کتاب لایلیوس در باب دوستی

کتاب لایلیوس در باب دوستی نوشته مارکوس تولیوس سیسرو و ترجمه بهنام اکبری است و گروه انتشاراتی ققنوس آن را منتشر کرده است (چاپ دوم: ۱۴۰۳). این اثر گفت‌وگویی فلسفی درباره‌ی دوستی است، اما دوستی را نه به‌عنوان احساسی گذرا، بلکه به‌عنوان پیوندی میان فضیلت، وفاداری، نیک‌خواهی و زندگی جمعی بررسی می‌کند. کتاب حاضر از خلال سخنان لایلیوس به ارزش دوستی و مرزهای آن پرداخته است؛ ازجمله اینکه دوست تا کجا می‌تواند همراه بماند و از کجا باید در برابر خطا بایستد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب لایلیوس در باب دوستی اثر مارکوس تولیوس سیسرو

کتاب لایلیوس در باب دوستی به قلم مارکوس تولیوس سیسرو رساله‌ای است که مسئله‌ی دوستی را در پیوند با اخلاق، سیاست و منش انسانی بررسی می‌کند. کتاب حاضر به‌شکل گفت‌وگو نوشته شده و راویِ آن از سخنان کوینتوس موکیوس اسکایولا به یاد می‌آورد که چند روز پس از مرگ اسکیپیو، لایلیوس در جمع نزدیکانش درباره‌ی دوستی سخن گفته است. این موقعیت به کتاب حال‌وهوایی سوگوارانه اما اندیشمندانه داده است؛ گویی بحث درمورد دوستی درست در لحظه‌ای شکل می‌گیرد که فقدانِ دوست، معنای آن را روشن‌تر کرده است. سیسرو در این رساله فقط از مهر و همراهی حرف نمی‌زند؛ بلکه می‌پرسد دوستی بر چه پایه‌ای استوار می‌شود، چه نسبتی با فضیلت دارد و آیا می‌توان آن را بر سود و منفعت بنا کرد یا نه.

کتاب لایلیوس در باب دوستی، در پیشگفتار، جایگاه این رساله را در تاریخ اندیشه نشان می‌دهد. در این بخش مسیر بحث از افلاطون و ارسطو تا رواقیان و متفکران مسیحی دنبال و روشن می‌شود که مسئله‌ی دوستی یک موضوع شخصی نیست؛ بلکه از قدیم با پرسش‌های بزرگ‌تری مثل خیر، عدالت، نیک‌خواهی و زندگی مشترک گره خورده است. خودِ رساله نیز همین مسیر را در مقیاسی فشرده پیش می‌برد. لایلیوس از دوستی میان نیکان سخن می‌گوید، از تفاوت دوستی حقیقی با رابطه‌های مبتنی‌بر منفعت یا لذت، از خطرِ آمیختن دوستی با جاه‌طلبی و از این نکته که دوست‌داشتن هرگز نباید بهانه‌ای برای همراهی با خطا باشد. این کتاب فقط برای ستایش دوستی نوشته نشده است؛ بلکه می‌کوشد حدود و مسئولیت‌های دوستی را نیز به‌طور دقیق بسنجد.

عنوان این اثر در زبان مبدأ و نیز به انگلیسی عبارت است از Cicero. De senectute, De amicitia, De divinatione و Laelius on Friendship. کتاب حاضر از متن انگلیسی آن به پارسی برگردانده شده است.

خلاصه کتاب لایلیوس در باب دوستی

کتاب گفت‌وگویی است که پس از مرگ اسکیپیو شکل می‌گیرد و لایلیوس در آن می‌کوشد معنای دوستی راستین را روشن کند. او دوستی را پیوندی می‌داند که بر نیک‌خواهی، اعتماد و فضیلت استوار است و نه بر سودجویی یا لذت زودگذر. موضوع‌هایی مثل شباهت اخلاقی دوستان، پایداری دوستی، نقش وفاداری، خطر جاه‌طلبی و مرز همراهی با دوست در این اثر بررسی می‌شود. کتاب همچنین نشان می‌دهد که دوستی فقط احساس همدلی نیست؛ نوعی تعهد اخلاقی است که هم به زندگی شخصی شکل می‌دهد و هم در عرصه‌ی عمومی معنا پیدا می‌کند.

چرا باید کتاب لایلیوس در باب دوستی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب لایلیوس در باب دوستی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب دوستی را از زاویه‌ی اخلاق، وفاداری و مسئولیت بررسی می‌کند؛ نه فقط از منظر احساسات.
• خواننده با تمایز میان دوستیِ مبتنی‌بر فضیلت و رابطه‌های برآمده از منفعت یا لذت آشنا می‌شود.
• اثر به سؤالات مهمی پاسخ می‌دهد؛ ازجمله اینکه دوست خوب کیست و همراهی با دوست تا کجا پذیرفتنی است.
• کتاب نشان می‌دهد که دوستی چه نسبتی با عدالت، سیاست و زندگی جمعی دارد.
• پیشگفتار مترجم، جایگاه این رساله را در میان آرای افلاطون، ارسطو و رواقیان روشن می‌کند.

خواندن کتاب لایلیوس در باب دوستی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب لایلیوس در باب دوستی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی اخلاق که می‌خواهند درباره‌ی معنای دوستی و نیک‌خواهی بیشتر بدانند.
• خوانندگانی که به متون کلاسیک و گفت‌وگوهای فکری با موضوع زندگی انسانی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند نسبت میان دوستی، فضیلت، وفاداری و عدالت را دقیق‌تر بررسی کنند.
• مخاطبانی که از متن‌های استدلالی همراه با مثال‌های تاریخی و سیاسی لذت می‌برند.

درباره مارکوس تولیوس سیسرو

مارکوس تولیوس سیسرو (Marcus Tullius Cicero) در سال ‫۱۰۶ قبل از میلاد مسیح به دنیا آمد و در سال ‏۴۳ قبل از میلاد مسیح درگذشت. او سیاستمدار، وکیل، محقق، فیلسوف، خطیب و نویسنده‌ی برجسته‌ی رومی بود. نام خانوادگی ارثی او (cognomen) از واژه‌ای لاتین به‌معنای نخود (chickpea) گرفته شده بود؛ چراکه یکی از اجدادش شکافی شبیه به نخود بر روی نوک بینی خود داشت. سیسرو با وجود پیشنهاد دوستانش برای تغییر این نام تمسخرآمیز، با این استدلال که آن را از نام‌های بزرگ دیگر باشکوه‌تر خواهد کرد، از تغییر آن سر باز زد.

سیسرو که از یک خانواده‌ی ثروتمند در طبقه‌ی سوارکاران روم (equestrian order) بود، از کودکی دانش‌آموزی بسیار بااستعداد بود و تحصیلات گسترده‌ای را در روم و یونان در زمینه‌ی فلسفه، شعر و تاریخ یونان باستان گذراند و حتی در ۱۵سالگی در جنگ اجتماعی شرکت کرد. او در سال ۷۹ پیش از میلاد برای بهبود وضعیت بدنی، پرورش ریه‌ها و صیقل‌دادن سبک سخنوری خود به یونان، آسیای صغیر و رودس سفر کرد و تحت آموزش استادانی چون آپولونیوس مولون قرار گرفت. همین امر او را به چنان درجه‌ای از بلاغت رساند که پس از دموستن، به‌عنوان دومین خطیب بزرگ تاریخ شناخته شد.

مارکوس تولیوس سیسرو در سال ۷۶ پیش از میلاد در حداقل سن قانونی به‌عنوان کوئستور انتخاب شد و به عضویت سنا درآمد و در دوران حضورش در سیسیل با مدیریت مالی دقیق و کشف و بازسازی مقبره‌ی گمشده‌ی ارشمیدس با هزینه‌ی شخصی، محبوبیت بسیاری به دست آورد. بزرگ‌ترین موفقیت قضایی او در سال ۷۰ پیش از میلاد با دادگاهی‌کردن و محکوم ساختن گایوس ورس، فرماندار فاسد سیسیل، رقم خورد که سیسرو را به بزرگ‌ترین خطیب روم تبدیل کرد.

این اندیشمند با پیمودن موفقیت‌آمیز مراتب اداری روم (cursus honorum)، در سال ۶۳ پیش از میلاد به‌عنوان کنسول انتخاب شد و در این سال مهم‌ترین دستاورد سیاسی خود، یعنی سرکوب توطئه‌ی کاتیلینا برای سرنگونی جمهوری، را رقم زد و لقب افتخاری «پدر وطن» را دریافت کرد؛ هرچند اعدام بدون محاکمه‌ی پنج تن از توطئه‌گران بعدها منجر به تبعید کوتاه‌مدت او در سال ۵۸ پیش از میلاد شد. مارکوس تولیوس سیسرو پس از ترور ژولیوس سزار در سال ۴۴ پیش از میلاد، سنای روم را علیه مارک آرتونی رهبری کرد و در مجموعه‌ای از سخنرانی‌های تند (فیلیپیک‌ها) به او تاخت، اما پس از مصالحه‌ی آنتونی با اکتاویان، مهدورالدم اعلام شد و در اواخر سال ۴۳ پیش از میلاد هنگام فرار کشته شد و به‌دستور آنتونی، سر و دست‌های بریده‌اش به نشانه‌ی پیامد اقدامات ضدانجمنی او بر روی تریبون روسترا به نمایش درآمد.

آثار مکتوب و حجیم سیسرو شامل رساله‌های بلاغت، فلسفه، سیاست و بیش از ۹۰۰ نامه است که سهم عظیمی در بازسازی تاریخ روم داشته است. مارکوس تولیوس سیسرو با ترجمه و اقتباس از مدارس اصلی فلسفه‌ی هلنیستی و از طریق نوآوری‌های لغوی و واژه‌سازی (مانند خلق کلمات کیفی، کمی و انسانیت)، بخش بزرگی از واژگان فلسفی زبان لاتین را پایه‌گذاری کرد. با اینکه او خود را یک آکادمیک می‌دانست که به‌جای قطعیت، پیرو احتمال است، در اخلاقیات به رواقیون تمایل داشت و بیشتر عمر خود را اگنوستیک (ندانم‌گرا) بود.

کشف دوباره‌ی نامه‌های سیسرو توسط پترارک در قرن چهاردهم میلادی، عامل اصلی آغاز رنسانس و احیای فرهنگ کلاسیک روم باستان شناخته می‌شود. نفوذ سیسرو در دوران روشنگری قرن هجدهم به اوج خود رسید و تأثیر عمیقی بر متفکرانی چون جان لاک، دیوید هیوم و مونتسکیو گذاشت؛ به طوری که کلیسای اولیه نیز او را یک «مشرک درستکار» اعلام کرد و امروزه از میان سخنرانی‌های ضبط‌شده‌اش ۵۲ سخنرانی و بخش‌هایی از کتاب‌های فلسفی و بلاغی او باقی مانده است. کتاب «لایلیوس در باب دوستی» (Laelius on Friendship) اثر سیسرو است.

بخشی از کتاب لایلیوس در باب دوستی

«اما اغلب آدمیان نابخردانه ــ اگر نگوییم بی‌شرمانه ــ خواهان دوستی هستند که چنان باشد که خود نمی‌توانند باشند و از دوستان چیزی را می‌خواهند که خود نمی‌توانند برآورند. اما پیش از هر چیز، نیکو آن است که فردْ خود خوب باشد و سپس به جستجوی کسی همانند خویش برآید. ثبات دوستی، که گاه از آن سخن رانده‌ام، در میان چنین مردمانی استوار تواند بود؛ و هنگامی که ایشان با عقد نیکخواهی وحدت یابند، نخست خواهند توانست آن شهواتی را که دیگران برده آنند مطیع خویش سازند و سپس به آنچه عادلانه و منطبق با قانون است دلشاد خواهند گشت، و از هیچ اقدامی برای یکدیگر فروگذار نخواهند کرد؛ آنان هیچ چیز از یکدگر نخواهند طلبید مگر آن‌که پسندیده و عادلانه باشد. و نه تنها یکدیگر را عزیز خواهند شمرد و به هم عشق خواهند ورزید، بلکه حرمت یکدگر را نیز نگاه خواهند داشت؛ زیرا آن کس که برای دوستی حرمت قائل نگردد درخشان‌ترین گوهر آن را زایل خواهد کرد. از این رو، خطایی مهلک از آن کسان سر می‌زند که می‌اندیشند دوستی راه را به روی هر شهوت و گناهی می‌گشاید.»