کتاب شورش و خشونت در حقوق اسلامی

کتاب شورش و خشونت در حقوق اسلامی نوشته خالد ابوالفضل و ترجمه حمیدرضا علی قزوینی است. این کتاب را انتشارات پژوهشیار برتر منتشر کرده است. این کتاب به یکی از حساس‌ترین گره‌های فقه سیاسی می‌پردازد: اینکه در متون حقوقی اسلامی، شورش، بغی و محاربه چگونه فهم شده و از هم تفکیک شده‌اند. نویسنده نشان می‌دهد که فقها فقط در پی تأیید قدرت سیاسی نبوده‌اند، بلکه کوشیده‌اند میان نظم، عدالت، اطاعت و مقاومت مرزگذاری کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شورش و خشونت در حقوق اسلامی

کتاب شورش و خشونت در حقوق اسلامی نوشته خالد ابوالفضل بررسی می‌کند که گفتمان فقهی پیرامون شورش و خشونت سیاسی چگونه شکل گرفته و در طول قرن‌ها دگرگون شده است. محور اصلی اثر، دو مفهوم بغی و محاربه است؛ دو عنوانی که در سنت حقوقی اسلامی برای فهم مخالفت با قدرت، قیام مسلحانه، راهزنی و نسبت این رفتارها با نظم عمومی به‌کار رفته‌اند. نویسنده از همان آغاز نشان می‌دهد که مسئله فقط تعریف یک جرم نیست، بلکه بحث بر سر نسبت میان اراده‌ی الهی، اقتدار حاکم، داوری فقیه و امکان مقاومت در برابر قدرت است.
این کتاب از خلال متون حدیثی، فقهی و کلامی نشان می‌دهد که فقها برای مواجهه با شورش، تنها به محکوم‌کردن یا تجویز آن بسنده نکرده‌اند. آن‌ها کوشیده‌اند میان گونه‌های مختلف نافرمانی فرق بگذارند؛ از قیامی که بر پایه‌ی تأویل و ادعای دینی شکل می‌گیرد تا رفتاری که به‌عنوان راهزنی یا محاربه شناخته می‌شود. در این مسیر، سیره‌ی امام علی(ع)، گزارش‌های مربوط به جنگ‌های داخلی مسلمانان و بحث اطاعت از حاکمان جایگاهی محوری پیدا می‌کند. همین نکته به کتاب حال‌وهوایی می‌دهد که هم تاریخی است و هم درگیر پرسش‌های زنده‌ی حقوقی و سیاسی.
این کتاب فقط به یک مکتب فقهی محدود نمی‌ماند و دیدگاه‌های شافعی، حنفی، مالکی، ظاهری و شیعه را کنار هم می‌گذارد. فهرست مطالب نشان می‌دهد که اثر از مباحثی مانند قانون شورش، پژوهش‌های مدرن، کارکرد حقوق در احکام بغی، پایه‌های دکترینال، شورش‌های اولیه و واکنش فقها آغاز می‌شود و سپس به تحول گفتمان در میان مکاتب مختلف می‌رسد. بخشی از اهمیت این کتاب در این است که نشان می‌دهد زبان فقهی فقط بازتاب رویدادها نیست، بلکه خود در ساختن مرزهای مشروعیت، خشونت و مخالفت نقش داشته است.

خلاصه کتاب شورش و خشونت در حقوق اسلامی

کتاب شورش و خشونت در حقوق اسلامی مسیر شکل‌گیری احکام مربوط به بغی و محاربه را از منابع اولیه تا صورت‌بندی‌های بعدی دنبال می‌کند. نویسنده توضیح می‌دهد که فقها چگونه در برابر شورش‌های تاریخی، جنگ‌های داخلی و منازعه بر سر مشروعیت حکومت، مفاهیم حقوقی تازه‌ای ساخته یا بازتعریف کرده‌اند. در این میان، تفاوت میان شورشی دارای تأویل، مخالف سیاسی، راهزن و محارب اهمیت زیادی پیدا می‌کند. اثر همچنین نشان می‌دهد که بحث شورش فقط به اطاعت از حاکم مربوط نیست، بلکه به عدالت، حدود قدرت، نقش فقیهان و شیوه‌ی استفاده از زبان حقوقی برای مهار خشونت هم گره خورده است.

چرا باید کتاب شورش و خشونت در حقوق اسلامی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب شورش و خشونت در حقوق اسلامی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب سیر دگرگونی مفاهیم بغی و محاربه را در متون فقهی با جزئیات نشان می‌دهد.
• این کتاب کمک می‌کند نسبت میان نظم سیاسی، عدالت و امکان مقاومت در سنت حقوقی اسلامی دقیق‌تر فهمیده شود.
• خواننده با دیدگاه مکاتب مختلف فقهی درباره شورش، راهزنی و مخالفت با حاکم آشنا می‌شود.
• این اثر نشان می‌دهد فقها چگونه با تکیه‌بر تاریخ، روایت و استدلال حقوقی مرزهای خشونت مشروع و نامشروع را ترسیم کرده‌اند.
• این کتاب برای فهم ریشه‌های بسیاری از بحث‌های امروز درباره خشونت سیاسی و برخورد با مخالفان منبعی جدی است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب شورش و خشونت در حقوق اسلامی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران حقوق، فقه و اندیشه‌ی سیاسی اسلام که می‌خواهند بحث بغی و محاربه را دقیق‌تر دنبال کنند.
• خوانندگانی که درباره نسبت میان قدرت سیاسی، مشروعیت و مقاومت در سنت اسلامی پرسش دارند.
• علاقه‌مندان به تاریخ فقهی و کلامی که می‌خواهند اختلاف دیدگاه مکاتب مختلف را کنار هم ببینند.
• مخاطبانی که می‌خواهند بدانند متون فقهی چگونه به مسئله‌ی خشونت و مخالفت با حکومت پاسخ داده‌اند.
• کسانی که به بررسی مفاهیم حقوقی در پیوند با رویدادهای تاریخی و منازعات سیاسی علاقه دارند.