کتاب از ایدئولوژی تا واقع گرایی

کتاب از ایدئولوژی تا واقع گرایی (نظام سیاسی نوین اسلام و چالش‌های پیاده‌سازی احکام فقه) نوشته سیدعلی مومن، نسبت میان مبانی دینی حکومت و الزامات اداره‌ی جامعه را بررسی می‌کند. مسئله‌ی محوری این کتاب، چگونگی تبدیل احکام فقهی به قوانین و نهادهای سیاسی است؛ فرایندی که پرسش‌هایی درباره‌ی مشروعیت، مشارکت مردم و استفاده از تجربه‌های بشری پیش می‌آورد. نویسنده، جمهوری اسلامی ایران را مصداق بحث خود قرار داده است و اشتراک‌ها و تعارض‌های نظام اسلامی با دموکراسی و تئوکراسی را می‌سنجد. انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از ایدئولوژی تا واقع گرایی

کتاب از ایدئولوژی تا واقع گرایی پژوهشی در فقه سیاسی و نسبت شریعت با سازمان حکومت است. سیدعلی مومن بحث را از تمایز میان شریعت، فقه و قانون آغاز می‌کند؛ تمایزی که برای فهم اختلاف برداشت‌های فقیهان و تبدیل گزاره‌های فقهی به قواعد الزام‌آور عمومی اهمیت دارد. نویسنده، نظام سیاسی را مجموعه‌ای از قوانین، نهادها و شیوه‌های حکمرانی می‌داند که اهداف و چگونگی اعمال قدرت را تعیین می‌کنند. او میان مبانی اعتقادی حکومت و ابزارهای اجرایی اداره‌ی جامعه تفاوت می‌گذارد. پرسش اصلی این است که یک نظام متکی به شریعت چگونه می‌تواند از سازوکارهای سیاسی دیگر بهره بگیرد و همچنان مبانی خود را حفظ کند. نویسنده برای پاسخ، دو جریان «مکتب خلافت» و «مکتب امامت» را بررسی کرده است؛ بااین‌حال، تمرکز بیشتر بحث بر مکتب امامت و صورت نهادی حکومت در عصر غیبت قرار دارد. جمهوری اسلامی ایران نیز در این بررسی، مصداق نظام سیاسی نوین اسلامی است. دامنه‌ی پژوهش بیشتر مبانی نظری، قواعد حقوقی و سازمان حکومت را در بر می‌گیرد و ارزیابی عملکرد سیاسی روزمره موضوع اصلی بحث نیست.
کتاب از ایدئولوژی تا واقع گرایی در ۱۰ فصل تنظیم شده است. فصل‌های «پیدایش فقه سیاسی اسلام» و «تحول در فقه سیاسی اسلام» زمینه‌ی بحث را فراهم می‌کنند. فصل‌های بعدی، اختلاف دیدگاه‌ها درباره‌ی ضرورت تشکیل حکومت و نظریه‌های رهبری را توضیح می‌دهند؛ از اصل شورا و ولایت فقیه تا نظریه‌ی ترکیب این دو. بحث سپس به مفهوم نظام سیاسی و مسئله‌ی الگوبرداری از نظام‌های سکولار می‌رسد. نویسنده، تئوکراسی و دموکراسی را جداگانه بررسی می‌کند تا تفاوت در مبانی مشروعیت با شباهت در ابزارهای حکمرانی اشتباه گرفته نشود. دو فصل به تعارض‌ها و اشتراک‌های دموکراسی با نظام اسلامی اختصاص دارد؛ حاکمیت، قانونگذاری، جمهوریت، تقسیم قدرت و آزادی‌های عمومی از محورهای این مقایسه‌اند. فصل پایانی، شورا و امکان پیدایش استبداد را بررسی کرده است. قانون اساسی و نهادهای شورایی ایران نیز در همین چارچوب مطرح می‌شوند. مجموعه‌ی مباحث، موضع نویسنده درباره‌ی حکومت اسلامی را در کنار پرسش‌های حقوقی و نهادی توضیح می‌دهد؛ بنابراین، خواندن این کتاب مستلزم توجه به پیش‌فرض‌های دینی پژوهش و تمایز میان توصیف نظام‌ها و استدلال نویسنده در دفاع از الگوی موردنظرش است.

خلاصه کتاب از ایدئولوژی تا واقع گرایی

کتاب از ایدئولوژی تا واقع گرایی بر این مسئله متمرکز است که اعتقاد به حکومت اسلامی، به‌تنهایی شکل نهادها و شیوه‌ی اداره‌ی جامعه را مشخص نمی‌کند. نویسنده ابتدا جایگاه فقه سیاسی را توضیح می‌دهد و تفاوت مکتب خلافت و مکتب امامت را در تعریف رهبری و مشروعیت دنبال می‌کند. بحث سپس به حکومت در عصر غیبت، نقش فقیه و جایگاه شورا می‌رسد. ایده‌ی اصلی این است که نظام اسلامی برای تحقق اهداف دینی به قوانین عمومی و سازمان اجرایی نیاز دارد. نویسنده، بهره‌گیری از تجربه‌های بشری را مشروط به سازگاری با مبانی اسلامی می‌داند و میان اقتباس ابزارهای حکمرانی و پذیرش مبانی ایدئولوژیک نظام‌های دیگر فرق می‌گذارد. مقایسه با دموکراسی و تئوکراسی نیز برای روشن‌کردن همین مرزهاست. مشارکت مردم، حقوق عمومی و مهار استبداد، مباحثی هستند که این پرسش نظری را به سازمان سیاسی پیوند می‌دهند.

چرا باید کتاب از ایدئولوژی تا واقع گرایی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب از ایدئولوژی تا واقع گرایی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تمایز شریعت، فقه و قانون، مسئله‌ی تبدیل فتوا به قانون عمومی را روشن‌تر می‌کند.
• مقایسه‌ی نظریه‌های رهبری، زمینه‌ی شناخت اختلاف دیدگاه‌ها درباره‌ی حکومت در عصر غیبت را فراهم می‌سازد.
• بررسی دموکراسی و تئوکراسی، تفاوت مبانی مشروعیت و ابزارهای حکمرانی را نشان می‌دهد.
• بحث شورا، مشارکت سیاسی را به مسئله‌ی مهار استبداد پیوند می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب از ایدئولوژی تا واقع گرایی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان علوم سیاسی و حقوق عمومی که موضوع پژوهششان حکومت اسلامی است.
• پژوهشگران فقه سیاسی که نظریه‌های رهبری و شورا را بررسی می‌کنند.
• خوانندگان علاقه‌مند به نسبت مشروعیت دینی، مشارکت مردم و قانونگذاری.