کتاب جنگنامه نادر

کتاب جنگنامه نادر سروده‌ی الماس خان کندوله ای و ترجمه مظهر ادوای، اثر منظومی به زبان هورامی است که فقط روایتگر نبردها نیست، بلکه تصویری از آشوب‌های دوره‌ی نادرشاه، جنگ با عثمانی‌ها، افغان‌ها، هندی‌ها و ازبک‌ها و نیز نگاه شاعری را پیش می‌گذارد که خود در بخشی از این رویدادها حضور داشته است. در کنار متن تصحیح‌شده، ترجمه‌ی فارسی و توضیح‌های انتقادی هم آمده تا خواندن آن برای پیگیری جزئیات تاریخی و زبانی ممکن شود. گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جنگنامه نادر

کتاب جنگنامه نادر اثری منظوم به زبان هورامی از الماس خان کندوله ای است که در آن تاریخ، شعر و حافظه‌ی جنگی در کنار هم قرار گرفته‌اند. متن از یک‌سو به حمله‌ی افغان‌ها، سقوط صفویان و برآمدن نادر می‌پردازد و از سوی دیگر نبردهای او با عثمانی‌ها، هندی‌ها، ازبک‌ها و شورش‌های داخلی را دنبال می‌کند. اهمیت این اثر فقط در موضوع آن نیست؛ جایگاه سراینده هم مهم است، چون الماس‌ خان بنا بر توضیح‌های کتاب، خود از سرداران سپاه نادر بوده و همین نزدیکی به میدان نبرد باعث شده در بخش‌هایی از اثر، جزئیاتی دیده شود که در بسیاری از منابع دیگر کمتر به چشم می‌آید. در عین‌ حال، متن فقط گزارش خشک رویدادها نیست و از تصویرهای حماسی، رجزخوانی‌ها، توصیف اسب‌ها، سپاه‌ها و صحنه‌های نبرد هم بهره می‌گیرد.

کتاب جنگنامه نادر در دو بخش تنظیم شده است: نخست مقدمه‌ی مصحح که در آن درباره‌ی الماس‌ خان کندوله ای، نسخه‌های موجود، شیوه‌ی تصحیح، جایگاه زبان هورامی و نسبت داده‌های متن با منابع دوره نادری بحث شده است؛ سپس متن تصحیح‌شده‌ی هورامی که ترجمه‌ی فارسی ابیات بلافاصله در کنار آن آمده و بعد از هر بخش، توضیح‌ها و سنجش‌های تاریخی افزوده شده است. افزوده‌شدن واژه‌نامه‌ی هورامی - فارسی هم باعث شده کتاب فقط برای پیگیری روایت نادرشاه مهم نباشد، بلکه برای شناخت واژگان و ساختارهای زبانی هورامی نیز ارزش پیدا کند. فضای کلی اثر میان تاریخ پرآشوب، سوگ و حماسه در رفت‌وآمد است.

خلاصه کتاب جنگنامه نادر

کتاب جنگنامه نادر از ویرانی ایران در پی حمله افغان‌ها آغاز می‌شود و سپس مسیر قدرت‌گیری نادر را از خراسان تا نبردهای بزرگ او دنبال می‌کند. روایت، جنگ با اشرف افغان، لشکرکشی به هند، درگیری‌های سنگین با عثمانی‌ها، نبرد با لزگی‌ها و ازبک‌ها و بعد شورش‌های داخلی را در قالب شعر بازسازی می‌کند. 

در این میان، الماس‌ خان فقط به نام‌ها و نتیجه‌ها بسنده نمی‌کند و از آرایش سپاه، سلاح‌ها، رجزها، شمار نیروها و حال‌وهوای میدان هم تصویر می‌سازد. سرگذشت نادر در این اثر، هم داستان فتوحات و نبردهاست و هم روایتی از فرسودگی قدرت و آشوبی که پس از آن گسترش می‌یابد.

چرا باید کتاب جنگنامه نادر را بخوانیم؟

دلایل خواندن جنگنامه نادر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب روایتی منظوم از رویدادهای دوره‌ی نادرشاه به دست می‌دهد که بر جنگ‌ها و جزئیات میدان نبرد تمرکز دارد.
• خواننده در کنار متن هورامی، ترجمه‌ی فارسی ابیات را هم در اختیار دارد و می‌تواند مسیر روایت را دقیق‌تر دنبال کند.
• مقدمه‌ی مصحح اطلاعات مهمی درباره‌ی نسخه‌ها، شیوه‌ی تصحیح و سنجش متن با منابع تاریخی فراهم می‌کند.
• این اثر برای شناخت پیوند میان شعر حماسی و گزارش تاریخی نمونه‌ای روشن به دست می‌دهد.
• کتاب نام‌ها، طایفه‌ها، سرداران و نواحی گوناگون را ثبت کرده و برای پیگیری جغرافیای سیاسی آن دوره سودمند است.
• واژه‌نامه‌ی هورامی - فارسی کتاب، فهم متن را آسان‌تر می‌کند و به شناخت زبان هورامی کمک می‌رساند.

خواندن کتاب جنگنامه نادر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن جنگنامه نادر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ دوره‌ی افشاریه که می‌خواهند روایتی نزدیک به فضای نبردهای آن دوره بخوانند.
• پژوهشگران و دانشجویان ادبیات و تاریخ که به متن‌های منظوم تاریخی و نسخه‌های تصحیح‌شده توجه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند با زبان هورامی و نمونه‌ای از ادبیات منظوم آن آشنا شوند.
• کسانی که به پیگیری نسبت میان روایت حماسی، حافظه‌ی محلی و گزارش تاریخی علاقه دارند.
• مخاطبانی که از متن‌هایی با توضیح نسخه‌شناختی، ترجمه و واژه‌نامه بهره می‌برند.

بخشی از کتاب جنگنامه نادر

«الماس‌خان کندوله‌ای شاعر بزرگ هورامی‌زبان است که اهالی کندوله اصل او را از روستای پلنگان (روستایی از شهرستان کامیاران) می‌دانند. وی در سال ۱۱۱۸ ه.ق در روستای کندوله از توابع کرمانشاه چشم به جهان گشود. او اهل کندوله بیلوار و از اهالی تیره‌های محله وسط سِمایله بود. الماس‌خان از شاعران برجسته عصر نادری است که با در هم آمیختن رزم و بزم آثار جاویدانی خلق کرد. وی تمامی آثار خود را به صورت منظوم و به زبان هورامی سروده است.

به استناد نسخه‌ای به نام رستم و اسفندیار از دانشگاه برلین که سال ۱۰۱۲ ه.ق بر آن ثبت است، احتمالاً نام پدر الماس‌خان رضاخان بوده است. طبق این نسخه، پدر الماس‌خان هم شاعر بوده و احتمالاً قبل از الماس، وی شاهنامه‌سرایی به زبان هورامی را شروع کرده و به احتمال فراوان الماس‌خان راه پدر را ادامه داده است. این موضوع همچنین این نکته را در مورد زندگی الماس رد می‌کند که او پس از خلع شدن از سپاه نادر به شعر و موسیقی روی آورده است، بلکه الماس‌خان احتمالاً قبل از ورود به سپاه نادر و حتی در زمانی که در سپاه حاضر بوده، شاهنامه‌سرایی می‌کرده و شعر سروده است. به‌ویژه که خود وی با حضور در میدان جنگ با تورانیان، حس شاهنامه‌سرایی را در خود تقویت کرده و آن را در آثارش به‌زیبایی ترسیم کرده است.»