کتاب شمنیسم

کتاب شمنیسم (جادوگر قبایل ابتدایی) نوشته رابرت ام پلیس، نقش شمن‌ها را در زندگی دینی و اجتماعی جوامع گوناگون بررسی می‌کند. شمن در این کتاب تنها کسی نیست که آیینی برگزار می‌کند؛ او ممکن است درمانگر، تعبیرکننده‌ی رؤیا، راهنمای شکار یا واسطه‌ی ارتباط با جهان ارواح دانسته شود. جعفر کریمی این کتاب را ترجمه کرده است و انتشارات امید سخن این کتاب را منتشر کرده است. یکی از پرسش‌های اصلی، تفاوت میان سنت‌های بومی شمنی و شکل‌های اقتباس‌شده‌ی آن‌ها در جوامع غربی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شمنیسم

کتاب شمنیسم (جادوگر قبایل ابتدایی) نوشته رابرت ام پلیس، معرفی شمن‌ها را از پرسشی درباره‌ی نام و جایگاه آن‌ها آغاز می‌کند: آیا می‌توان متخصصان آیینی فرهنگ‌های متفاوت را همگی شمن نامید؟ نویسنده توضیح داده است که این واژه از فرهنگ‌های بومی سیبری گرفته شده و تعمیم آن به دیگر جوامع، محل اختلاف پژوهشگران است. این بحث، زمینه‌ای برای شناخت جاندارپنداری فراهم می‌کند؛ باوری که برای حیوانات، گیاهان و حتی سنگ‌ها روح قائل است. شمن در چنین جهانی، فردی برخوردار از توانایی ارتباط با قلمرو نادیدنی شناخته می‌شود. نویسنده علاوه‌بر توصیف این باورها، کارکرد اجتماعی مناسک را بررسی کرده است: کمک به تأمین معاش، رسیدگی به بیماران، پیداکردن گمشده‌ها و پاسخ‌دادن به نگرانی‌های جمعی. تفاوت زنان و مردان شمن، پوشش‌های آیینی، ابزارهایی مانند طبل و جغجغه و شیوه‌های گوناگون ورود به خلسه نیز نشان می‌دهند که این سنت‌ها را نباید یکسان تصور کرد.
کتاب شمنیسم (جادوگر قبایل ابتدایی) در هفت فصل، مسیر بحث را از گذشته‌ی این مناسک تا حضورشان در فرهنگ عمومی دنبال می‌کند. «تاریخ شمنیسم»، «شمنیسم در دوران معاصر» و «گذشته و حال شمنیسم» از عنوان‌های فصل‌ها هستند. موضوعاتی مانند روان‌شناسی، موسیقی راک، فیلم، سریال و ادبیات نیز در فهرست مباحث جای دارند. نویسنده برای توضیح گذشته، سراغ نقاشی‌های غارها، شیوه‌های تدفین و نسبت احتمالی آن‌ها با باورهای شمنی رفته است. او میان شواهد باستان‌شناختی و فرضیه‌های مربوط به معنای این شواهد تمایز می‌گذارد. شرح تغییر وظایف شمن‌ها در اجتماعات شکارگر، کشاورز و شهری، پیوند مناسک با نیازهای زندگی را آشکار می‌سازد. بحث درباره‌ی یونگ و تخیل فعال نیز ارتباط موضوع با مطالعه‌ی ذهن و ناخودآگاه را پیش می‌کشد. مقدمه‌ی مترجم موضعی دینی و انتقادی نسبت به باورهای شمنی دارد؛ بنابراین دیدگاه مترجم را باید از توضیحات نویسنده جدا دانست. مترجم همچنین تصاویر و منابعی به متن افزوده است. واژه‌نامه، یادداشت‌ها، منابع تکمیلی، کتاب‌شناسی و نمایه، بخش‌های پایانی را تشکیل می‌دهند. هدف اعلام‌شده‌ی نویسنده، آشناکردن مخاطب با این پدیده است، نه آموزش شمن‌شدن یا تأیید توانایی‌های ادعاشده‌ی شمن‌ها.

خلاصه کتاب شمنیسم

کتاب شمنیسم، مناسک شمنی را مجموعه‌ای از فعالیت‌های دینی معرفی می‌کند که در فرهنگ‌های مختلف، صورت‌ها و وظایف متفاوتی دارند. باورمندان، شمن را واسطه‌ای میان انسان‌ها و ارواح می‌دانند و برای حل مسائل فردی و جمعی به او رجوع می‌کنند. نویسنده توضیح می‌دهد که تغییر شیوه‌ی معاش، وظایف این افراد را نیز تغییر داده است؛ نیازهای شکار جای خود را به‌طور کامل از دست نداده‌اند، اما موضوعاتی مانند باران، محصولات و زندگی شهری به آن‌ها افزوده شده‌اند. بحث سپس به مواجهه‌ی پژوهشگران غربی با این سنت‌ها می‌رسد؛ مواجهه‌ای که از محکوم‌کردن یا بیمارپنداشتن شمن‌ها تا بررسی نقش فرهنگی و روان‌شناختی آنان امتداد دارد. شکل‌گیری شمنیسم جدید نیز حاصل اقتباس و ترکیب برخی فنون بومی معرفی می‌شود. دغدغه‌ی محوری، شناخت تفاوت میان تجربه‌ی شخصی شمن، باورهای جامعه‌ی او و تفسیر پژوهشگران است.

چرا باید کتاب شمنیسم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب شمنیسم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• توضیح جاندارپنداری، زمینه‌ی فهم باور به ارواح طبیعت را فراهم می‌کند.
• مقایسه‌ی پوشش، ابزارها و وظایف شمن‌ها، تفاوت سنت‌های بومی را نشان می‌دهد.
• بررسی پیوند مناسک با شکار و کشاورزی، نقش اجتماعی آن‌ها را روشن می‌سازد.
• بحث درباره‌ی تخیل فعال و شمنیسم جدید، زمینه‌ی شناخت برداشت‌های روان‌شناختی و اقتباس‌های فرهنگی را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب شمنیسم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان ادیان و مردم‌شناسی که به مناسک بومی علاقه دارند.
• خوانندگان علاقه‌مند به ارتباط باورهای دینی با طبیعت و معاش.
• علاقه‌مندان به شناخت پیوند خلسه، رؤیا و ناخودآگاه.
• پژوهشگران فرهنگ عمومی که اقتباس سنت‌های شمنی را بررسی می‌کنند.