کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان

کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان نوشته‌ی مهیار مجیدی نیک به همت مرکز مطالعات و پژوهش‌های تخصصی دریایی مد دانش تدوین شده و انتشارات پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی آن را منتشر کرده است. این کتاب به سرزمین جنوبگان، جایگاه حقوقی و سیاسی آن، معاهده‌ها و پروتکل‌های بین‌المللی مرتبط و همچنین ضرورت حضور جمهوری اسلامی ایران در این منطقه می‌پردازد. ساختار اثر بر پایه‌ی ترکیبی از جغرافیا، حقوق بین‌الملل، سیاست، محیط‌زیست و برنامه‌ریزی راهبردی شکل گرفته است و تلاش کرده تصویری منسجم از جنوبگان به‌عنوان یک «سرمایه‌ی پنهان» برای آینده‌ی کشور ارائه کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان

کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان با تمرکز بر نگاه راهبردی مهیار مجیدی نیک به قطب جنوب نوشته شده و از همان مقدمه، جنوبگان را به‌عنوان یکی از اولویت‌های آینده‌ی قدرت‌های جهانی معرفی کرده است. نویسنده با استناد به تحولات ژئوپلیتیکی، محدودیت منابع شناخته‌شده و رقابت قدرت‌های بزرگ، نشان داده است که جنوبگان و اقیانوس جنوبی در حال تبدیل‌شدن به میدان جدید منافع علمی، اقتصادی و سیاسی هستند. کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان در فصل اول به معرفی قاره جنوبگان، ویژگی‌های جغرافیایی و زمین‌شناسی آن، یخ‌پوشه‌ها، دریاچه‌های زیر یخ مانند وستوک، تاریخچه‌ی شکل‌گیری قاره و جایگاه آن در چرخه آب و اقلیم جهانی پرداخته است. در همین فصل به این نکته اشاره شده که جنوبگان حدود ۹۰ درصد یخ‌های کره زمین و بخش بزرگی از آب شیرین جهان را در خود جای داده و در عین حال از نظر حقوقی به هیچ دولت مشخصی تعلق ندارد. کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان در فصل دوم وارد بحث معاهده جنوبگان ۱۹۵۹، ادعاهای سرزمینی هفت کشور، وضعیت اعضای مشورتی و غیرمشورتی، سازوکار نشست‌های مشورتی، نقش معاهده در نظامی‌زدایی از قاره و شکل‌گیری «سیستم پیمان جنوبگان» شده است. در ادامه، پروتکل‌های الحاقی، کنوانسیون‌های حفاظت از فوک‌ها و منابع زنده دریایی و پروتکل مادرید درباره‌ی محیط‌زیست تشریح شده‌اند. کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان در فصل سوم و چهارم به ضرورت حضور ایران در جنوبگان، اهمیت سیاسی، علمی، اقتصادی و دفاعی این حضور، ساختارهای ملی مانند شورای‌عالی اقیانوس‌شناسی و پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، سابقه اکتشافات، حوزه‌های تحقیقاتی، ایستگاه‌های تحقیقاتی کشورهای مختلف و برنامه‌های ملی قطب جنوب در آمریکا، بریتانیا و روسیه پرداخته است. فصل پنجم نیز امکان‌سنجی احداث پایگاه تحقیقاتی ایران، حمل‌ونقل زمینی، دریایی و هوایی و زیرساخت‌های مورد نیاز را بررسی کرده است.

خلاصه کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان

کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان ابتدا جنوبگان را به‌عنوان قاره‌ای یخ‌پوش، منزوی و فاقد حاکمیت رسمی معرفی می‌کند که ۹۰ درصد یخ‌های جهان و حجم قابل‌توجهی از آب شیرین و منابع معدنی را در خود جای داده است. سپس توضیح داده شده که چگونه ادعاهای سرزمینی چند کشور، رقابت‌های دوران جنگ سرد و نگرانی از نظامی‌شدن منطقه به شکل‌گیری معاهده جنوبگان و سیستم پیمان جنوبگان منجر شده است. در ادامه کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان معاهده، پروتکل‌های الحاقی و کنوانسیون‌های مرتبط با حفاظت محیط‌زیست و منابع زنده دریایی را شرح داده و چالش‌های آینده مانند رقابت قدرت‌های نوظهور، بحث بهره‌برداری معدنی و کنفرانس‌های تجدیدنظر را طرح کرده است. سپس با تکیه بر سیاست‌های توسعه دریامحور در اسناد بالادستی کشور، ضرورت حضور علمی و راهبردی جمهوری اسلامی ایران در جنوبگان، ایجاد پایگاه تحقیقاتی و پیوستن به معاهده جنوبگان و کنوانسیون‌های مرتبط تحلیل شده است.

چرا باید کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان را بخوانیم؟

کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان تصویری یکپارچه از جنوبگان به‌عنوان گره‌گاه علم، سیاست، حقوق بین‌الملل و اقتصاد ارائه کرده است. خواننده با مطالعه آن با ساختار حقوقی حاکم بر قطب جنوب، رقابت قدرت‌ها، جایگاه محیط‌زیست و منابع، و همچنین ظرفیت‌های علمی و راهبردی این منطقه برای ایران آشنا می‌شود و درک روشن‌تری از مفهوم «توسعه دریامحور» به دست می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه کتاب جنوبگان؛ سرمایه پنهان به دانشجویان و پژوهشگران روابط بین‌الملل، حقوق بین‌الملل، جغرافیای سیاسی، مطالعات دریا و قطب، برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران حوزه توسعه دریامحور و همچنین علاقه‌مندان به موضوعات راهبردی و آینده‌پژوهی در حوزه دریاها و اقیانوس‌ها پیشنهاد می‌شود. «با نگاهی راهبردی به وضعیت جهان در حال تحول و دقت در تحولات بین‌المللی می‌توان اینگونه بیان نمود که آینده قطب جنوب تحت سلطه مناقشات بر سر منابع طبیعی خواهد بود. به مانند آن چه که در جنگ سرد اتفاق افتاده است. در واقع ما در آستانه پنجمین عصر قطب جنوب هستیم. جایی که حکومت با تاثیرات جهانی‌گرایی، بهره‌برداری از منابع و منافع تجاری به چالش کشیده می‌شود. سوال کلیدی برای سیاست گذاران این است که دولت‌ها چگونه منافع خود را در منابع قطب جنوب بدست خواهند آورد و آیا معاهده قطب جنوب برای مدیریت این منافع به اندازه کافی انعطاف‌پذیر است یا خیر؟ از طرفی با توجه به محدودیت منابع کشف شده و تدقیق در این موضوع که مصرف کنندگان عمده جهان به فکر استفاده از منابع جدید در مناطق کمتر شناخته شده هستند؛ متخصصان حقوق بین‌الملل و جغرافیای سیاسی بر این باورند که قطب‌های زمین، به ویژه جنوبگان (قاره جنوبگان و اقیانوس جنوبی) به عنوان اولویت‌های جدید قدرت‌های جهانی برای تملک و اثرگذاری سیاسی و اقتصادی در آینده دنیا مطرح شده‌اند. با در نظر گرفتن این موضوع به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی ایران نیز باید هرچه سریع‌تر اقدام‌های عملی لازم برای حضور در این منطقه و بهره‌مندی از منافع علمی، اقتصادی و راهبردی موجود در آن را انجام داده و طی یک برنامه دقیق و حساب شده به یکی از کشورهای موثر در تعیین سرنوشت این منطقه وسیع در نیم‌کره جنوبی تبدیل گردد. از این رو در سند حاضر با هدف بررسی سهم جمهوری اسلامی ایران در جنوبگان و امکان‌سنجی احداث پایگاه تحقیقاتی در آن، مطالعات منسجمی در سطح ملی و بین‌المللی پرداخته شده است. امید است تا این سند بتواند سهم کوچکی در احقاق حق کشور در جنوبگان و تحقیقات پژوهشگران اعزامی به این منطقه داشته باشد. مهیار مجیدی نیک زمستان ۱۴۰۲»