کتاب اصول برنامه ریزی درسی

کتاب اصول برنامه‌ریزی درسی نوشته‌ی میلاد کیانی‌زاده، ایلیا مهرنیا، محمدمهدی معتمدی‌کیا و محمدمهدی مردانی با ویراستاری شهرام فیروزی به موضوع طراحی، اجرا و ارزشیابی برنامه‌های درسی در نظام‌های آموزشی می‌پردازد. در این اثر برنامه درسی به‌عنوان قلب تپنده‌ی آموزش و پدیده‌ای زنده و چندلایه بررسی شده است؛ پدیده‌ای که هم به مبانی فلسفی، اجتماعی، روان‌شناختی و زیست‌شناختی متکی است و هم در کلاس درس و تجربه‌ی روزمره‌ی معلمان معنا پیدا می‌کند. نشر اودیسه آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اصول برنامه ریزی درسی

کتاب اصول برنامه‌ریزی درسی با رویکردی تحلیلی و نظام‌مند به سراغ مفهوم برنامه درسی رفته است و آن را از سطح یک سند اداری به سطح تجربه‌ای زنده در کلاس درس ارتقا داده است. نویسندگان در مقدمه نشان داده‌اند که برنامه درسی فقط فهرست سرفصل‌ها و کتاب‌ها نیست بلکه روایت رسمی و غیررسمی یک جامعه از آن چیزی است که می‌خواهد نسل آینده بداند، بفهمد، باور کند و بتواند انجام دهد. در این چارچوب، برنامه درسی به‌مثابه منظومه‌ای دیده شده که از مبانی فلسفی و اجتماعی آغاز می‌شود، در ساحت روان‌شناختی و زیستی عمق پیدا می‌کند، در قالب الگوها و عناصر طراحی می‌شود، در اجرا جان می‌گیرد و در ارزشیابی به بازنگری و اصلاح می‌رسد. کتاب اصول برنامه‌ریزی درسی در ۹ فصل تنظیم شده است. در فصل‌های آغازین، مفهوم و قلمرو برنامه درسی، انواع تعریف‌ها، گستره‌ی موضوعی برنامه‌ریزی درسی به‌عنوان یک علم و مبانی آن (فلسفی، اجتماعی، روان‌شناختی و زیست‌شناختی) تشریح شده است. سپس سطوح و انواع برنامه درسی مانند رسمی، اجرایی، پنهان، فوق‌برنامه و آزمون‌شده معرفی شده است. در ادامه، الگوهای فنی و غیرفنی، عناصر برنامه‌ریزی درسی (اهداف، محتوا، راهبردهای یاددهی-یادگیری، منابع، فعالیت‌ها، زمان، مکان، گروه‌بندی فراگیران و روش‌های ارزشیابی) و مراحل برنامه‌ریزی از نیازسنجی تا انتخاب اهداف، محتوا، فعالیت‌ها، روش تدریس و ارزشیابی بررسی شده است. در فصل‌های بعدی کتاب اصول برنامه‌ریزی درسی اجرای برنامه درسی، انواع نظام‌های اجرایی، عوامل مؤثر بر اجرا، نقش معلم و مقاومت در برابر تغییر تحلیل شده است. سپس ارزشیابی برنامه درسی، سطوح و الگوهای آن (هدف‌محور، هدف‌آزاد، سیاقی، کرک‌پاتریک، خبرگی و انتقاد آموزشی و بازنگری) توضیح داده شده است. در دو فصل پایانی نیز راهبردهای آموزش و یادگیری (آموزش کلاس‌محور، مشارکت دانشجویان، مطالعه‌ی منابع، تکالیف، پرسش و پاسخ) و راهبردهای ارزشیابی یادگیری (آغازین، تکوینی، پایانی، کارپوشه و ارزشیابی کیفی-توصیفی) مطرح شده تا چرخه‌ی کامل طراحی تا ارزشیابی یادگیری ترسیم شود.

خلاصه کتاب اصول برنامه ریزی درسی

این کتاب برنامه درسی را به‌عنوان پدیده‌ای چندبعدی و پویا صورت‌بندی کرده است. نویسندگان ابتدا نشان داده‌اند که تعریف برنامه درسی از فهرست محتوا تا شبکه‌ای از تجربه‌های یادگیری، نقشه‌ی رشد انسانی و حتی بازتاب روابط قدرت گسترده شده است. سپس گستره‌ی علمی برنامه‌ریزی درسی در چهار بعد نظری، طراحی، اجرا و ارزشیابی و پیوند آن با عدالت آموزشی، فناوری و سیاست‌گذاری توضیح داده شده است. در ادامه، قلمرو برنامه درسی از سطح محتوا تا تجربه‌های رسمی و غیررسمی، سطوح آشکار و پنهان، سطوح تصمیم‌گیری و پیوند با فرهنگ، هویت و زندگی واقعی گسترش یافته است. کتاب بر نقش مبانی فلسفی، اجتماعی، روان‌شناختی و زیست‌شناختی در انسجام برنامه تأکید کرده است و نشان داده که بدون این مبانی، اهداف، محتوا و روش‌ها پراکنده می‌شوند. سپس سطوح مختلف برنامه درسی مانند رسمی و اجرایی تشریح شده تا فاصله‌ی میان آنچه نوشته می‌شود و آنچه در کلاس رخ می‌دهد قابل تحلیل شود.

چرا باید کتاب اصول برنامه ریزی درسی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری یکپارچه از برنامه‌ریزی درسی ارائه کرده است که در آن مبانی نظری، طراحی، اجرا و ارزشیابی در کنار هم دیده می‌شوند. خواننده با طیف تعریف‌های برنامه درسی، گستره‌ی علمی این حوزه، نقش مبانی چهارگانه و تفاوت میان برنامه رسمی و اجرایی آشنا می‌شود و می‌تواند تصمیم‌های آموزشی خود را آگاهانه‌تر و منسجم‌تر سامان دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به معلمان، دانشجومعلمان، دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی و برنامه‌ریزی درسی و همچنین مدیران و برنامه‌ریزان آموزشی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال درک عمیق‌تر از مفهوم برنامه درسی، مبانی آن و چگونگی طراحی، اجرا و ارزشیابی آن در سطح مدرسه و کلاس هستند.