کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان

کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان (کتابخانه‌ی دیجیتال و مرکزی شهرداری اصفهان) حاصل گردآوری محمدرضا کشانی و مولود ستوده توسط انتشارات سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان منتشر شده است. این کتاب بر پایه‌ی مجموعه‌ای از اسناد تاریخی کتابخانه‌ی دیجیتال و کتابخانه‌ی مرکزی شهرداری اصفهان شکل گرفته و بخشی از مکاتبات، فرمان‌ها، احکام، اسناد مالی، نظامی و محلی دوره‌ی حکومت ظل السلطان را در دسترس می‌گذارد. اهمیت اثر فقط در گردآوری سندها نیست، مقدمه‌های آن درباره‌ی آرشیو، شیوه‌ی نگارش سند، ارزش اسناد و روش بازخوانی، مسیر استفاده از این منابع را هم روشن می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان

کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان با گردآوری محمدرضا کشانی و مولود ستوده فقط مجموعه‌ای از تصویرها و متن‌های قدیمی نیست، بلکه تلاشی برای نشان‌دادن کارکرد اسناد در فهم تاریخ اداری و محلی اصفهان است. بخش آغازین اثر از آرشیو در ایران، سیر نگارش سند، ارزش اسناد، ترکیبات سند و شیوه‌ی بازخوانی آن‌ها سخن می‌گوید و بعد از آن به معرفی گنجینه‌ی اسناد تاریخی کتابخانه مرکزی و کتابخانه دیجیتال شهرداری اصفهان می‌رسد. در این مسیر، سند نه به‌عنوان شیئی موزه‌ای، بلکه به‌عنوان ردپای تصمیم‌ها، اختلاف‌ها، امور مالی، مناسبات قدرت و زندگی روزمره دیده می‌شود.

کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان از دل مجموعه‌ای بزرگ‌تر بیرون آمده که بیش از ۱۵۰۰۰ برگ سند را در بر می‌گیرد و در آن ۱۶۶ سند منتخب بازخوانی و بازنویسی شده‌اند. توضیحات کتاب نشان می‌دهد که این اسناد دامنه‌ی گسترده‌ای دارند: از احکام و فرامین ظل السلطان تا کتابچه‌های جمع‌وخرج، اسناد زراعی، قباله‌ها، اجاره‌نامه‌ها، تلگراف‌ها، عریضه‌ها و صورت اموال. در کنار موضوعات، نام اشخاص، محله‌ها، شهرها، مشاغل و مهرها هم اهمیت پیدا می‌کنند و همین تنوع، تصویری زنده از دستگاه دیوانی و مناسبات محلی به دست می‌دهد. اثر همچنین به فرایند طبقه‌بندی، دیجیتال‌سازی، فهرست‌نویسی و دسترس‌پذیرسازی اسناد پرداخته است.

کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان اثر محمدرضا کشانی و مولود ستوده از نظر محتوا دو لایه دارد: یک لایه‌ی توضیحی که به پژوهشگر کمک می‌کند سند را بخواند، جایگاهش را تشخیص دهد و از آن در تحقیق استفاده کند و یک لایه‌ی مستند که متن بازنویسی‌شده‌ی اسناد را پیش چشم می‌گذارد. در نتیجه، این کتاب هم برای شناخت اصطلاحات و سازوکارهای دیوانی دوره‌ی قاجار اهمیت دارد و هم برای دنبال‌کردن جزئیات ملموس‌تری مثل امور قشون، مالیات، آبادی روستاها، اجاره‌ی املاک، مستمری، مشاغل محلی و روابط میان حاکمیت و مردم. فضای کلی اثر پژوهشی، سندمحور و متکی بر جزئیات است و از خلال همین جزئیات، تصویری از اصفهان و پیرامون آن در دوره‌ی ظل السلطان ساخته می‌شود.

خلاصه کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان

کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان زمینه‌ای برای فهم سند تاریخی فراهم می‌کند و درباره‌ی آرشیو، شیوه‌ی نگارش اسناد، ارزش پژوهشی آن‌ها و نکات بازخوانی توضیح می‌دهد، سپس گنجینه‌ی اسناد کتابخانه مرکزی و کتابخانه دیجیتال شهرداری اصفهان را معرفی می‌کند و نشان می‌دهد این مجموعه چگونه طبقه‌بندی، دیجیتال‌سازی و فهرست‌نویسی شده است.

بخش اصلی اثر به متن بازنویسی‌شده‌ی اسناد منتخب اختصاص دارد، اسنادی که موضوعاتی مانند امور قشون، نگهداری اسلحه، مالیات، اجاره، مستمری، اداره‌ی روستاها، امور شرعی و مناسبات دیوانی را در بر می‌گیرند. این اثر، تصویری جزئی‌نگر از سازوکار اداری و محلی دوره‌ی ظل السلطان است، تصویری که از خلال فرمان‌ها، درخواست‌ها، تعهدها و گزارش‌ها شکل می‌گیرد.

چرا باید کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌های مستقیم و بازنویسی‌شده‌ای از اسناد دیوانی دوره‌ی ظل السلطان را در اختیار می‌گذارد.
• بخش‌های آغازین اثر، مفاهیمی مثل ارزش سند، اجزای سند و شیوه‌ی بازخوانی را روشن می‌کنند.
• خواننده از خلال اسناد با موضوعاتی مانند مالیات، قشون، املاک، زراعت، مستمری و اداره‌ی محلی آشنا می‌شود.
• اثر برای پیگیری نام اشخاص، محله‌ها، شهرها، مشاغل و مهرهای تاریخی منبعی پرجزئیات فراهم می‌کند.
• کتاب نشان می‌دهد اسناد تاریخی فقط برای ثبت فرمان‌ها نیستند و می‌توانند زندگی اداری و اجتماعی یک دوره را آشکار کنند.
• معرفی فرایند دیجیتال‌سازی و سازمان‌دهی اسناد، تصویری از چگونگی حفظ و دسترس‌پذیرشدن این گنجینه به دست می‌دهد.

خواندن کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب گزیده اسناد دیوانی ظل السطان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران تاریخ قاجار که به اسناد اداری و محلی اصفهان نیاز دارند.
• دانشجویان تاریخ، کتابداری، آرشیو و نسخه‌شناسی که می‌خواهند با شیوه‌ی خواندن و استفاده از سند آشنا شوند.
• علاقه‌مندان به تاریخ اصفهان که می‌خواهند جزئیات اداره‌ی شهر، روستاها و نهادهای محلی را دنبال کنند.
• مخاطبانی که به مهرها، اصطلاحات دیوانی، نام مناصب و شکل مکاتبات حکومتی علاقه دارند.
• کسانی که برای تحقیق درمورد مالیات، قشون، املاک، زراعت و روابط اداری در دوره‌ی قاجار به نمونه‌های مستند نیاز دارند.