کتاب قصه های پریان

کتاب قصه های پریان (خاستگاه و مفهوم) (Fairy tales, their origin and meaning) نوشته جان تکری بونچ، به‌ دنبال ریشه‌ی شباهت افسانه‌هایی است که در سرزمین‌های گوناگون نقل شده‌اند. نویسنده از جهان آشنای جادو، شاهزادگان، غول‌ها و پریان آغاز می‌کند و به پیوند قصه‌ها با اسطوره‌ها، باورهای دینی و تصویرهای برگرفته از طبیعت می‌رسد. پرسش اصلی این است که چرا داستان‌هایی با شخصیت‌ها و جزئیات متفاوت، مضمون‌هایی مشترک دارند. این پژوهش ادبی را انتشارات امید سخن با ترجمه جعفر کریمی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قصه های پریان

کتاب قصه های پریان نوشته‌ی جان تکری بونچ، بررسی خاستگاه افسانه‌ها را از توصیف جهانی آغاز می‌کند که محدودیت‌های زندگی معمول در آن کنار می‌روند. زمان در این جهان الزاماً نشانی بر چهره‌ها نمی‌گذارد، دگرگونی شکل موجودات ناممکن نیست و اشیای جادویی می‌توانند سرنوشت شخصیت‌ها را تغییر دهند. نویسنده این ویژگی‌ها را مقدمه‌ای برای طرح پرسشی بزرگ‌تر قرار داده است: شباهت میان قصه‌های مردمان دور از هم از کجا می‌آید؟

مطالب این کتاب از سخنرانی‌هایی شکل گرفته‌اند که برای تبدیل‌شدن به کتاب گسترش یافته‌اند. کتاب شش فصل دارد. خاستگاه قصه‌های پریوار و داستان‌هایی با مضمون مشترک از سرزمین‌های گوناگون عنوان دو فصل نخست هستند. فصل‌های بعدی نیز موضوع موجودات شگفت کشور پریان را دنبال می‌کنند و قصه‌های مردم کهن توتنی و اسکاندیناوی در مطالب جای دارند.

کتاب قصه های پریان، نقل افسانه را وسیله‌ای برای مقایسه‌ی مضمون‌ها و توضیح معنای احتمالی تصویرهای خیالی قرار می‌دهد. جان تکری بونچ از شباهت داستان‌ها به بحث زبان‌های خویشاوند، مهاجرت مردمان و انتقال باورها می‌رسد. دیدگاه محوری او این است که بسیاری از شخصیت‌ها و رخدادهای افسانه‌ای، صورت دگرگون‌شده‌ی تصورهای انسان درباره‌ی خورشید، سپیده‌دم، تاریکی، ابر و طوفان هستند. بونچ برای توضیح این دیدگاه به متون دینی هندوان و ایرانیان، نام خدایان و نمونه‌هایی از اساطیر یونانی و افسانه‌های اروپایی رجوع می‌کند.

شیوه‌ی ارائه نیز میان توصیف خیال‌انگیز سرزمین پریان، بازگویی داستان‌ها و توضیح ارتباط‌های پیشنهادی حرکت می‌کند. مخاطب ضمن آشنایی با چند افسانه، مسیر استدلالی را دنبال می‌کند که می‌خواهد پشت تفاوت نام‌ها و مکان‌ها، مضمون‌های نزدیک به هم را پیدا کند. دغدغه‌ی اصلی، شناخت چگونگی ماندن تصویرهای مشترک در قصه‌هاست؛ تصویرهایی که هنگام جابه‌جایی میان محیط‌های متفاوت، شکل و رنگ دیگری گرفته‌اند.

خلاصه کتاب قصه های پریان

کتاب قصه های پریان شباهت افسانه‌های سرزمین‌های مختلف را نقطه‌ی شروع بحث خود قرار می‌دهد. بونچ معتقد است قصه‌ها همراه مردمان جابه‌جا شده‌اند و شرایط زندگی و محیط طبیعی، جزئیات تازه‌ای به هر روایت داده است. نویسنده برای توضیح این برداشت، شباهت واژگان و پیوند زبان‌ها را در کنار همانندی اسطوره‌ها قرار می‌دهد و سپس به باورهای مربوط به نیروهای طبیعت می‌رسد. رعد، آذرخش، باد و روشنایی در این تفسیر، سرچشمه‌ی تصویرهایی هستند که به خدایان، جانوران شگفت و نیروهای جادویی تبدیل شده‌اند.

نمونه‌ی مقایسه‌ای مهم، نقش لنگه‌کفش گمشده در روایت‌های هندی، یونانی و قصه‌ی سیندرلاست. نویسنده این همانندی را نشانه‌ای از پیوند داستان‌ها می‌داند و شخصیت‌ها را بر پایه‌ی نسبت‌شان با خورشید و سپیده‌دم تفسیر می‌کند. بازگویی افسانه‌ی اروس و سایک نیز مسیر مقایسه‌ی داستان‌های دارای مضمون مشترک را ادامه می‌دهد.

چرا باید کتاب قصه های پریان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب قصه های پریان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌هایی از مضمون‌های مشترک در افسانه‌های سرزمین‌های متفاوت ارائه می‌دهد.
• خواننده با تفسیر نویسنده از ارتباط تصویرهای جادویی و پدیده‌های طبیعی آشنا می‌شود.
• بحث زبان‌ها و انتقال باورها، زمینه‌ای برای اندیشیدن درباره‌ی سفر قصه‌ها فراهم می‌کند.
• بازگویی افسانه‌ها، امکان دنبال‌کردن استدلال نویسنده در کنار نمونه‌های داستانی را می‌دهد.

خواندن کتاب قصه های پریان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب قصه های پریان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به اسطوره‌شناسی و مقایسه‌ی افسانه‌های ملل.
• خوانندگانی که درباره‌ی خاستگاه شخصیت‌ها و اشیای جادویی کنجکاوند.
• دوستداران قصه‌های عامیانه که می‌خواهند با تفسیر طبیعت‌محور افسانه‌ها آشنا شوند.
• مخاطبانی که به ارتباط باورهای دینی و قصه‌ها علاقه دارند.