کتاب تاریخ بغداد (جلد اول)

کتاب تاریخ بغداد (جلد اول) نوشته احمد بن علی ابوبکر الخطیب البغدادی، تاریخ شهر را از مسیر روایت‌های مربوط به زمین، مردم، بناها و جایگاه علمی بغداد دنبال می‌کند. عبدالهادی ثامری ترجمه این کتاب را بر عهده داشته و انتشارات امید سخن این کتاب را منتشر کرده است. یکی از موضوع‌های اصلی، اختلاف بر سر مالکیت زمین‌های بغداد است؛ اختلافی که حتی بر داوری درباره‌ی سکونت، درآمد و عبادت در شهر اثر می‌گذارد. نویسنده روایت‌ها را کنار هم می‌آورد و اعتبار برخی از آن‌ها را نیز بررسی می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ بغداد (جلد اول)

کتاب تاریخ بغداد (جلد اول) نوشته احمد بن علی ابوبکر الخطیب البغدادی، بغداد را هم به‌عنوان مکانی جغرافیایی معرفی می‌کند و هم به‌عنوان محل برخورد دیدگاه‌های فقهی، اخلاقی و سیاسی. نویسنده در مقدمه، ثبت اخبار پیدایش مدینه‌السلام و یادکرد بزرگان و عالمان مرتبط با شهر را از موضوع‌های کار خود برشمرده است. مطالب این جلد زیر عنوان‌های متعدد تنظیم شده‌اند؛ از جمله «ذکر خبر ساخت مدینه‌السلام»، «خبر بنا الکرخ»، «ذکر مقبره‌های مخصوص علما و زاهدان بغداد» و مباحث مربوط به دجله و فرات. فهرست همچنین موضوع‌هایی مانند محله‌های جانب شرقی، مرکز خلافت، کاخ‌ها، مساحت شهر، مسجدها و حمام‌ها را در بر می‌گیرد. این گستره نشان می‌دهد که تاریخ شهر در این کتاب تنها شرح حکومت‌ها نیست. بناها، منابع آب، نام مکان‌ها و حضور چهره‌های شناخته‌شده نیز در شناخت بغداد سهم دارند. بخش‌های آغازین، پیش از ورود به توصیف بناها، مسئله‌ی زمین و حدود سرزمین سواد را پیش می‌کشند و زمینه‌ی حقوقی سکونت و دادوستد را توضیح می‌دهند.
کتاب تاریخ بغداد (جلد اول) بخش مهمی از مطالب خود را به نقل خبر از زنجیره‌ای از راویان اختصاص داده است. نام ناقلان، اختلاف گفته‌ها و اظهارنظر درباره‌ی حافظه یا اعتمادپذیری آنان، جزئی از شیوه‌ی ثبت مطالب است. نویسنده در بحث روایت‌های نکوهش بغداد، نقل‌های مشابه را گرد آورده و سپس ناسازگاری‌ها و ایرادهای آن‌ها را بررسی کرده است. بنابراین، خواننده فقط با مجموعه‌ای از خبرها روبه‌رو نیست؛ چگونگی سنجش بعضی خبرها نیز در متن دیده می‌شود. تصویر شهر هم یک‌دست نیست: برخی نقل‌ها بغداد را محل قدرت و ثروت معرفی می‌کنند و برخی دیگر از دانش و محاسن ساکنان سخن می‌گویند. مباحث جغرافیایی نیز تصور ناقلان از جایگاه عراق و بغداد در میان اقلیم‌ها را بازتاب می‌دهند. این توصیف‌ها باید در چارچوب دیدگاه گویندگانشان خوانده شوند، نه به‌عنوان داوری قطعی درباره‌ی مردم سرزمین‌های مختلف. حاصل چنین مجموعه‌ای، آشنایی با شهری است که بحث درباره‌ی اعتبار اخبارش، به‌اندازه‌ی خود اخبار در متن حضور دارد.

خلاصه کتاب تاریخ بغداد (جلد اول)

کتاب تاریخ بغداد (جلد اول) در مباحث آغازین، پیوند میان فتح سرزمین سواد، تعیین خراج و حق مالکیت را دنبال می‌کند. پرسش محوری این است که زمین‌های فتح‌شده باید میان فاتحان تقسیم شوند یا برای بهره‌مندی مسلمانان باقی بمانند. اختلاف پاسخ‌ها، حکم خریدوفروش، ارث و استفاده از محصول زمین را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. نویسنده سپس نقل‌هایی درباره‌ی نام عراق، مرزهای سواد، موقعیت بغداد و حمله به بازار این منطقه می‌آورد. بخش دیگری از مطالب به گفته‌هایی اختصاص دارد که شهر و ساکنانش را نکوهش کرده‌اند. نویسنده پس از نقل صورت‌های مختلف این گفته‌ها، نظر ناقدان را درباره‌ی راویان ثبت می‌کند و اعتبار انتساب برخی روایت‌ها را زیر سؤال می‌برد. این مباحث نشان می‌دهند که شناخت بغداد در این کتاب، از بررسی زمین و مناسبات اقتصادی تا ارزیابی خبرهای دینی و تاریخی امتداد دارد.

چرا باید کتاب تاریخ بغداد (جلد اول) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ بغداد (جلد اول) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند مالکیت زمین، خراج و زندگی شهری را نشان می‌دهد.
• خواننده نمونه‌هایی از مقایسه‌ی روایت‌ها و بررسی اعتبار ناقلان را می‌شناسد.
• مطالب، موضوع‌های متنوعی از رودها و محله‌ها تا بناهای حکومتی را پوشش می‌دهند.
• نقل دیدگاه‌های متعارض، زمینه‌ی شناخت اختلاف‌ها درباره‌ی جایگاه بغداد را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تاریخ بغداد (جلد اول) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ شهرها و جغرافیای تاریخی عراق.
• پژوهشگران مسائل زمین، خراج و مالکیت در تاریخ اسلام.
• خوانندگان علاقه‌مند به نقد حدیث و شیوه‌های ارزیابی راویان.
• دانشجویانی که موضوع مطالعه‌شان تاریخ بغداد و مراکز خلافت است.