کتاب فرهنگ علوم غریبه

کتاب فرهنگ علوم غریبه نوشته محمد نیکنام عربشاهی را انتشارات گل همیشه بهار منتشر کرده است. این اثر به‌جای پرداختن به یک موضوع محدود مجموعه‌ای از واژه‌ها، باورها، اصطلاحات و توضیحات مربوط به حوزه‌هایی مانند سحر، طلسم، جفر، احضار، نجوم، تعویذ و مفاهیم وابسته را کنار هم می‌آورد. نویسنده در مقدمه فقط به گردآوری اصطلاحات بسنده نکرده و کوشیده است میان ادعاهای رایج، برداشت‌های خرافی و استنادهای دینی و تاریخی تمایز بگذارد. همین ترکیبِ فرهنگ‌نامه‌ای و توضیحی مسیر کتاب را از یک فهرست ساده جدا می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرهنگ علوم غریبه

کتاب فرهنگ علوم غریبه نوشته‌ی محمد نیکنام عربشاهی تلاشی است برای توضیح‌دادن واژه‌ها و اصطلاحاتی که در سنت علوم غریبه، باورهای عامیانه و برخی متون کهن دیده می‌شوند. نویسنده موضوع را فقط در سطح افسانه و شایعه رها نمی‌کند و بحث را با این پرسش پیش می‌برد که آیا می‌توان میان سوء‌استفاده‌ی مدعیان، باورهای مردمی و اصل برخی مفاهیم تفاوت گذاشت. به‌ همین دلیل مقدمه‌ی اثر فقط تعریف یک حوزه نیست؛ بلکه نوعی موضع‌گیری در برابر انکار مطلق و پذیرش بی‌چون‌وچرا هم هست. در این بخش استناد به روایت‌ها، اشاره به دیدگاه برخی متفکران و بحث درباره‌ی امکان یا عدم امکان پدیده‌های خارق‌ عادت فضای کلی کتاب را مشخص می‌کند.

کتاب فرهنگ علوم غریبه در ادامه به‌شکل فرهنگ‌نامه‌ای پیش می‌رود و مدخل‌ها را به‌ترتیب حروف می‌آورد. هر مدخل فقط یک تعریف کوتاه نیست و گاهی به شرحی مفصل تبدیل می‌شود؛ برای نمونه مدخل‌هایی مانند آب نیسان، آل، آبجد، اخلاط اربعه، ارباب ایام و ارباب ساعات فقط معنی لغوی ندارند و با روایت‌ها، نقل‌قول‌ها، توضیح‌های تاریخی، باورهای رایج و گاهی نقد و بررسی همراه می‌شوند. همین ویژگی باعث شده است که کتاب هم برای جست‌وجوی یک اصطلاح مشخص به‌ کار بیاید و هم برای دنبال‌کردن مسیر فکری محمد نیکنام عربشاهی در برخورد با این حوزه. در بعضی مدخل‌ها لحن کتاب به‌سمت گزارش باورهای کهن می‌رود و در بعضی دیگر نویسنده صریح‌تر میان افسانه و امر قابل‌ پذیرش فرق می‌گذارد.

کتاب فرهنگ علوم غریبه از نظر محتوا بیشتر بر واژه‌شناسی، شرح کاربردها و بازکردن لایه‌های معنایی اصطلاحات تکیه دارد. در بخش‌هایی مثل توضیح ابجد خواننده فقط با ارزش عددی حروف روبه‌رو نیست، بلکه با روایت‌های گوناگون درباره‌ی منشأ آن، گونه‌های مختلف محاسبه و جایگاهش در سنت‌های فکری آشنا می‌شود. در مدخل‌هایی مانند آل یا اخلاط اربعه نیز محمد نیکنام عربشاهی نشان می‌دهد که چگونه یک اصطلاح می‌تواند هم در باور عامه حضور داشته باشد و هم در بحث‌های پزشکی، دینی یا فرهنگی معناهای متفاوت پیدا کند. حاصل کار کتابی است که هم رنگ‌وبوی متون قدیمی را حفظ کرده است و هم می‌کوشد برای اصطلاحات پرابهام توضیحی روشن‌تر فراهم کند.

خلاصه کتاب فرهنگ علوم غریبه

کتاب فرهنگ علوم غریبه مجموعه‌ای از مدخل‌های توضیحی درباره‌ی اصطلاحات و باورهای مربوط به علوم غریبه است. نویسنده در مقدمه نخست از معنای این علوم و علت پنهان‌ماندن بخشی از آن‌ها سخن می‌گوید و سپس به اختلاف نظرها درباره‌ی واقعیت یا خرافی‌بودن این حوزه می‌پردازد. بعد از آن کتاب به‌صورت الفبایی پیش می‌رود و واژه‌هایی مانند آب نیسان، آل، آبجد، اخلاط اربعه، ارباب ایام و مفاهیم مشابه را شرح می‌دهد. هر مدخل ممکن است شامل تعریف، روایت، نقل از منابع کهن، توضیح کاربرد و گاهی نقد یک باور رایج باشد. محور اصلی اثر روشن‌کردن معنای اصطلاحات و نشان‌دادن زمینه‌های فکری و فرهنگی آن‌هاست.

چرا باید کتاب فرهنگ علوم غریبه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فرهنگ علوم غریبه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مجموعه‌ای گسترده از اصطلاحات مربوط به علوم غریبه را در قالب مدخل‌های جداگانه گرد آورده است.
• خواننده می‌تواند با تفاوت میان باورهای عامیانه، نقل‌های دینی و توضیح‌های اصطلاحی آشنا شود.
• کتاب فقط به تعریف واژه‌ها بسنده نمی‌کند و در بسیاری از مدخل‌ها پیشینه، روایت و کاربرد آن‌ها را هم می‌آورد.
• بخش‌هایی مانند آبجد، طلسم، آل و اخلاط اربعه نشان می‌دهند که هر اصطلاح در چه فضای فرهنگی و فکری شکل گرفته است.
• این اثر برای جست‌وجوی معنای واژه‌های پرکاربرد در متون کهن و گفت‌وگوهای مربوط به علوم غریبه منبعی یکجا فراهم می‌کند.

خواندن کتاب فرهنگ علوم غریبه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فرهنگ علوم غریبه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند معنای اصطلاحات رایج در حوزه‌ی علوم غریبه را دقیق‌تر بدانند.
• کسانی که به باورهای عامیانه، روایت‌های کهن و مفاهیم پررمزوراز در فرهنگ ایرانی و اسلامی علاقه‌مند هستند.
• کسانی که در متون قدیمی با واژه‌هایی مانند آبجد، طلسم، تعویذ، رمل و احکام نجوم روبه‌رو می‌شوند.
• مخاطبانی که به پیوند میان روایت‌های دینی، نقل‌های تاریخی و برداشت‌های مردمی علاقه دارند.
• پژوهشگرانی که برای آشنایی مقدماتی با دامنه‌ی اصطلاحات این حوزه به یک منبع فرهنگ‌نامه‌ای نیاز دارند.