کتاب فارسی عمومی

کتاب فارسی عمومی (درسنامه دانشگاهی) نوشته محمد آقاجانپور عمران و نگار رشید، گزیده‌ای از شعر و نثر فارسی را در کنار معرفی سبک‌های ادبی قرار داده است. مبنای انتخاب و چیدمان متن‌ها، سیر تاریخی ادبیات است؛ از سروده‌های رودکی و فردوسی تا شعر و نثر معاصر. نکته‌ی محوری این مجموعه، پیوند میان شناخت ویژگی‌های هر سبک و خواندن نمونه‌های همان سبک است. دانشجو در این مسیر، هم با متن‌های ادبی روبه‌رو می‌شود و هم تفاوت شیوه‌های بیان را دنبال می‌کند. انتشارات لعل سخن این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فارسی عمومی

کتاب فارسی عمومی، حاصل کار محمد آقاجانپور عمران و نگار رشید، درسنامه‌ای دانشگاهی برای آشنایی با میراث شعر و نثر فارسی است. نویسندگان، دسته‌بندی سبک‌ها را بر تقسیم‌بندی سیروس شمیسا بنا کرده‌اند. مقدمه ابتدا مفهوم سبک را توضیح می‌دهد و میان سبک دوره، سبک شخصی و سبک ادبی تفاوت می‌گذارد. این تمایز نشان می‌دهد که ویژگی‌های مشترک آثار یک دوره، لزوماً همه‌ی خصوصیات یک شاعر یا نویسنده را توضیح نمی‌دهد. مبنای تنظیم گزیده‌ها در ادامه، سبک دوره است. مطالب در هشت بخش قرار گرفته‌اند: سبک خراسانی، سبک حد واسط خراسانی و عراقی، سبک عراقی، مکتب وقوع و مکتب واسوخت، سبک هندی، سبک دوره بازگشت، سبک دوره مشروطه و ادبیات معاصر. هریک از این بخش‌ها درآمدی دارد که زمینه‌ی شناخت نمونه‌های ادبی را فراهم می‌کند. توضیح ویژگی‌های زبانی، فکری و ادبی، خواننده را از حفظ نام سبک‌ها فراتر می‌برد. توجه به واژه‌ها، مضمون‌ها، قالب‌ها و آرایه‌ها نیز امکان مقایسه‌ی متن‌ها را فراهم می‌سازد. شعر و نثر در این تنظیم، دو مسیر جداافتاده نیستند؛ نویسندگان تحولات نثر را نیز متناسب با دوره‌های شعر معرفی کرده‌اند.
کتاب فارسی عمومی در انتخاب متن‌ها به یک موضوع یا قالب محدود نشده است. شعر حماسی، دوبیتی، رباعی، غزل، حکایت، نوشته‌های عرفانی و متن‌های اجتماعی در این مجموعه حضور دارند. عنوان‌هایی مانند ستایش خرد، در آیین دوست گرفتن، آداب سخن گفتن و معنای زندگی، گستره‌ی دغدغه‌های انسانی متن‌ها را نشان می‌دهند. نویسندگان برای شعرها و نثرهای برگزیده عنوان‌هایی انتخاب کرده‌اند که از واژه‌ها، ترکیب‌ها و مضمون‌های همان آثار گرفته شده‌اند. پاورقی‌ها نیز معرفی کوتاه پدیدآورندگان، آثار و برخی خصوصیات سبکی آنان را در اختیار خواننده می‌گذارند. این توضیحات، جایگاه هر نمونه را در مسیر مطالعه روشن‌تر می‌کند. حضور واژه‌نامه در پایان مجموعه نیز با هدف درسنامه تناسب دارد. حاصل این شیوه‌ی تنظیم، مواجهه‌ای هم‌زمان با خود متن و اطلاعات زمینه‌ای آن است؛ خواننده می‌تواند تفاوت میان توصیف طبیعت، بیان تجربه‌ی عاشقانه، اندیشه‌ی عرفانی و اعتراض اجتماعی را در نمونه‌های مشخص دنبال کند. مجموعه از این راه، آشنایی مقدماتی با ادبیات را به مشاهده‌ی تفاوت‌ها و پیوندهای میان آثار گره می‌زند.

خلاصه کتاب فارسی عمومی

کتاب فارسی عمومی شناخت ادبیات را از تعریف سبک آغاز می‌کند: شیوه‌ی ادراک و بیان اندیشه که در انتخاب واژه‌ها، ترکیب جمله‌ها و صورت اثر نمایان می‌شود. متن سپس نشان می‌دهد که خواندن آثار در کنار ویژگی‌های دوره‌ی آن‌ها، به فهم دقیق‌تر تفاوت‌های ادبی کمک می‌کند. برای نمونه، معرفی سبک خراسانی بر زبان کهن، حماسه و سادگی تکیه دارد. بحث دوره‌ی سلجوقی، افزایش اصطلاحات، ارجاعات علمی و آرایه‌های ادبی را پیش می‌کشد. نمونه‌های منظوم و منثور، این توضیحات را به تجربه‌ی خواندن پیوند می‌زنند. مضمون‌های دانش، خرد، دوستی، عدالت و عشق در گزیده‌ها حضور دارند و مسیر مجموعه به متن‌های مشروطه و ادبیات معاصر می‌رسد. ایده‌ی اصلی، آشنایی با اندیشه‌ی پدیدآورندگان در بستر تحول شیوه‌های بیان است، نه صرفاً به‌خاطرسپردن نام‌ها و عنوان آثار.

چرا باید کتاب فارسی عمومی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فارسی عمومی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• درآمدهای سبکی، معیارهایی برای مقایسه‌ی واژگان، اندیشه‌ها و آرایه‌های متن‌ها فراهم می‌کنند.
• گزیده‌های شعر و نثر، شناخت نظری را به خواندن نمونه‌های مشخص پیوند می‌زنند.
• پاورقی‌ها، اطلاعات مقدماتی درباره‌ی پدیدآورندگان و آثارشان ارائه می‌دهند.
• ترتیب تاریخی مطالب، دنبال‌کردن دگرگونی شیوه‌های بیان در ادبیات فارسی را ممکن می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب فارسی عمومی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویانی که برای درس فارسی عمومی به مطالعه‌ی گزیده‌های ادبی نیاز دارند.
• علاقه‌مندانی که می‌خواهند تفاوت سبک‌های شعر و نثر فارسی را بشناسند.
• خوانندگانی که مطالعه‌ی متن‌های کلاسیک و معاصر را همراه توضیحات مقدماتی می‌پسندند.