لئون تروتسکی

لئون تروتسکی (Leon Trotsky) یا لئون داویدوویچ تروتسکی (۱۸۷۹ - ۱۹۴۰) یک انقلابی بلشویک، نظریه‌پردازی مارکسیست، نویسنده و سیاستمدار تأثیرگذار روسی بود که نقش برجسته‌ای در شکل‌گیری انقلاب‌های اوایل قرن بیستم در روسیه و تأسیس اتحاد جماهیر شوروی ایفا کرد. او در خانواده‌ای ثروتمند در اوکراین متولد شد و از کودکی باهوش و علاقه‌مند به علوم و اندیشه‌های مارکسیستی بود. فعالیت‌های انقلابی او از سنین نوجوانی آغاز شد و به‌دلیل مبارزاتش علیه رژیم تزاری دستگیر و به تبعید در سیبری محکوم شد، اما با استفاده از پاسپورت جعلی توانست بگریزد و با ولادیمیر لنین و همسرش در لندن ملاقات کند. او در جریان انقلاب ۱۹۰۵، بازگشتی فعال به روسیه داشت و در شورش‌ها و اعتصابات پتروگراد نقش برجسته‌ای ایفا کرد، اما دوباره دستگیر و به سیبری فرستاده شد؛ البته پیش از رسیدن به مقصد موفق به فرار شد. تروتسکی در سال‌های بعد، بیش از یک دهه در خارج از کشور و در شهرهایی مانند وین، پاریس، برلین و نیویورک به فعالیت سیاسی و همکاری با انقلابیون دیگر ادامه داد؛ تااین‌که با وقوع انقلاب فوریه‌ی ۱۹۱۷ به روسیه بازگشت و به‌سرعت به یکی از چهره‌های کلیدی انقلاب اکتبر تبدیل شد. او عملیات نظامی در پتروگراد را هدایت و سرنگونی دولت موقت را رهبری کرد؛ به‌گونه‌ای که بلشویک‌ها کنترل کامل پایتخت را تثبیت کردند و او به‌عنوان یکی از نزدیک‌ترین متحدان لنین شناخته شد. تروتسکی پس از انقلاب در مقام کمیسر جنگ، ارتش سرخ را بنیان گذاشت و خود فرماندهی آن را بر عهده گرفت. با اینکه سابقه‌ی نظامی نداشت، توانست ارتش را از گروهی بی‌نظم به نیرویی منظم و کارآمد تبدیل و پیروزی بلشویک‌ها در جنگ داخلی روسیه را تضمین کند. همچنین به‌عنوان کمیسر خلق برای روابط خارجی فعالیت داشت و در مذاکرات بر سر صلح برست - لیتوفسک شرکت کرد و کمونیست اینترنشنال را تأسیس کرد تا گسترش انقلاب طبقه‌ی کارگر در سطح جهانی را تسهیل کند.

با وجود این دستاوردها، پس از مرگ لنین در سال ۱۹۲۴، کشمکش‌های درون‌حزبی و ظهور ژوزف استالین باعث کاهش نفوذ لئون تروتسکی شد؛ زیرا او به‌شدت با سیاست «سوسیالیسم در یک کشور» از استالین مخالفت و از نظریه‌ی «انقلاب دائمی» دفاع می‌کرد. در نتیجه، ابتدا به تبعید داخلی در قزاقستان فرستاده شد و سپس در سال ۱۹۲۹ از اتحاد جماهیر شوروی اخراج شد. لئون تروتسکی در تبعید در ترکیه، فرانسه، نروژ و نهایتاً مکزیکوسیتی به فعالیت سیاسی، نوشتن و انتشار آثارش ادامه داد؛ ازجمله کتاب‌های مهم او می‌توان به «تاریخ انقلاب روسیه» و «خیانت به انقلاب» اشاره کرد که نقدی جدی بر سیاست‌های استالین و مسیر اتحاد جماهیر شوروی ارائه کرده‌اند. این نویسنده در مکزیکوسیتی در سال ۱۹۴۰ توسط رامون مرکادر، مأمور استالینی، با چکش یخ‌شکن به قتل رسید؛ مرگی که نماد پایان یک زندگی انقلابی و همزمان نشان‌دهنده‌ی خطرات سرکوب درون‌حزبی و تبعید سیاسی بوده است. لئون تروتسکی نه‌تنها به‌عنوان متفکر و نویسنده‌ی برجسته‌ی مارکسیستی، بلکه به‌عنوان یک رهبر نظامی و سیاسی که در شکل‌گیری کمونیسم روسیه و جنبش کارگری بین‌المللی نقش کلیدی داشت، شناخته شده و زندگی و مرگ او همواره نمونه‌ای از تعهد به آرمان‌های انقلابی، مقاومت در برابر دیکتاتوری و تضادهای قدرت درون جنبش‌های انقلابی قرن بیستم میلادی به شمار رفته است. کتاب زندگی من، زندگی‌نامه‌ی خودنوشتِ این شخصیت تاریخ روسیه و جهان است.