کتاب نظریه پردازی گفتمان پسااستعمارگرایی

کتاب نظریه پردازی گفتمان پسااستعمارگرایی نوشته طیبه محمدی کیا، اثری است که به بازخوانی انتقادی استعمار از خلال نظریه‌های بومی و جهانی پسااستعمارگرایی می‌پردازد و پیوند آن را با توسعه‌نیافتگی، ذهنیت استعمارزده، هویت، دانش و شیوه‌های تداوم سلطه بررسی می‌کند. این اثر تلاشی است برای فهم اینکه استعمار دقیقاً چیست و چگونه تجربه‌ی استعمار در جهان غیرغربی به‌ صورت‌های تازه بازتولید شده است. کتاب حاضر را پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در قالب مجموعه‌ی «استعمارشناسی در ایران» منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نظریه پردازی گفتمان پسااستعمارگرایی

کتاب نظریه پردازی گفتمان پسااستعمارگرایی نوشته‌ی طیبه محمدی کیا، به سراغ یکی از بحث‌های پیچیده و اثرگذار در حوزه‌ی اندیشه سیاسی و فرهنگی رفته است: اینکه استعمار فقط یک رخداد تاریخی یا اشغال سرزمینی نیست، بلکه در ساحت هویت، دانش، حافظه، زبان و تصویر انسان از خود نیز ادامه پیدا می‌کند. نویسنده مسئله را در چند لایه طرح کرده است؛ از چیستی استعمار و نسبت آن با توسعه‌نیافتگی گرفته تا نقش ذهن و معرفت در بازتولید سلطه.

کتاب در ادامه، نقشه‌ای نسبتاً گسترده از جریان‌های فکری مرتبط با پسااستعمارگرایی ارائه می‌دهد. اثر به‌ جای محدود ماندن در چند نام مشهور، نظریه‌ها را در دو دسته‌ی بومی و غیربومی سامان داده است. در بخش بومی، چهره‌هایی مانند سیدجمال‌الدین اسدآبادی، احمد فردید، مرتضی مطهری، رضا داوری اردکانی، علی شریعتی، جلال آل احمد و سیدمحمدباقر صدر بررسی می‌شوند. در بخش غیربومی نیز نام‌هایی مانند فرانتس فانون، ادوارد سعید، گایاتری اسپیواک، هومی بابا، هابرماس، فوکو، دلوز، آگامبن و ادوارد گلیسان دیده می‌شود. این گستره نشان می‌دهد که طیبه محمدی کیا می‌خواهد از زاویه‌های تاریخی، فلسفی، اجتماعی، هویتی، فقهی و حتی روش‌شناختی به مسئله نگاه کند.

کتاب نظریه پردازی گفتمان پسااستعمارگرایی از نظر مسیر بحث نیز قابل‌توجه است، چون فقط به معرفی نظریه‌ها اکتفا نکرده و می‌کوشد ظرفیت تحلیلی هر یک را در فهم وجوه آشکار و پنهان استعمار بسنجد. در مجموع، این کتاب تصویری از پسااستعمارگرایی به دست می‌دهد که در آن مفاهیمی مانند غیریت‌سازی، غرب‌زدگی، فرودستی، مقاومت، بازگشت به خویشتن، استعمار نو و استعمارزدایی دانش در مرکز قرار می‌گیرند و از خلال آن‌ها می‌توان نسبت میان تجربه‌ی ایرانی و ادبیات جهانی این حوزه را دقیق‌تر دید.

خلاصه کتاب نظریه پردازی گفتمان پسااستعمارگرایی

کتاب نظریه پردازی گفتمان پسااستعمارگرایی با طرح این پرسش آغاز می‌شود که استعمار دقیقاً چیست و چرا آثار آن پس از پایان سلطه‌ی مستقیم هم باقی می‌ماند. نویسنده ابتدا از پیوند استعمار با توسعه‌نیافتگی، دگرگونی‌های هویتی و شکل‌گیری ذهنیت استعمارزده سخن می‌گوید و سپس به سراغ گفتمان پسااستعمارگرایی می‌رود؛ گفتمانی که می‌خواهد سازوکارهای آشکار و پنهان سلطه را در تاریخ، فرهنگ، دانش و سیاست آشکار کند.

در ادامه، اثر با دسته‌بندی نظریه‌های بومی و غیربومی، دیدگاه متفکران مختلف را کنار هم می‌گذارد تا نشان دهد هر کدام چگونه استعمار، مقاومت، غرب‌محوری، غیریت‌سازی و امکان رهایی را توضیح داده‌اند. دغدغه‌ی اصلی کتاب، رسیدن به فهمی انتقادی از استعمار و سنجیدن ظرفیت اندیشه‌های مختلف برای صورت‌بندی نوعی استعمارشناسی ایرانی است.

چرا باید کتاب نظریه پردازی گفتمان پسااستعمارگرایی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نظریه پردازی گفتمان پسااستعمارگرایی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان استعمار، توسعه‌نیافتگی، هویت و دانش را در یک چارچوب واحد نشان می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند تفاوت میان استعمار کلاسیک، استعمار نو و تداوم ذهنی و فرهنگی سلطه را بهتر تشخیص دهد.
• این اثر مجموعه‌ای از نظریه‌های بومی و غیربومی را کنار هم می‌گذارد و امکان مقایسه‌ی آن‌ها را فراهم می‌کند.
• کتاب برای فهم مفاهیمی مانند غیریت‌سازی، غرب‌زدگی، فرودستی، مقاومت و استعمارزدایی دانش منبعی متمرکز به‌ شمار می‌آید.
• این اثر فقط به شرح نظریه‌ها بسنده نمی‌کند و ظرفیت هر یک را برای توضیح وجوه پنهان استعمار می‌سنجد.

خواندن کتاب نظریه پردازی گفتمان پسااستعمارگرایی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، فلسفه، جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی که به بحث استعمار و پیامدهای آن علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند نسبت میان هویت، دانش، تاریخ و سلطه را دقیق‌تر بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به اندیشه‌ی متفکران ایرانی که می‌خواهند جایگاه آن‌ها را در بحث پسااستعمارگرایی بشناسند.
• مخاطبانی که به مقایسه‌ی دیدگاه‌های بومی و جهانی درباره‌ی استعمار و مقاومت فکری توجه دارند.
• کسانی که می‌خواهند با مفاهیم کلیدی این حوزه، از شرق‌شناسی و غیریت‌سازی تا استعمار نو و ذهنیت استعمارزده، آشنا شوند.