کتاب زنان فیلسوف در جهان باستان

کتاب زنان فیلسوف در جهان باستان نوشته امام عبدالفتاح امام، جایگاه زنان در تاریخ اندیشه را از خلال زندگی و دیدگاه‌های شماری از فیلسوفان بررسی می‌کند. نویسنده کم‌رنگ‌بودن حضور زنان در تاریخ‌های رایج فلسفه را نشانه‌ی ناتوانی عقلی آنان نمی‌داند؛ او محدودیت‌های آموزش و شرایط اجتماعی را به بحث می‌گذارد. احمد بان پور ترجمه این کتاب را بر عهده داشته است. انتشارات ضامن آهو این کتاب را منتشر کرده است. مدرسه‌ی فیثاغورس، اندیشه‌های دیوتیما درباره‌ی عشق و فعالیت‌های هیپاتیا از موضوعات این بررسی‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زنان فیلسوف در جهان باستان

کتاب زنان فیلسوف در جهان باستان چهارمین عنوان از مجموعه‌ی فیلسوف و زن است. امام عبدالفتاح امام در درآمد، پرسشی بنیادی مطرح کرده است: آیا کمبود نام زنان در تاریخ فلسفه، از تفاوت توانایی‌های عقلی ناشی شده یا حاصل فرصت‌های نابرابر بوده است؟ نویسنده دیدگاه ارسطو درباره‌ی فرودستی زنان را نقد می‌کند و میان داوری‌های فلسفی، عادت‌های اجتماعی و برداشت‌های دینی تفاوت می‌گذارد. او نمونه‌ی بلقیس و شیوه‌ی مشورت‌کردن او را در برابر تصویری قرار می‌دهد که زن را ناتوان از تصمیم‌گیری سنجیده می‌داند. هدف این بررسی، تهیه‌ی فهرستی فراگیر از همه‌ی زنان اندیشمند نیست؛ نویسنده نمونه‌هایی را برگزیده است تا ادعای ناتوانی زنان از فلسفه‌ورزی را به پرسش بکشد. این کتاب هشت فصل دارد. فصل نخست، فیثاغورس... و مدرسه او، زمینه‌ی آشنایی با جماعت فیثاغوری، قواعد پذیرش، زندگی مشترک و آموزش زنان را فراهم می‌کند. فصل‌های دوم و سوم به زنان فیثاغوری نخستین و متأخر اختصاص دارند. نویسنده نوشته‌های آنان درباره‌ی خانواده، تربیت و هماهنگی را صرفاً دستورهایی برای اداره‌ی خانه نمی‌خواند؛ او پیوند این موضوعات با اخلاق، پرورش فضیلت و مناسبات دولت را بررسی کرده است.
کتاب زنان فیلسوف در جهان باستان در فصل‌های بعد، شکل‌های دیگری از مشارکت زنان در زندگی فکری را معرفی می‌کند. فصل چهارم به آسپاسیا و پیوند او با فن بیان و گفت‌وگوی منکسنوس اختصاص دارد. فصل پنجم، دیوتیما را از خلال گفت‌وگوی ضیافت بررسی می‌کند و علاوه‌بر نظریه‌های عشق، شواهد مربوط به تاریخی یا افسانه‌ای‌بودن شخصیت او را مطرح می‌سازد. فصل ششم به جولیا دومنا و حلقه‌ی فلسفی او می‌رسد. فصل هفتم ماکرینا را معرفی می‌کند و فصل هشتم، هیپاتیا... بانوی فیلسوف اسکندریه، فعالیت‌های آموزشی و آثار او را موضوع بحث قرار می‌دهد. نویسنده محدودیت اسناد باقی‌مانده را نیز از نظر دور نمی‌دارد. او یادآوری کرده است که آثار بسیاری از فیلسوفان مرد هم به‌صورت پاره‌هایی پراکنده به‌جای‌مانده‌اند. بنابراین، حجم اندک نوشته‌های زنان نباید به‌تنهایی معیار داوری درباره‌ی ارزش فکری آنان باشد. خواننده در این بررسی، هم با شخصیت‌ها آشنا می‌شود و هم با مسئله‌ی معیارهای انتخاب و حذف در تاریخ‌نگاری فلسفه روبه‌رو خواهد شد.

خلاصه کتاب زنان فیلسوف در جهان باستان

نویسنده در کتاب زنان فیلسوف در جهان باستان استدلال می‌کند که یک نمونه‌ی مخالف برای به‌چالش‌کشیدن ادعایی کلی درباره‌ی ناتوانی عقلی زنان اهمیت دارد. او سپس شرایطی را بررسی می‌کند که امکان آموختن، اندیشیدن و مشارکت در بحث‌های فلسفی را محدود یا فراهم کرده‌اند. مدرسه‌ی فیثاغوری نقطه‌ی آغاز این بررسی است؛ محیطی که زنان در زندگی فکری آن سهم داشتند. بحث از هماهنگی در خانواده و تربیت، به موضوعاتی چون عدالت و رشد اخلاقی پیوند می‌خورد. فصل‌های بعد، دامنه‌ی بررسی را به خطابه، عشق، جاودانگی، محافل فلسفی و آموزش گسترش می‌دهند. حرف اصلی نویسنده این است که نبود فرصت و دیده‌نشدن در اسناد تاریخی را نباید با نبود توانایی یکی دانست. او فهمیدن و شرح‌دادن فلسفه را نیز نشانه‌ای از توان عقلی می‌شمارد، نه فقط آفرینش نظریه‌ای تازه.

چرا باید کتاب زنان فیلسوف در جهان باستان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب زنان فیلسوف در جهان باستان را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• این کتاب معیارهای داوری درباره‌ی توانایی فلسفی زنان را موضوع بررسی قرار می‌دهد.
• خواننده با پیوند مفهوم فیثاغوری هماهنگی و مسائل تربیت و اخلاق آشنا می‌شود.
• بحث دیوتیما، تفاوت بررسی اندیشه و سنجش شواهد تاریخی یک شخصیت را نشان می‌دهد.
• معرفی حلقه‌ی جولیا دومنا، نقش پشتیبانی از فعالیت‌های فکری را آشکار می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی باستان که می‌خواهند نام‌های کمتر مطرح‌شده‌ی زنان اندیشمند را بشناسند.
• خوانندگانی که درباره‌ی رابطه‌ی جنسیت، آموزش و فرصت‌های اجتماعی سؤال دارند.
• دانشجویان فلسفه که به نقد شیوه‌های تاریخ‌نگاری و ارزیابی شواهد باقی‌مانده علاقه‌مندند.