کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران

کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران نوشته میرمحمدرضا حیدری، پژوهشی در آیین‌ها، نمادها و کارکردهای متنوع عنصر آتش در پهنه‌ی تاریخ و فرهنگ ایرانی به شمار می‌آید. نویسنده با بررسی سیر تحول آتش از باورهای اساطیری و تقدس مذهبی تا ورود آن به میدان بازی‌های نمایشی، دربارها و فضاهای مردمی، تصویری روشن از این میراث دیرینه پیش چشم می‌گذارد. انتشارات مهراندیش این پژوهش را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران

کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران اثر میرمحمدرضا حیدری، پژوهشی تاریخی و مردم‌شناختی است که به بررسی پیوند دیرینه‌ی جامعه‌ی ایرانی با آتش می‌پردازد. مؤلف در این مسیر، جایگاه آتش را نه‌تنها به‌ عنوان پدیده‌ای فیزیکی و گرمازا، بلکه به‌ مثابه‌ی عنصری نمادین، قدسی، هنری و حتی سیاسی بازخوانی کرده است. این پژوهش از اسطوره‌های باستانی پیرامون کشف و ستایش آتش آغاز می‌شود و چگونگی تحول معنایی آن را در گذر از آیین کهن زرتشتی تا دوران ورود اسلام و حضور در جشن‌های باشکوه درباری دنبال می‌کند. این کتاب نشان می‌دهد که مواجهه با آتش چگونه در دوره‌های مختلف دستخوش دگرگونی شد؛ از خواندن ادعیه در آتشکده‌ها تا برپایی نمایش‌های پرشور، پرتاب نور و کاربردهای هوایی و زمینی مواد آتش‌افروز.

کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران در ساختار خود به ابعاد گوناگون این پدیده پرداخته است. فصل‌هایی نظیر «جشن‌های آتش در روزگار باستان» و «جشن‌های آتش در روزگار اسلامی» به‌تفکیک، زمینه‌های این دگرگونی تاریخی را بررسی می‌کنند. میرمحمدرضا حیدری خواننده را با تفاوت‌های مفهومی جشن‌های آتش، اجراهای رقص با آتش و بازی‌های وابسته به مواد محترقه آشنا می‌کند و بازتاب آن را در جشن‌هایی چون آذرگان، سده، نوروز، سنت‌های سوزاندن تمثال‌ها نظیر دوبارکه و نمایش‌های شاهانه در دوره‌ی صفوی و هند گورکانی نشان می‌دهد.

خلاصه کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران

کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران تحولات معنایی، آیینی و کاربردی آتش را در گستره‌ی فرهنگ ایران بازگو می‌کند. پیام محوری اثر، بازنمایی رابطه‌ی متناقض و در عین‌ حال استوار انسان با نیرویی حیات‌بخش و نابودگر است. نویسنده نشان می‌دهد که تقدس ابتدایی آتش در دوره‌های باستانی مانع تبدیل آن به سرگرمی و بازی می‌شد اما با تغییرات تاریخی، ورود به دوران اسلامی و ظهور ادوات نفتی و باروتی، آتش رفته‌رفته به یک هنر اجرایی، روایی و ابزاری برای ابراز شادی عمومی یا نمایش اقتدار سیاسی حکومت‌ها تبدیل شد.

چرا باید کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران را بخوانیم؟

• کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران تاریخ جامعی از سیر دگرگونی مواجهه‌ی ایرانیان با آتش از دوره‌ی اساطیری تا دوران معاصر را در اختیار خواننده قرار می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند کارکردهای مذهبی، سیاسی، اجتماعی و هنری جشن‌های کهن را بهتر دریابد.
• این کتاب به خواننده کمک می‌کند با شیوه‌های کمتر دیده‌شده‌ی آتش‌بازی درباری و سنتی در ایران قدیم و منابع متون کهن آشنا شود.

خواندن آتش و آتش‌بازی در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• خواندن کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران به علاقه‌مندان به پژوهش‌های مردم‌شناسی و فرهنگ عامه‌ی ایران پیشنهاد می‌شود.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که به تاریخ ادیان، اسطوره‌شناسی و دگرگونی‌های آیین‌های کهن علاقه دارند.
• این اثر برای پژوهشگرانی مفید است که می‌خواهند درباره‌ی پیشینه‌ی هنرهای نمایشی، اجراهای سنتی و جشن‌های ایرانی اطلاعات دقیق‌تری به دست آورند.
• این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ اجتماعی و مطالعات فرهنگی سودمند است.
• خواندن این اثر به علاقه‌مندان به تک‌نگاری‌های تاریخی پیرامون پدیده‌ها و عناصر نمادین توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب آتش و آتش‌بازی در ایران

«مری بویس در مقاله‌ای به‌نسبت طولانی در ایرانیکا، از تقدس آتش در نزد هخامنشیان، که به‌درستی نمی‌دانیم به چه آیینی بوده‌اند، سخن می‌گوید و ضمن اشاره به آتشدان‌های یافت شده در پاسارگاد می‌نویسد که آن‌ها آتش را در بلندی، برابر با کمرِ آدمی میانه‌قد، قرار می‌دادند تا پادشاه بتواند موقرانه به آتش نماز کند. او ادامه می‌دهد که در معابدِ باقی‌مانده از عهد هخامنشی، آتش مقدس، در آتشدانی روی پایه‌ای بلند، از نوع آتشدان پاسارگاد می‌سوخت. آتشدان در اتاق درونی و محراب‌مانند قرار داشت و پرستارِ روحانیِ آن را از هرگونه آلودگی و ناپاکی مصون می‌داشت. روحانی' پرستاری و پذیرایی از آتشِ مقدس را با همان آیین کهن آتش اجاق انجام می‌داد. هر روز در اوقات معین، سوخت و بخورات همراه با نیازی از حیوان قربانی‌شده و نیایش به آتش پیشکش می‌شد ... علاوه‌بر این، آن‌ها آتشی اختصاصی نیز داشتند که همیشه همراهشان بوده و چون از کاخی به کاخی نقل‌مکان می‌کردند، یا در جنگ‌ها و نبردها، همراه آنان برده می‌شد. بویس در ادامه می‌نویسد در دورهٔ پارتیان نیز آتش' همچنان قداست خود را حفظ کرد و از قول استرابو نقل می‌کند که به‌ویژه قربانی‌هایی به آتش و آب پیشکش می‌کردند؛ نخست، تکه‌های چوب خشک بدون پوست که به آن‌ها چربی مالیده بودند را تقدیم می‌کردند و سپس آن‌ها را می‌افروختند، روغن‌زیتون رویشان می‌ریختند و برای تندوتیز کردن شعله از دمیدن خودداری می‌کردند و به‌جای آن بادبزن به کار می‌بردند و آن‌ها را که آتش را در تماس با دم خود و چیزی از مرده یا کود حیوانی قرار بدهند، به قتل می‌رساندند.»