کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان

کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان گردآوری محمدرضا کشانی و مولود ستوده است و انتشارات سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان آن را منتشر کرده است. این کتاب بر پایه‌ی مجموعه‌ای از اسناد تاریخی کتابخانه دیجیتال و کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان شکل گرفته و بخشی از مکاتبات، فرمان‌ها، احکام، اسناد مالی، نظامی و محلی دوره‌ی حکومت ظل السلطان را در دسترس می‌گذارد. اهمیت اثر فقط در گردآوری سندها نیست؛ مقدمه‌های آن درباره‌ی آرشیو، شیوه‌ی نگارش سند، ارزش اسناد و روش بازخوانی، مسیر استفاده از این منابع را هم روشن می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان

کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان با گردآوری محمدرضا کشانی و مولود ستوده فقط مجموعه‌ای از تصویرها و متن‌های قدیمی نیست، بلکه تلاشی برای نشان‌دادن کارکرد اسناد در فهم تاریخ اداری و محلی اصفهان است. بخش آغازین اثر از آرشیو در ایران، سیر نگارش سند، ارزش اسناد، ترکیبات سند و شیوه‌ی بازخوانی آن‌ها سخن می‌گوید و بعد از آن به معرفی گنجینه‌ی اسناد تاریخی کتابخانه مرکزی و کتابخانه دیجیتال شهرداری اصفهان می‌رسد. در این مسیر، سند نه به‌عنوان شیئی موزه‌ای، بلکه به‌عنوان ردپای تصمیم‌ها، اختلاف‌ها، امور مالی، مناسبات قدرت و زندگی روزمره دیده می‌شود.
کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان از دل مجموعه‌ای بزرگ‌تر بیرون آمده که بیش از ۱۵۰۰۰ برگ سند را دربر می‌گیرد و در آن ۱۶۶ سند منتخب بازخوانی و بازنویسی شده‌اند. توضیحات کتاب نشان می‌دهد که این اسناد دامنه‌ی گسترده‌ای دارند: از احکام و فرامین ظل السلطان تا کتابچه‌های جمع‌وخرج، اسناد زراعی، قباله‌ها، اجاره‌نامه‌ها، تلگراف‌ها، عریضه‌ها و صورت اموال. در کنار موضوعات، نام اشخاص، محله‌ها، شهرها، مشاغل و مهرها هم اهمیت پیدا می‌کنند و همین تنوع، تصویری زنده از دستگاه دیوانی و مناسبات محلی به دست می‌دهد. اثر همچنین به فرایند طبقه‌بندی، دیجیتال‌سازی، فهرست‌نویسی و دسترس‌پذیرسازی اسناد پرداخته است.
کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان از نظر محتوا دو لایه دارد: یک لایه‌ی توضیحی که به پژوهشگر کمک می‌کند سند را بخواند، جایگاهش را تشخیص دهد و از آن در تحقیق استفاده کند و یک لایه‌ی مستند که متن بازنویسی‌شده‌ی اسناد را پیش چشم می‌گذارد. در نتیجه، این کتاب هم برای شناخت اصطلاحات و سازوکارهای دیوانی دوره‌ی قاجار اهمیت دارد و هم برای دنبال‌کردن جزئیات ملموس‌تری مثل امور قشون، مالیات، آبادی روستاها، اجاره‌ی املاک، مستمری، مشاغل محلی و روابط میان حاکمیت و مردم. فضای کلی اثر پژوهشی، سندمحور و متکی بر جزئیات است و از خلال همین جزئیات، تصویری از اصفهان و پیرامون آن در دوره‌ی ظل السلطان ساخته می‌شود.

خلاصه کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان

کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان زمینه‌ای برای فهم سند تاریخی فراهم می‌کند و درباره‌ی آرشیو، شیوه‌ی نگارش اسناد، ارزش پژوهشی آن‌ها و نکات بازخوانی توضیح می‌دهد. سپس گنجینه‌ی اسناد کتابخانه مرکزی و کتابخانه دیجیتال شهرداری اصفهان را معرفی می‌کند و نشان می‌دهد این مجموعه چگونه طبقه‌بندی، دیجیتال‌سازی و فهرست‌نویسی شده است.
بخش اصلی اثر به متن بازنویسی‌شده‌ی اسناد منتخب اختصاص دارد؛ اسنادی که موضوعاتی مانند امور قشون، نگهداری اسلحه، مالیات، اجاره، مستمری، اداره‌ی روستاها، امور شرعی و مناسبات دیوانی را دربر می‌گیرند. حاصل کار، تصویری جزئی‌نگر از سازوکار اداری و محلی دوره‌ی ظل السلطان است؛ تصویری که از خلال فرمان‌ها، درخواست‌ها، تعهدها و گزارش‌ها شکل می‌گیرد.

چرا باید کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان را بخوانیم؟

دلایل خواندن گزیده اسناد دیوانی ظل السطان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌های مستقیم و بازنویسی‌شده‌ای از اسناد دیوانی دوره‌ی ظل السلطان را در اختیار می‌گذارد.
• بخش‌های آغازین اثر، مفاهیمی مثل ارزش سند، اجزای سند و شیوه‌ی بازخوانی را روشن می‌کنند.
• خواننده از خلال اسناد با موضوعاتی مانند مالیات، قشون، املاک، زراعت، مستمری و اداره‌ی محلی آشنا می‌شود.
• اثر برای پیگیری نام اشخاص، محله‌ها، شهرها، مشاغل و مهرهای تاریخی منبعی پرجزئیات فراهم می‌کند.
• کتاب نشان می‌دهد اسناد تاریخی فقط برای ثبت فرمان‌ها نیستند و می‌توانند زندگی اداری و اجتماعی یک دوره را آشکار کنند.
• معرفی فرایند دیجیتال‌سازی و سازماندهی اسناد، تصویری از چگونگی حفظ و دسترس‌پذیرشدن این گنجینه به دست می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن گزیده اسناد دیوانی ظل السطان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران تاریخ قاجار که به اسناد اداری و محلی اصفهان نیاز دارند.
• دانشجویان تاریخ، کتابداری، آرشیو و نسخه‌شناسی که می‌خواهند با شیوه‌ی خواندن و استفاده از سند آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به تاریخ اصفهان که می‌خواهند جزئیات اداره‌ی شهر، روستاها و نهادهای محلی را دنبال کنند.
• مخاطبانی که به مهرها، اصطلاحات دیوانی، نام مناصب و شکل مکاتبات حکومتی علاقه دارند.
• کسانی که برای تحقیق درمورد مالیات، قشون، املاک، زراعت و روابط اداری در دوره‌ی قاجار به نمونه‌های مستند نیاز دارند.