کتاب ارزیابی و درمان اختلالات روانی زندانیان

کتاب ارزیابی و درمان اختلالات روانی زندانیان، نوشته‌ی محمد خدایاری‌فرد و فهیمه باهنر، سلامت روان در محیط زندان را در پیوند با علت‌های جرم و امکان بازپروری بررسی می‌کند. نویسندگان مسئله را به تشخیص بیماری محدود نکرده‌اند؛ شرایط حبس، روابط خانوادگی، یادگیری رفتار و زمینه‌های اجتماعی نیز در بررسی آنان جای دارند. این کتاب را انتشارات دانشگاه تهران منتشر کرده است. یکی از دغدغه‌های اصلی کتاب، فاصله‌ی میان نگهداری زندانیان و فراهم‌کردن شرایط بازگشت آنان به جامعه است؛ فاصله‌ای که بی‌توجهی به مشکلات روانی می‌تواند آن را بیشتر کند. نسخه‌ی الکترونیکی این کتاب را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ارزیابی و درمان اختلالات روانی زندانیان

کتاب ارزیابی و درمان اختلالات روانی زندانیان حاصل کار محمد خدایاری‌فرد و فهیمه باهنر در زمینه‌ی روان‌درمانگری و توانبخشی زندانیان است. نویسندگان در پیشگفتار، ریشه‌ی این کتاب را طرحی پژوهشی درباره‌ی بررسی اثربخشی روان‌درمانگری و توانبخشی در زندان رجایی‌شهر معرفی کرده‌اند. مسئله‌ی محوری آنان، شناخت نیازهای روانی افرادی است که ممکن است پیش از حبس مشکلاتی داشته باشند و در محیط زندان نیز با فشارهای تازه روبه‌رو شوند. این کتاب زندان را صرفاً محل اجرای مجازات نمی‌بیند؛ خرده‌فرهنگ زندانیان، قواعد نانوشته، محدودیت آزادی و دوری از خانواده نیز بخشی از محیط مورد بررسی هستند. نویسندگان می‌کوشند رابطه‌ی میان ویژگی‌های فرد، شرایط اجتماعی و رفتار مجرمانه را روشن کنند. بحث‌های نظری نیز در کنار معرفی مداخلات درمانی قرار گرفته‌اند تا ارزیابی روانی از زمینه‌ی وقوع رفتار جدا نشود. مخاطب در این مسیر با تبیین‌های گوناگون جرم آشنا می‌شود؛ تبیین‌هایی که درباره‌ی نقش اراده، تجربه‌های کودکی، محیط و یادگیری دیدگاه‌های یکسانی ندارند.
این کتاب در ۹ فصل تنظیم شده است و پیشگفتار، مطالب را در سه محور نظریه‌های جرم، اختلالات روانی مجرمان و ارزیابی و درمان آنان دسته‌بندی می‌کند. فصل «زندان و زندانی از گذشته تا حال» تعریف زندان، انواع زندان در ایران و وظایف سازمان زندان‌ها را توضیح می‌دهد. دو فصل بعدی به نظریه‌ها و دیدگاه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی جرم اختصاص دارند؛ از دلبستگی و رفتارگرایی تا فشار اجتماعی، برچسب‌زنی و کنترل اجتماعی. مباحث بعدی اختلالات شخصیت، اسکیزوفرنی و مانیا را دربرمی‌گیرند و زمینه‌ی ورود به بحث درمان را فراهم می‌کنند. ارزیابی مجرمان خشن، خشم و پرخاشگری نیز در این کتاب بررسی می‌شوند. فصل «درمان‌های خانواده‌محور» چند شیوه‌ی خانواده‌درمانی را معرفی می‌کند. فصل پایانی آموزش مهارت‌های اجتماعی را از طریق ادراک، شناخت و عملکرد اجتماعی بررسی می‌کند. واژه‌نامه‌های فارسی به انگلیسی و انگلیسی به فارسی نیز برای پیگیری اصطلاحات تخصصی در پایان کتاب آمده‌اند.

خلاصه کتاب ارزیابی و درمان اختلالات روانی زندانیان

نویسندگان در کتاب ارزیابی و درمان اختلالات روانی زندانیان، فهم رفتار مجرمانه را به بررسی یک علت محدود نمی‌کنند. نظریه‌های روان‌تحلیل‌گری تعارض‌های درونی و تجربه‌های کودکی را برجسته می‌سازند؛ نظریه‌های یادگیری نقش تقویت و پیامدهای رفتار را توضیح می‌دهند؛ دیدگاه‌های شناختی نیز باورها، تفسیر موقعیت‌ها و حل مسائل بین‌فردی را بررسی می‌کنند. بحث جامعه‌شناختی، زمینه‌های بیرونی جرم را به این مجموعه اضافه می‌کند. پیام اصلی کتاب، ضرورت پیوند تشخیص اختلالات با درمان و بازپروری متناسب با وضعیت زندانیان است. مداخله در رفتارهای پرخطر، بررسی پرخاشگری، مشارکت خانواده و آموزش مهارت‌های اجتماعی، اجزای این مسیر هستند. نویسندگان سلامت روان را بخشی از مسئله‌ی عدالت کیفری می‌دانند و غفلت از درمان را در تداوم چرخه‌ی بازگشت به جرم مؤثر می‌شمارند.

چرا باید کتاب ارزیابی و درمان اختلالات روانی زندانیان را بخوانیم؟

• این کتاب تفاوت نظریه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی جرم را برای فهم علت‌های رفتار مجرمانه روشن می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب ارتباط ارزیابی اختلالات روانی با برنامه‌های درمان و بازپروری زندانیان را بهتر می‌شناسد.
• مباحث خانواده‌درمانی و مهارت‌های اجتماعی، نقش روابط بین‌فردی را در کنار رسیدگی به مشکلات روانی نشان می‌دهند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• این کتاب به روان‌شناسان و روان‌پزشکانی پیشنهاد می‌شود که به ارزیابی و درمان زندانیان علاقه دارند.
• این کتاب برای مددکاران اجتماعی و کارکنان زندان که با نیازهای بازپروری زندانیان روبه‌رو هستند، مناسب است.
• خواندن این کتاب به دانشجویان رشته‌های مرتبط و پژوهشگران حوزه‌ی کیفری که پیوند سلامت روان، جرم و محیط زندان را بررسی می‌کنند، پیشنهاد می‌شود.