کتاب آفریقا

کتاب آفریقا (Africa) نوشته ایوان آیو، تصویری از پیوند محیط طبیعی، تاریخ و زندگی اجتماعی مردم این قاره ارائه می‌دهد. خانه‌های گلی، پارچه‌های رنگارنگ، ابزارهای کشاورزی و نشانه‌های قدرت، هر کدام بخشی از موضوع این کتاب‌اند. نکته‌ی محوری، تفاوت شیوه‌های زندگی در نواحی گوناگون آفریقاست؛ تفاوتی که در انتخاب مصالح خانه، تهیه‌ی غذا و حتی معنای زیورآلات دیده می‌شود و مخاطب نوجوان را از جغرافیا به آداب‌ورسوم و تمدن‌های آفریقایی می‌رساند. امیرحسین فرجادنسب و رضا قنبرپور مترجمان این راهنما هستند و نشر سبزان آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آفریقا

کتاب آفریقا نوشته‌ی ایوان آیو، معرفی موضوعی و مصوری از تاریخ، فرهنگ و زندگی اجتماعی مردم این قاره است. نویسنده، آفریقا را مجموعه‌ای از محیط‌ها و جوامع متفاوت نشان می‌دهد؛ سرزمینی که بیابان، جنگل بارانی، گرمدشت و ارتفاعات، شرایط یکسانی برای زندگی در آن فراهم نمی‌کنند. موضوع اصلی، رابطه‌ی میان این تفاوت‌های طبیعی و شکل‌گیری عادت‌ها، مهارت‌ها و سازمان اجتماعی است.

متن به‌ جای محدودشدن به نام کشورها و رویدادهای سیاسی، به سراغ خانه، خوراک، پوشاک، کار و سرگرمی می‌رود. تصویر اشیا، بناها و ابزارها نیز در کنار توضیح کاربردشان قرار می‌گیرد تا فرهنگ تنها مجموعه‌ای از نام‌ها و باورهای انتزاعی نباشد. این شیوه، امکان بررسی جزئیاتی را فراهم کرده که در معرفی‌های صرفاً جغرافیایی کمتر در مرکز توجه قرار می‌گیرند. بحث استعمار، مرزبندی و مهاجرت به شهرها نیز نشان می‌دهد که زندگی جوامع مختلف، جدا از مناسبات قدرت و تجارت نبوده است.

کتاب آفریقا در بخش‌های موضوعی متعددی تنظیم شده است؛ از جمله سرزمین تضادها، مکانی برای زندگی، تمدن‌های عظیم، ساخت خانه، زندگی در خانه، طرح و رنگ، ورزش و سرگرمی، رهبران و حاکمان، مذهب و باورها و دارو و درمان. هر بخش، موضوعی گسترده را از طریق نمونه‌های مشخص دنبال می‌کند. توضیح ایوان آیو درباره‌ی تمدن‌های مصر، کوش، آسانته و زیمبابوه‌ی بزرگ، جایگاه کشاورزی، فلزکاری و دادوستد را در پیدایش قدرت نشان می‌دهد.

بخش‌های مربوط به هنر و پوشاک نیز میان کاربرد روزمره‌ی اشیا و معنای اجتماعی آن‌ها ارتباط برقرار می‌کنند. لباس می‌تواند نشانه‌ی شغل یا جایگاه باشد و پیکره می‌تواند نقشی آیینی داشته باشد. مطالب مربوط به ادیان، نیاکان و درمانگران سنتی، باورهای جوامع معرفی‌شده را توصیف می‌کنند؛ توصیف این باورها به معنای تأیید قدرت درمانی یا پیشگویی آن‌ها نیست. حاصل این کنار هم‌ قرارگرفتن موضوعات، آشنایی مقدماتی با تنوع فرهنگی قاره‌ای است که نمی‌توان زندگی مردمش را در یک الگوی واحد خلاصه کرد.

خلاصه کتاب آفریقا

کتاب آفریقا، زندگی مردم این قاره را از مسیر نیازهای روزمره و پاسخ‌های متفاوت جوامع به این نیازها دنبال می‌کند. دسترسی به آب، نوع زمین و امکان کشاورزی یا دام‌پروری، بر کوچ‌نشینی و یکجانشینی اثر می‌گذارند. مصالح بومی به خانه تبدیل می‌شوند و گیاهان، چوب، پوست و فلز در ساخت وسایل زندگی و آثار هنری به کار می‌روند. متن سپس رابطه‌ی ثروت، تجارت و حکومت را در تمدن‌ها و قلمروهای گوناگون بررسی می‌کند. مراسم جمعی، قصه‌گویی، موسیقی و بازی نیز بخشی از شناخت روابط اجتماعی هستند.

ایده‌ی اصلی، پیوستگی جنبه‌های مختلف زندگی است: پوشاک فقط پوشش نیست، انبار غله فقط محل ذخیره‌ی غذا نیست و یک شی تزئینی ممکن است معنایی مذهبی یا سیاسی داشته باشد. این کتاب همچنین دگرگونی سنت‌ها در برخورد با تجارت، استعمار و ادیان جهانی را مطرح کرده است.

چرا باید کتاب آفریقا را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آفریقا را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تصاویر و توضیحات اشیا، شناخت فرهنگ مادی جوامع گوناگون را ممکن می‌کنند.
• نمونه‌های معماری، رابطه‌ی اقلیم، مصالح و شیوه‌ی سکونت را نشان می‌دهند.
• مطالب تاریخی، ارتباط منابع طبیعی، دادوستد و قدرت سیاسی را روشن می‌کنند.
• بررسی پوشاک و زیورآلات، معنای اجتماعی وسایل آشنا را فراتر از کاربرد ظاهری آن‌ها توضیح می‌دهد.

خواندن کتاب آفریقا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب آفریقا به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• نوجوانانی که به تاریخ و فرهنگ ملت‌ها علاقه دارند.
• خوانندگانی که خواهان آشنایی مقدماتی با جوامع آفریقایی هستند.
• علاقه‌مندانی که ارتباط معماری بومی، صنایع‌دستی و شرایط طبیعی را دنبال می‌کنند.