بازیابی اطلاعات فازی

کتاب بازیابی اطلاعات فازی با ویراستاری دونالد اچ کرافت و ارین کالوین، مسئله‌ی جستجوی اطلاعات را فراتر از پاسخ‌های بله یا خیر بررسی می‌کند. موضوع اصلی، سنجیدن درجه‌ی انطباق اسناد با نیاز کاربر است؛ زیرا وجود یک واژه در متن، لزوماً به معنای پاسخگوبودن سند نیست. بهروز یل و امیررضا اصنافی مترجمان این کتاب هستند و انتشارات دبیزش این کتاب را منتشر کرده است. مباحث از مدل‌های بازیابی آغاز می‌شوند و به وزن‌دهی اصطلاح‌ها، بازخورد ربط و خوشه‌بندی فازی می‌رسند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بازیابی اطلاعات فازی

کتاب بازیابی اطلاعات فازی با ویراستاری دونالد اچ کرافت و ارین کالوین، رابطه‌ی میان نیاز اطلاعاتی انسان و محاسبات سامانه‌های جستجو را بررسی کرده است. پرسش محوری چنین است: سامانه چگونه می‌تواند اسنادی را رتبه‌بندی کند که هریک تا اندازه‌ای پاسخگوی یک درخواست هستند؟ مدل بولی بر حضور یا نبود اصطلاح تکیه دارد؛ اما نیاز اطلاعاتی همیشه در چنین تقسیم‌بندی‌ای جا نمی‌گیرد. نویسندگان، ابهام و عدم دقت را بخشی از مسئله‌ی بازیابی می‌دانند و نقش مجموعه‌های فازی را در بیان درجات انطباق توضیح می‌دهند. بحث ربط نیز فقط به موضوع مشترک پرسش و سند محدود نمی‌ماند. اهداف، دانش و موقعیت کاربر در کنار اعتبار منبع، دسترسی به متن کامل و هزینه‌ی دستیابی به اطلاعات، بر ارزیابی نتیجه اثر می‌گذارند. این توضیحات زمینه‌ای فراهم می‌کنند تا تفاوت میان مرتبط‌بودن یک سند از نظر محاسباتی و سودمندبودن همان سند برای کاربر روشن‌تر شود. متن همچنین مفهوم سند را فراتر از نوشته در نظر می‌گیرد و تصاویر، صداها، صفحه‌های وب و دیگر اقلام اطلاعاتی را در بحث بازیابی جای می‌دهد.
کتاب بازیابی اطلاعات فازی شش فصل دارد. فصل نخست با عنوان مقدمه‌ای بر بازیابی اطلاعات، تعریف‌ها، شاخص‌های ارزیابی، مفهوم ربط و جایگاه فاز را مطرح می‌کند. فصل مدل‌سازی به مدل بولی و محدودیت‌های این مدل، فضای برداری، مدل‌های احتمالاتی و مدل‌های زبانی اختصاص دارد. مباحث نمایه‌سازی و پرس‌وجو، وزن اصطلاح‌ها، فراوانی اصطلاح و فراوانی سند مقلوب را در ارتباط با بازنمایی محتوای اسناد توضیح می‌دهند. فصل چهارم، بازخورد ربط و بسط پرس‌وجو، نقش اصلاح درخواست جستجو را بررسی کرده است و استفاده از الگوریتم‌های ژنتیکی و روابط میان اصطلاح‌ها را نیز در بر می‌گیرد. فصل پنجم با عنوان خوشه‌بندی برای بازیابی، سنجه‌های همانندی، خوشه‌بندی فازی و الگوریتم میانگین سی فازی را معرفی می‌کند. فصل ششم به کاربردهای بازیابی اطلاعات اختصاص دارد. ترکیب تعریف‌های مفهومی، نمادگذاری‌های ریاضی و نمونه‌های کاربردی، بحث را از توضیح مسئله به بررسی شیوه‌های مدل‌سازی می‌رساند. خواننده در این مسیر با ارتباط میان بازنمایی سند، ارزیابی پرسش و ترتیب نمایش نتایج آشنا می‌شود.

خلاصه کتاب بازیابی اطلاعات فازی

کتاب بازیابی اطلاعات فازی، جستجو را مسئله‌ای فراتر از پیداکردن واژه‌های یکسان در پرسش و سند معرفی می‌کند. نیاز کاربر ممکن است دقیق بیان نشده باشد و اصطلاح‌های اسناد نیز اهمیت یکسانی نداشته باشند. ایده‌ی اصلی، استفاده از درجات عضویت و وزن‌ها برای محاسبه‌ی میزان انطباق است؛ به‌گونه‌ای که نتایج به دو گروه کاملاً مرتبط و کاملاً نامرتبط محدود نشوند. مباحث سپس نشان می‌دهند که نمایه‌سازی، انتخاب مدل رتبه‌بندی و سنجه‌های ارزیابی چگونه بر نتیجه اثر می‌گذارند. بازخورد کاربر می‌تواند مبنای اصلاح پرسش قرار گیرد و روابط میان اصطلاح‌ها امکان بسط درخواست را فراهم کنند. خوشه‌بندی نیز اسناد دارای ویژگی‌های مشترک را کنار هم قرار می‌دهد. پیام اصلی، ضرورت درنظرگرفتن ابهام و تفاوت درجات ربط هنگام طراحی و ارزیابی سامانه‌های بازیابی است.

چرا باید کتاب بازیابی اطلاعات فازی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بازیابی اطلاعات فازی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تفاوت انطباق دقیق بولی و انطباق درجه‌بندی‌شده را توضیح می‌دهد.
• نقش وزن‌دهی اصطلاح‌ها را در رتبه‌بندی نتایج روشن می‌کند.
• بازخورد ربط و بسط پرس‌وجو را به مسئله‌ی اصلاح جستجو پیوند می‌دهد.
• مبانی خوشه‌بندی فازی و سنجه‌های ارزیابی بازیابی را معرفی می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بازیابی اطلاعات فازی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان علم اطلاعات و دانش‌شناسی علاقه‌مند به مدل‌های بازیابی.
• دانشجویان علوم رایانه آشنا با مبانی منطق و الگوریتم‌ها.
• پژوهشگران سامانه‌های جستجو که مسئله‌ی ابهام و رتبه‌بندی اسناد را دنبال می‌کنند.