کتاب جهان سوم و مسائل آن

کتاب جهان سوم و مسائل آن (ویژه کلیه دانشجویان علوم سیاسی و روابط بین‌الملل و داوطلبان آزمون کارشناسی ارشد) نوشته بابک گردسرای افشاری است و انتشارات اندیشه ارشد آن را منتشر کرده است. این اثر به یکی از پرسش‌های مهم در علوم سیاسی و روابط بین‌الملل می‌پردازد؛ جهان سوم دقیقاً به چه کشورهایی گفته می‌شود و ریشه‌ی مسائل مشترک این کشورها در کجاست؟ کتاب از تعریف جهان سوم و توسعه آغاز می‌شود و بعد به استعمار، وابستگی، دولت، سیاست، جمعیت، شهرنشینی و الگوهای توسعه می‌رسد. تمرکز کتاب بر جمع‌بندی مباحث نظری و نکات کلیدی است تا مسیر مطالعه‌ی این موضوع روشن‌تر شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جهان سوم و مسائل آن

کتاب جهان سوم و مسائل آن نوشته‌ی بابک گردسرای افشاری اثری آموزشی در حوزه‌ی علوم سیاسی و روابط بین‌الملل است که موضوع جهان سوم را از چند زاویه‌ی اصلی بررسی کرده است؛ تعریف و مفهوم، ریشه‌های تاریخی، نظریه‌های توسعه، الگوهای وابستگی و شکل‌گیری دولت و سیاست در کشورهای پیرامونی. کتاب از همان فصل‌های آغازین نشان می‌دهد که با یک مفهوم یک‌دست و قطعی روبه‌رو نیستیم. بابک گردسرای افشاری توضیح می‌دهد که جهان سوم در نوشته‌ها و دیدگاه‌های مختلف با معناهایی مانند کشورهای توسعه‌نیافته، در حال توسعه، پیرامونی یا وابسته مطرح شده است. همین اختلاف در تعریف فضای اصلی کتاب را می‌سازد و باعث می‌شود بحث فقط به نام‌گذاری محدود نماند و به زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشیده شود.

کتاب جهان سوم و مسائل آن در چهار فصل تنظیم شده است. فصل اول به بررسی مفهوم جهان سوم، توسعه، نوسازی، وابستگی و استعمار اختصاص دارد و در آن نام نظریه‌پردازانی مانند رستو، دادلی سیرز، تودارو، آندره گوندر فرانک، سمیر امین و والرشتاین دیده می‌شود. فصل دوم سراغ دولت و سیاست در جهان سوم می‌رود و دیدگاه متفکران کلاسیک و نظریه‌پردازان نوسازی را کنار مباحثی مانند دولت پسااستعماری، دولت پیرامونی، جمعیت، شهرنشینی و اقتصاد داخلی قرار می‌دهد. فصل سوم به نظام‌ها و نهادهای سیاسی در جهان سوم می‌پردازد و فصل چهارم بر نظریه‌ی انسجام درونی، شروط پیشرفت، آفات توسعه و برداشت‌های مشترک نخبگان تمرکز دارد. در پایان فصل‌ها نیز خلاصه، نکات کلیدی و نمونه‌سؤال‌ها آمده است.

کتاب جهان سوم و مسائل آن فقط فهرستی از نظریه‌ها نیست. بابک گردسرای افشاری میان تجربه‌ی تاریخی استعمار در آمریکای لاتین، آفریقا و خاورمیانه و مباحث نظری پیوند برقرار کرده است و نشان می‌دهد که چگونه ساختار اقتصادی، طبقات اجتماعی، فرهنگ سیاسی و حتی شکل دولت در بسیاری از کشورهای جهان سوم تحت‌تأثیر این گذشته قرار گرفته‌اند. از دل این مباحث تصویری کلی از مسئله‌های تکرارشونده‌ای مثل وابستگی اقتصادی، تمرکز قدرت، نابرابری، رشد نامتوازن و دشواری توسعه به‌ دست می‌آید. همین ترکیبِ تعریف، تاریخ، نظریه و پرسش‌های آزمونی باعث شده است این کتاب بیشتر به کار جمع‌بندی و مرور هدفمند این حوزه بیاید.

خلاصه کتاب جهان سوم و مسائل آن

کتاب با توضیح این نکته آغاز می‌شود که جهان سوم مفهومی ثابت و بی‌اختلاف نیست و در طول بحث تعریف‌های گوناگون آن را کنار نظریه‌های توسعه و نوسازی قرار می‌دهد. مسیر کتاب سپس به‌سمت وابستگی و استعمار می‌رود؛ جایی که نقش مبادله‌ی نابرابر، صدور مواد خام، نفوذ سرمایه‌ی خارجی و میراث سیاسی و اجتماعی استعمار بررسی می‌شود. در ادامه نویسنده به دولت و سیاست در کشورهای جهان سوم می‌رسد و از استبداد شرقی، فرهنگ سیاسی، دولت پیرامونی، دولت‌های اقتدارگرای بروکراتیک، مسائل جمعیتی، شهرنشینی و اقتصاد داخلی سخن می‌گوید. بخش‌های پایانی نیز بر نظام‌های سیاسی و نظریه‌ی انسجام درونی متمرکزند و می‌کوشند نسبت میان توسعه، نخبگان، ساختار داخلی و امکان پیشرفت را روشن کنند.

چرا باید کتاب جهان سوم و مسائل آن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جهان سوم و مسائل آن را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب چند مفهوم پایه مانند جهان سوم، توسعه، نوسازی، وابستگی و استعمار را در کنار هم قرار می‌دهد و نسبت آن‌ها را روشن می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند مسیر شکل‌گیری بسیاری از مسئله‌های سیاسی و اقتصادی کشورهای پیرامونی را بهتر دنبال کند.
• کتاب نام و دیدگاه نظریه‌پردازان مهم این حوزه را یکجا جمع کرده است و برای مرور مباحث علوم سیاسی و روابط بین‌الملل به کار می‌آید.
• فصل‌بندی اثر از تعریف‌های اولیه تا بحث دولت، نظام سیاسی و توسعه پیش می‌رود و برای جمع‌بندی موضوع مناسب است.
• وجود خلاصه‌ی فصل، نکات کلیدی و نمونه‌سؤال‌ها به تثبیت مطالب و مرور سریع‌تر کمک می‌کند.
• کتاب میان مباحث نظری و نمونه‌های تاریخی استعمار در مناطق مختلف پیوند برقرار کرده است و بحث را از حالت صرفاً انتزاعی بیرون می‌آورد.

خواندن کتاب جهان سوم و مسائل آن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب جهان سوم و مسائل آن به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و داوطلبان علوم سیاسی و روابط بین‌الملل که می‌خواهند مباحث جهان سوم، توسعه و وابستگی را جمع‌بندی کنند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی ریشه‌های تاریخی و نظری مسائل کشورهای پیرامونی بیشتر بدانند.
• کسانی که به موضوعاتی مانند استعمار، امپریالیسم، دولت پسااستعماری و نظام جهانی علاقه دارند.
• مخاطبانی که برای مرور نکات کلیدی و سؤالات مرتبط با این درس به یک منبع فشرده نیاز دارند.
• پژوهشگرانی که می‌خواهند دیدگاه چند نظریه‌پرداز مهم را در یک متن آموزشی کنار هم ببینند.