کتاب کتاب شریف تحف العقول

کتاب تحف العقول نوشته‌ی ابن‌شعبه حرانی با ترجمه‌ی احمد بانپور مجموعه‌ای گسترده از سخنان پیامبر اسلام و امامان شیعه درباره‌ی اخلاق، تربیت نفس و شیوه‌ی زیستن مؤمنانه است. این کتاب به زبان عربی نوشته شده و مترجم در کنار متن اصلی، ترجمه‌ی فارسی روانی از خطبه‌ها، نامه‌ها، مواعظ و کلمات قصار معصومان آورده است. ناشر در مقدمه توضیح داده که متن عربی بر اساس تصحیح علی‌اکبر غفاری تنظیم شده و ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که خواندن و پیگیری مباحث اخلاقی و تربیتی را آسان می‌کند. نشر ضامن آهو آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کتاب شریف تحف العقول

کتاب تحف العقول اثری از ابن‌شعبه حرانی است که به‌گفته‌ی خود مؤلف با هدف گردآوری حکمت‌ها، مواعظ، اندرزها و سخنان اخلاقی پیامبر اسلام و یازده امام نوشته شده است. ابن‌شعبه در مقدمه توضیح داده است که در میان آثار فقهی و حدیثی پیشینیان، جای مجموعه‌ای مستقل از «حکمت‌های رسا و پندهای شفابخش» خالی بوده و به همین دلیل این روایات را بدون ذکر سلسله‌ی سند، اما با تکیه بر شهرت و پذیرش آن‌ها در میان شیعیان، کنار هم نشانده است. در همان مقدمه تأکید شده که این کتاب برای «مخالفان منکر» نوشته نشده بلکه برای کسانی است که امامان را می‌شناسند و سخن آنان را حجت می‌دانند. کتاب تحف العقول از پیامبر آغاز می‌شود، سپس به‌ترتیب روایات امیرالمؤمنین علی و دیگر امامان تا امام حسن عسکری را می‌آورد و در پایان، دو مناجات طولانی از گفت‌وگوی خداوند با موسی و عیسی و نیز وصیت مفضل بن عمر به شیعیان را نقل می‌کند. در ساختار هر بخش، ابتدا خطبه‌ها، نامه‌ها و مواعظ طولانی آمده و بعد کلمات قصار و جملات کوتاه. در بخش پیامبر، وصیت‌های متعدد به امیرالمؤمنین، خطبه‌ی حجةالوداع، سخنان درباره‌ی عقل، جهل، توبه، دنیا و آخرت و نشانه‌های ایمان و نفاق دیده می‌شود. در بخش امیرالمؤمنین، نامه‌ی معروف به مالک اشتر، نامه به امام حسن، سفارش‌ها به کمیل، محمد بن ابی‌بکر و دیگر یاران و نیز توصیف دنیا، ایمان، زهد و عدالت آمده است. کتاب تحف العقول در ادامه، مواعظ و سخنان امام حسن، امام حسین، امام سجاد، امام باقر، امام صادق، امام کاظم، امام رضا، امام جواد، امام هادی و امام عسکری را در موضوعاتی مانند توحید، ایمان، ولایت، جهاد، حلال و حرام، آداب معاشرت، حقوق انسان‌ها، زهد، صبر، شکر، توبه و شیوه‌ی رفتار با مردم گردآوری کرده است. رساله‌ی حقوق امام سجاد، نامه‌های اخلاقی امامان به یاران و توضیحاتی درباره‌ی انواع معیشت، تجارت، ولایت، مصرف اموال، خوراکی‌ها و پوشیدنی‌های حلال و نیز هشدارها درباره‌ی دنیا و غفلت، از بخش‌های برجسته‌ی آن کتاب است.

خلاصه کتاب کتاب شریف تحف العقول

تحف العقول مجموعه‌ای است که مؤلف در آن، سخنان پیامبر اسلام و امامان شیعه را درباره‌ی اخلاق فردی، تربیت قلب، تنظیم رابطه با خدا و مردم و نیز نسبت دنیا و آخرت کنار هم نشانده است. در مقدمه، ابن‌شعبه توضیح داده که این روایات را از میان انبوه احادیث برگزیده تا متنی فراهم شود که هم برای تذکر در لحظه‌های غفلت به کار آید و هم معیار سنجش رفتار و نیت باشد. در بخش پیامبر و امیرالمؤمنین، محورهایی مانند یقین، توکل، عدالت، پرهیز از دروغ، غیبت، لجاجت، بخل، خودپسندی و نیز نشانه‌های ایمان، نفاق و ریا برجسته شده است. در سخنان امامان بعدی، موضوعاتی چون حقوق انسان‌ها، آداب دوستی، شیوه‌ی نصیحت، مرزهای حلال و حرام در خوراک، پوشاک، ازدواج و کسب‌وکار، و نیز تفسیر ایمان، اسلام، ولایت و توبه پی گرفته شده است. در پایان، مناجات‌های منسوب به گفت‌وگوی خدا با موسی و عیسی و وصیت مفضل بن عمر، افق کتاب را از سطح توصیه‌های رفتاری به تأملی عمیق‌تر درباره‌ی رابطه‌ی بنده و خدا گسترش داده است.

چرا باید کتاب کتاب شریف تحف العقول را بخوانیم؟

تحف العقول تصویری فشرده اما گسترده از منظومه‌ی اخلاقی و تربیتی در سنت شیعی ارائه کرده است. خواننده در آن کتاب با لحن مستقیم پیامبر و امامان در نصیحت، هشدار، تشویق و تعریف ایمان و نفاق روبه‌رو می‌شود و می‌تواند معیارهایی روشن برای سنجش نیت، رفتار، رابطه با مردم و نگاه به دنیا و آخرت به دست آورد. تنوع موضوعات، آن را به متنی مناسب برای مطالعه‌ی تدریجی و تامل‌محور تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن تحف العقول به کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی خودسازی دینی، اخلاق اسلامی، شناخت عمیق‌تر از سخنان پیامبر و امامان و نیز بررسی ریشه‌های روایی مفاهیم اخلاقی مانند تقوا، زهد، عدالت، توکل و توبه را دارند؛ به‌ویژه دانشجویان الهیات، طلاب و علاقه‌مندان به متون کلاسیک شیعی.