کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء

کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء (با ترجمه‌ی فارسی) اثر حسن بن علی ابن ابی عقیل عمانی با ترجمه حمید نیک فکر و مهدی رحیمی، اثری است برپایه‌ی ابن ابی عقیل و دیدگاه‌های ابن جنید در باب قضاوت، شهادت و تعارض بینه‌ها. این کتاب که توسط انتشارات چتر دانش منتشر شده، فقط ترجمه‌ی چند متن کهن نیست، بلکه کنارهم‌گذاشتن بخش‌هایی از فقه قضایی قدیم است تا اختلاف‌نظرها، شیوه‌ی استدلال و جایگاه دو فقیه قدیم در مسائل دادرسی روشن‌تر دیده شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء

کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء مجموعه‌ای است از ترجمه و گزینش بخش‌هایی از آثار فقهی مربوط به باب قضا که به دو فقیه شناخته‌شده‌ی امامیه، حسن بن علی ابن ابی عقیل عمانی و ابن جنید اسکافی، نسبت دارد. متن کتاب از یک‌ سو به معرفی کوتاه این دو چهره و جایگاه علمی آن‌ها می‌پردازد و ازسوی‌دیگر، نمونه‌هایی از فتاوا و بحث‌هایشان را در کنار نقل‌قول‌هایی از آثار فقهی بعدی می‌آورد تا مسیر اثرگذاری و محل اختلاف دیدگاه‌ها روشن شود. تمرکز اصلی بر مسائلی است که در قضاوت و شهادت نقش تعیین‌کننده دارند، مسائلی مانند شرایط شاهد، اعتبار شهادت زنان و بردگان، نسبت خویشاوندی در شهادت، حکم تعارض بینه‌ها و حدود عمل قاضی در داوری.

کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء از نظر چینش، به چند بخش اصلی نزدیک می‌شود: نخست شرحی کوتاه درباره‌ی ابن ابی عقیل و ابن جنید، سپس برگزیده‌هایی از باب القضاء و الشهادات و بعد نقل فتاوا و اقوال مرتبط با موضوعاتی مانند آداب قضا، تعارض بینه‌ها و لواحق قضا. در این میان، متن عربی و ترجمه‌ی فارسی کنار هم قرار گرفته‌اند و مترجمان در برخی مواضع برای روشن‌تر شدن مقصود، توضیحاتی درون قلاب افزوده‌اند. 

کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء بیشتر بر مقایسه و استخراج نظر استوار است، یعنی خواننده فقط با یک حکم نهایی روبه‌رو نیست، بلکه با شبکه‌ای از استدلال‌ها، نقل‌ها و اختلاف‌ها مواجه می‌شود. همین ویژگی باعث می‌شود این کتاب برای شناخت شیوه‌ی استنباط فقیهان قدیم و فهم ریشه‌های بعضی مباحث قضایی در فقه امامیه اهمیت پیدا کند.

خلاصه کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء

کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء بر گردآوری و ترجمه‌ی بخش‌هایی از میراث فقهی مربوط به قضا و شهادات بنا شده است. کتاب ابتدا تصویری کوتاه از جایگاه ابن ابی عقیل و ابن جنید در میان فقیهان امامیه ارائه می‌دهد و سپس وارد مسائل اصلی باب قضا می‌شود. محور بحث‌ها شامل آداب دادرسی، نحوه‌ی طرح دعوا، سکوت یا انکار طرف دعوا، تعارض بینه‌ها، قرعه، قسم، اعتبار شهادت گروه‌های مختلف و حدود اتکای قاضی به علم خود است. کتاب در خلال این مباحث نشان می‌دهد که این دو فقیه در برخی مسائل با مشهور هم‌نظر نیستند یا صورت‌بندی متفاوتی از حکم ارائه می‌کنند. این اثر هم جنبه‌ی منبع‌شناسانه دارد و هم مسیر شکل‌گیری اختلاف‌های فقهی را آشکار می‌کند.

چرا باید کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب بخشی از آرای دو فقیه قدیم امامیه را در موضوع قضا و شهادات یکجا در دسترس قرار می‌دهد.
• خواننده می‌تواند اختلاف‌نظرهای فقهی در مسائلی مثل تعارض بینه‌ها، قرعه، قسم و شهادت زنان را دقیق‌تر دنبال کند.
• ترکیب متن عربی و ترجمه‌ی فارسی امکان مقایسه‌ی مستقیم عبارت اصلی و برگردان آن را فراهم می‌کند.
• توضیحات افزوده‌شده در بعضی مواضع، فهم اصطلاحات و مراد عبارات دشوار را آسان‌تر می‌کند.
• کتاب برای بررسی ریشه‌های تاریخی بعضی مباحث دادرسی در فقه امامیه منبعی متمرکز به‌ شمار می‌آید.
• نقل‌قول از فقیهان بعدی نشان می‌دهد آرای ابن ابی عقیل و ابن جنید چگونه در آثار بعدی بازتاب یافته است.

خواندن کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تراث ابن ابی عقیل و ابن جنید فی فقه القضاء به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فقه و حقوق که می‌خواهند مباحث قضا و شهادات را از خلال متون قدیم دنبال کنند.
• مخاطبانی که به اختلاف دیدگاه‌های فقیهان امامیه در مسائل قضایی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند با آرای ابن ابی عقیل عمانی و ابن جنید اسکافی آشنایی مستقیم‌تری پیدا کنند.
• پژوهشگرانی که به مقایسه‌ی متن عربی فقهی و ترجمه‌ی فارسی آن نیاز دارند.
• علاقه‌مندان به تاریخ تحول مباحثی مانند بینه، قسم، قرعه و شهادت در فقه اسلامی.