کتاب آب و دیگر هیچ

کتاب آب و دیگر هیچ نوشته محمدحسین صائمیان، مسئله‌ی آب در ایران را از مسیر تاریخ، مهندسی، اقتصاد و اخلاق زیست‌محیطی بررسی می‌کند. نویسنده میان میراث قنات و آبیاری از یک‌سو و دشواری‌های حکمرانی منابع آب از سوی دیگر ارتباط برقرار کرده است. انتشارات امید سخن این کتاب را منتشر کرده است. پرسش محوری این کتاب فقط چگونگی تأمین آب نیست؛ عدالت در بهره‌برداری، پیامدهای مداخله در طبیعت و سازگاری توسعه با ظرفیت زیست‌بوم نیز در مرکز بحث قرار دارند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آب و دیگر هیچ

کتاب آب و دیگر هیچ نوشته محمدحسین صائمیان، آب را فراتر از منبعی برای مصرف خانگی، کشاورزی یا صنعت در نظر می‌گیرد. نویسنده این موضوع را در پیوند با شکل‌گیری تمدن، مناسبات اجتماعی، دانش مهندسی و مسئولیت انسان در برابر طبیعت بررسی کرده است. نقطه‌ی آغاز بحث، شناخت پیشینه‌ی آبیاری و جایگاه آب در فرهنگ ایران است؛ جایی که فنون تأمین آب در کنار باورها، آیین‌ها و مقررات بهره‌برداری معنا پیدا می‌کنند. معرفی نوشته‌های کرجی و خوارزمی، توضیح دیدگاه‌های تاریخی درباره‌ی چرخه‌ی آب و منابع زیرزمینی و مرور سازه‌های آبی شوشتر، بخشی از این مسیر است. نویسنده همچنین تاریخ مصالح، ابزارها و ماشین‌ها را وارد بحث می‌کند تا آب‌یابی و آبرسانی را در زمینه‌ی گسترده‌تری از فعالیت‌های فنی نشان دهد. پیشگفتار نیز موضع انتقادی نویسنده را روشن می‌کند: توسعه‌ی نامتوازن، بهره‌وری پایین و بی‌توجهی به ظرفیت طبیعت، از دغدغه‌های اصلی او هستند. این نگاه، زمینه‌ی حرکت از شرح تجربه‌های تاریخی به بررسی سیاست‌گذاری آب را فراهم می‌کند.
کتاب آب و دیگر هیچ در ۱۰ فصل تنظیم شده است و چهار پیوست، منابع و واژه‌نامه‌ی انگلیسی‌ـ‌پارسی آب را نیز در بر دارد. عنوان‌هایی مانند آب و فن آبیاری در ایران باستان، حکمرانی آب و خاک در ایران و موانع ساختاری و اصلاح سیاست آب و خاک و دانستنی‌های آب، گستره‌ی مباحث را نشان می‌دهند. فصل‌های میانی به قنات، آبخوان‌داری، سدهای زیرزمینی، سدسازی، اقتصاد آب و استخراج آب‌های ژرف اختصاص دارند. فصل‌های دیگر، اخلاق زیست‌محیطی، انتقال آب، نظریه‌های حقوقی آب‌های مشترک و قوانین توزیع عادلانه‌ی آب را مطرح می‌کنند. بحث دیپلماسی آب نیز روابط ایران با کشورهای همسایه و رودخانه‌های مشترک را در بر می‌گیرد. تنوع این موضوع‌ها نشان می‌دهد که نویسنده مسئله‌ی آب را صرفاً فنی نمی‌داند. تصمیم درباره‌ی یک سازه یا شیوه‌ی برداشت، در این چارچوب، به هزینه‌های اقتصادی، حقوق بهره‌برداران و سلامت زیست‌بوم وابسته است. خواننده در این مسیر با مجموعه‌ای از اصطلاحات و پرسش‌ها آشنا می‌شود که فاصله‌ی میان شناخت منابع آب و تصمیم‌گیری درباره‌ی مصرف منابع را روشن می‌کنند.

خلاصه کتاب آب و دیگر هیچ

کتاب آب و دیگر هیچ مسئله‌ی مدیریت آب را در پیوند با سه موضوع دنبال می‌کند: شناخت تجربه‌های پیشینیان، ارزیابی شیوه‌های بهره‌برداری و توجه به عدالت زیست‌محیطی. نویسنده از تاریخ آبیاری و دانش آب‌شناسی آغاز می‌کند و سپس قنات، آبخوان‌داری، سد و منابع زیرزمینی را در معرض بررسی قرار می‌دهد. پرسش اصلی این است که افزایش دسترسی به آب، بدون توجه به ظرفیت طبیعت و پیامدهای مصرف، چه معنایی برای توسعه دارد. مباحث اقتصادی، حقوقی و دیپلماتیک نیز نشان می‌دهند که مدیریت منابع به احداث تأسیسات محدود نیست. قوانین توزیع، همکاری بر سر آب‌های مشترک و سنجش آثار انتقال آب، بخش‌های دیگر مسئله‌اند. پیام محوری نویسنده، ضرورت سیاست‌گذاری متناسب با واقعیت‌های سرزمینی و رعایت تاب‌آوری زیست‌بوم است؛ سیاست‌گذاری‌ای که بهره‌برداری از منابع را از مسئولیت در قبال طبیعت جدا نکند.

چرا باید کتاب آب و دیگر هیچ را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آب و دیگر هیچ را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تاریخ فنون آبیاری را در کنار زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی بررسی می‌کند.
• شناخت تفاوت آبخوان‌داری و آبخیزداری را در برنامه‌ی مطالعه قرار می‌دهد.
• ابعاد اقتصادی و زیست‌محیطی تأمین آب را کنار مسائل مهندسی مطرح می‌کند.
• زمینه‌ی آشنایی با حقوق آب‌های مشترک و دیپلماسی آب ایران را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب آب و دیگر هیچ به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان حوزه‌های آب و محیط‌زیست که به ابعاد اجتماعی مدیریت منابع علاقه دارند.
• علاقه‌مندان به تاریخ مهندسی و شیوه‌های آبیاری ایران.
• خوانندگان پیگیر مسائل توسعه، عدالت زیست‌محیطی و حکمرانی آب.