کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت

کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت (کشیدن یا مکیدن؛ مسئله این است) نوشته حمید مؤذنی است و انتشارات لوگوس آن را منتشر کرده است. این کتاب از یک موضوع روزمره و آشنا شروع می‌شود، اما بسیار زود موضوع را به پرسشی پیچیده تبدیل می‌کند؛ اینکه چرا سیگار با وجود آگاهی عمومی از زیان‌هایش، همچنان در زندگی فردی و جمعی ماندگار مانده است. نویسنده با کنار هم گذاشتن تاریخ، تجربه‌های شخصی، ارجاع‌های فرهنگی و بحث‌های روان‌کاوانه، سیگار را نه فقط به‌عنوان یک عادت، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای چندوجهی بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت

کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت (کشیدن یا مکیدن؛ مسئله این است)، نوشته‌ی حمید مؤذنی، از همان صفحات آغازین روشن می‌کند که قرار نیست فهرستی از مضرات دخانیات یا دفاعیه‌ای در ستایش آن باشد. نویسنده سیگار را به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی، تاریخی، روانی و فرهنگی بررسی کرده است؛ آنچه هم در خیابان و کافه و محل کار حضور دارد و هم در حافظه‌ی جمعی، تصویر هنرمندان، نقل‌قول‌ها و تجربه‌های شخصی. این کتاب از یک مشاهده‌ی روزمره آغاز می‌شود و به‌تدریج به این پرسش می‌رسد که چه نیرویی در سیگار وجود دارد که هشدارهای پزشکی، منع‌های قانونی و فشارهای اجتماعی نتوانسته‌اند آن را از زندگی انسان کنار بزنند.

کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت از سرگذشت توتون، ورود سیگار به اروپا و ایران، بازتاب سیگار در سینما، ادبیات، فلسفه و روان‌کاوی سخن گفته است. نویسنده در بخش‌های مختلف از پارادوکس سیگار حرف می‌زند؛ از یک‌سو آمار مرگ‌ومیر، بیماری و وابستگی و از سوی دیگر لذت، عادت، ژست، خاطره، فتیش و حتی نوعی مقاومت در برابر نظم و منع. در این مسیر نام‌هایی از هوسرل و فروید تا نویسندگان، بازیگران و چهره‌های فرهنگی مختلف دیده می‌شود تا هر کدام بخشی از این تناقض را روشن کنند.

کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت تلاش می‌کند به لایه‌های پنهان‌تر میل به سیگار نزدیک شود. بحث از مرحله‌ی دهانی در روان‌کاوی، رابطه‌ی سیگار با خیال‌پردازی‌های ذهنی، پیوند آن با تنهایی، اضطراب، خودنمایی، خاطره و حتی ژوئیسانس نشان می‌دهد که نویسنده سیگار را صرفاً یک ماده‌ی مصرفی نمی‌بیند. این کتاب میان جست‌وجوی فکری، نقل‌قول، روایت شخصی و تحلیل در رفت‌وآمد است و همین رفت‌وآمد، تصویری چندبعدی از موضوع می‌سازد؛ تصویری که هم به تاریخ و جامعه نظر دارد و هم به ذهن و میل انسان.

عنوان برخی از بخش‌های کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت (کشیدن یا مکیدن؛ مسئله این است) عبارت است از «روانکاوی سیگار»، «قدرت و سیاست»، «اقتصاد و سیگار»، «لیبیدو و سیگار» و «سیگار؛ پرواز یا سقوط».

خلاصه کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت

کتاب حاضر سیگار را از چند زاویه بررسی می‌کند؛ از تاریخ پیدایش و گسترش آن در جهان و ایران تا جایگاهش در فرهنگ، هنر، سیاست و زندگی روزمره. نویسنده نشان می‌دهد که سیگارکشیدن فقط یک عادت نیست و با لذت، اضطراب، خاطره، میل، نمایش اجتماعی و سازوکارهای ناخودآگاه هم گره خورده است. بخش‌هایی از کتاب به آمار و هشدارهای پزشکی می‌پردازد و بخش‌هایی دیگر به سراغ فلسفه و روان‌کاوی می‌رود تا توضیح دهد چرا منع و آگاهی همیشه به ترک منجر نمی‌شود. تجربه‌های شخصی و نمونه‌های ادبی و سینمایی هم در این اثر آمده‌اند. سیگار هم‌زمان می‌تواند موضوع لذت، وابستگی، اعتراض، خودویرانگری و خیال‌پردازی باشد.

چرا باید کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب به سیگار از منظر سلامت، ابعاد تاریخی، فرهنگی و روانی نگاه کرده است.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند بفهمد چرا آگاهی از زیان‌های سیگار همیشه به ترک آن منجر نمی‌شود.
• نویسنده نمونه‌های متعددی از ادبیات، سینما، فلسفه و تجربه‌ی زیسته را آورده است تا بحث را از حالت تک‌بعدی خارج می‌کند.
• این کتاب برای فهم رابطه‌ی میان لذت، عادت، منع اجتماعی و میل ناخودآگاه مفید است.
• بخش‌های مربوط به تاریخ ورود و گسترش سیگار در ایران، به شناخت زمینه‌ی اجتماعی این پدیده کمک می‌کند.

خواندن کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی سیگار فراتر از بحث‌های پزشکی و هشدارهای رایج فکر کنند.
• علاقه‌مندان به موضوعات اجتماعی و فرهنگی که به حضور سیگار در زندگی روزمره و حافظه‌ی جمعی توجه دارند.
• کسانی که به پیوند میان روان‌کاوی، میل، عادت و رفتارهای وابسته‌ساز علاقه دارند.
• مخاطبانی که از متن‌هایی با ارجاع به ادبیات، سینما و فلسفه لذت می‌برند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که در پی شناخت یک پدیده‌ی آشنا و بحث‌برانگیز هستند.

درباره حمید مؤذنی

حمید مؤذنی زاده‌ی ۱۳۴۸ در بندر بوشهر، نویسنده و روزنامه‌نگاری ایرانی است. او سردبیری نشریات محلی آوای بهارستان، بیرمی، دریای جنوب و سلام جنوب را بر عهده داشته و نیز سردبیر فصلنامه‌ی هامون و سایت خبری‌ـ‌تحلیلی ب بوده است. مؤذنی فعالیت هنری خود را با تولید چند فیلم کوتاه در بوشهر آغاز کرد. با روی‌کارآمدن دولت سید محمد خاتمی در سال ۱۳۷۶، به عرصه‌ی روزنامه‌نگاری قدم گذاشت و در آغاز، فعالیت مطبوعاتی خود را با نگارش مقالات سینمایی و اجتماعی در نشریات محلی پیام جنوب، پیغام، نسیم جنوب و نصیر بوشهر پی گرفت.

در دهه‌ی ۱۳۷۰ حمید مؤذنی به سمت مدیر روابط عمومی اداره‌ی کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر و مشاور مدیرکل برگزیده شد و مسئولیت کانون فیلم بوشهر نیز به او سپرده شد. مؤذنی در سال ۱۳۷۹ نخستین تجربه‌ی سردبیری خود را به دست آورد و فعالیتش را به‌عنوان سردبیر هفته‌نامه‌ی آوای بهارستان آغاز کرد. پس از آن سردبیری چند نشریه‌ی دیگر ازجمله بیرمی، دریای جنوب و سلام جنوب را نیز تجربه کرد.

کتاب‌های «سیگار؛ خوب، بد، زشت (کشیدن یا مکیدن؛ مسئله این است)»، «آگورافوبیای ایرانی (روایتی از موانع مدرنیته در ایران و پیرامون)» و «فوتبال و سینما (پاشنه‌ی اسفندیار و چشم آشیل مدرنیته)» اثر حمید مؤذنی است.

بخشی از کتاب سیگار؛ خوب، بد، زشت

«سیگار و مردسالاری

در سکانسی از فیلم ساختار شکن ایرانی برادران لیلا، پدر سنتی خانواده، نیمه‌شب، در سینک ظرف‌شویی آشپزخانه ادرار می‌کند. لیلا صحنه را می‌بیند و با مواد شوینده به شست‌وشوی سینک اقدام می‌کند. یکی از برادران به لیلا می‌رسد و می‌گوید: «این موقع شب، ظرف می‌شویی؟» لیلا می‌گوید: «ظرف نیست، شاش پدر را می‌شویم.» صدای مادر لیلا از اتاق خواب شنیده می‌شود که: «خواستی سیگار بکشی، خدا جوابت رو داد.»

برادرش از مادر می‌پرسد: «الان با کی بودی؟» مادر لیلا، که از جسارت دخترش عصبانی شده، خطاب به برادر لیلا می‌گوید: «داداش غیرت داشته باشه، خواهر سیگار می‌کشه؟» لیلای جسور این فیلم، در نهایت، یک سیلی در گوش پدر خود می‌خواباند و این یک پایان و یک آغاز در ایران شد. تا پیش از این، در سینمای ایران، با اینکه سیگار کشیدن با محدودیت و سانسور مواجه بود، اما تصویر زنی که سیگار بکشد، به تمام معنا ممنوع بود. برای مثال، در سال ۱۳۹۶، در فیلم خونگاه، ساختۀ سیاوش اسعدی، سیگار کشیدن بازیگر زن فیلم سانسور شد.

در کشورهای آزاد، اما شرایط متفاوت است. در سینمای کشورهای آزاد، برای نشان دادن یک زن قدرتمند، بخشی از او حذف نمی‌شود تا زن منزه، پاک و عفیف به نظر آید، بلکه واقعیت حضور قدرتمند او به تصویر کشیده می‌شود. برای مثال، در فیلم «هانا آرنت»، ساختۀ «مارگرت فن تروتا»، آرنت در اکثر صحنه‌ها در حال کشیدن سیگار است. منتقدی در یادداشتی بر این فیلم می‌نویسد:

مارگارته فون تروتا، در فیلم زندگی‌نامۀ هانا آرنت (۲۰۱۲)، او را این‌گونه به تصویر می‌کشد: بیوه‌زنی از خیابان ریورساید که روزها با تحلیل‌گرانی مانند نورمن پادهورتز و کورت بلومِنفلد به مشاجره می‌پردازد و شب‌ها نویسندگانی مثل مری مک‌کارتی و فیلیپ راو را سرگرم می‌کند. در این فیلم، با افزودن مشروب، سیگار و رسوایی، آرنت به‌گونه‌ای اثر تاریخی تبدیل می‌شود؛ نمادی از دوران قدیمی که در آن، کینه و عداوت ادبی هنوز خط قرمز بود.»