کتاب صهیونیسم و اسطوره سرزمین موعود

کتاب صهیونیسم و اسطوره سرزمین موعود (میراث امپراتوری خزر) نوشته آرتور کستلر با ترجمه مرتضی عبداللهی توسط نقد فرهنگ منتشر شده است. این کتاب به ریشه‌های تاریخی و قومی یهودیان اشکنازی و نسبت آن‌ها با امپراتوری خزر می‌پردازد و در کنار آن به نقد مبانی فکری صهیونیسم و اسطوره‌ی سرزمین موعود توجه دارد. مترجم در پیشگفتاری مفصل، بحث‌های معاصر پیرامون اسرائیل، فلسطین، هولوکاست و مفهوم سامی‌ستیزی را به محتوای اصلی کتاب پیوند داده است. ساختار اثر از مقدمه‌ی نویسنده، دو بخش اصلی درباره‌ی تاریخ خزرها و میراث آن‌ها و ضمیمه‌ای درباره‌ی پیامدهای این بحث برای اسرائیل و آوارگان تشکیل شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب صهیونیسم و اسطوره سرزمین موعود

کتاب صهیونیسم و اسطوره‌ی سرزمین موعود اثری از آرتور کستلر، نویسنده و روزنامه‌نگار مجارستانی_بریتانیایی، است که نخستین بار در سال ۱۹۷۶ منتشر شد. این کتاب تز تاریخی جنجالی‌ای را مطرح می‌کند: این‌که یهودیان اشکنازی، که اکثریت یهودیان جهان را تشکیل می‌دهند، عمدتاً از نوادگان بنی‌اسرائیل باستان نیستند، بلکه از خزرها، قومی ترک که امپراتوری قدرتمندی در شمال قفقاز میان دریای سیاه و دریای خزر اداره می‌کردند، منشأ گرفته‌اند. کستلر با تکیه بر پژوهش‌های تاریخی پیشین، به ویژه آثار داگلاس مورتون دانلوپ، آبراهام پولیاک و رافائل پاتای، استدلال می‌کند که طبقه‌ی حاکم خزر و بخش بزرگی از جمعیت آن‌ها در حدود قرن هشتم یا نهم میلادی به دین یهود گرویدند. او سپس فرضیه‌ی خود را مطرح می‌کند که با فروپاشی امپراتوری خزر در قرن‌های دوازدهم و سیزدهم، یهودیان خزر به سمت غرب و به اروپای شرقی، به مناطقی مانند اوکراین، لهستان، لیتوانی، مجارستان و آلمان مهاجرت کردند و هسته‌ی جمعیتی جوامع یهودی اشکنازی اروپا را تشکیل دادند.

کتاب از دو بخش تشکیل شده است. بخش اول تاریخ امپراتوری خزر را بر اساس منابع موجود؛ روسی، عبری، عربی و بیزانسی روایت می‌کند. بخش دوم شواهد تاریخی و انسان‌شناختی را ارائه می‌دهد که به باور کستلر از تز اصلی او حمایت می‌کند. کستلر صریحاً انگیزه‌ی خود را بیان می‌کند: «رد این باور عمومی که نژاد یهود از قبیله‌ی کتاب مقدس نشأت گرفته است» به این امید که یکی از پایه‌های اصلی یهودستیزی نژادی را از بین ببرد . پس از انتشار، نقدهای عمومی متفاوت بود، اما دریافت دانشگاهی عمدتاً منفی بود و محققان استفاده‌ی گزینشی کستلر از منابع و نتیجه‌گیری‌های بیش از حد اعتمادبه‌نفس‌آمیز او را نقد کردند. زندگینامه‌نویسان کستلر این اثر را «از نظر علمی مضحک» و «تقریباً کاملاً فرضی» توصیف کرده‌اند. تحقیقات ژنتیکی بعدی شواهد محدودی برای مشارکت قابل توجه خزری در تبار اشکنازی یافتند و یک مطالعه نشان داد که احتمالاً بیش از حدود ۱۲ درصد از دودمان‌های کروموزوم Y اشکنازی ممکن است چنین منشأیی را منعکس کنند. این کتاب به‌طور گسترده توسط مورخان جریان اصلی رد شده تلقی می‌شود، اما همچنان در بحث‌های سیاسی و ایدئولوژیک درباره‌ی ریشه‌های یهودی و حق اسرائیل بارها مورد ارجاع قرار می‌گیرد.

خلاصه کتاب صهیونیسم و اسطوره سرزمین موعود

کستلر در مقدمه‌ی خود خزرها را قدرتی بزرگ اما تقریباً محو‌شده در حافظه‌ی تاریخی معرفی کرده که میان دریای سیاه و دریای خزر، در موقعیتی استراتژیک میان بیزانس و خلافت اسلامی قرار داشتند. کتاب صهیونیسم و اسطوره‌ی سرزمین موعود در بخش اول با عنوان «ظهور و سقوط خزری‌ها» به شکل‌گیری، گسترش و افول این امپراتوری می‌پردازد؛ از نقش خزرها در سدکردن پیشروی مسلمانان به اروپای شرقی تا ساختار سیاسی، نظامی و اقتصادی آن‌ها و تصمیم شگفت‌انگیزشان برای پذیرش یهودیت به‌عنوان دین رسمی. فصل‌هایی مانند «ظهور»، «تغییر»، «افول» و «سقوط» مسیر تاریخی این قدرت را دنبال کرده‌اند.

در بخش دوم کتاب صهیونیسم و اسطوره‌ی سرزمین موعود با عنوان «میراث»، کستلر به این پرسش پرداخته است که پس از نابودی امپراتوری خزر چه بر سر جمعیت یهودی‌شده‌ی آن آمد و چگونه مهاجرت‌ها به لهستان، لیتوانی، مجارستان، بالکان و روسیه می‌تواند با شکل‌گیری جامعه‌ی یهودیان شرقی و سپس اکثریت یهودیان جهان پیوند بخورد. او با ارجاع به پژوهشگرانی مانند دانلوپ و پولیاک، این فرض را طرح کرده است که بخش بزرگی از یهودیان اشکنازی ریشه‌ای خزری و ترکی دارند نه سامی.

کتاب صهیونیسم و اسطوره‌ی سرزمین موعود در ضمیمه و پیشگفتار مترجم، این بحث تاریخی را به مناقشه‌های امروز درباره‌ی صهیونیسم، اسطوره‌ی سرزمین موعود، مفهوم ملت یهود و تعبیر رایج از سامی‌ستیزی وصل کرده است و نشان داده که اگر فرضیه‌ی خزری بودن اکثریت یهودیان مدرن پذیرفته شود، بسیاری از ادعاهای نژادی و تاریخی صهیونیسم دچار تزلزل می‌شود.

چرا باید کتاب صهیونیسم و اسطوره سرزمین موعود را بخوانیم؟

کتاب صهیونیسم و اسطوره‌ی سرزمین موعود تصویری متفاوت از ریشه‌های قومی و تاریخی یهودیان اشکنازی ارائه کرده است و نشان داده که چگونه یک امپراتوری فراموش‌شده می‌تواند در قلب مناقشه‌های امروز خاورمیانه قرار بگیرد. این اثر برای فهم انتقادی اسطوره‌ی سرزمین موعود، مفهوم ملت یهود و کاربرد سیاسی واژه‌ی سامی‌ستیزی، مواد تاریخی و تحلیلی فراوانی فراهم کرده است.

خواندن کتاب صهیونیسم و اسطوره سرزمین موعود را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب صهیونیسم و اسطوره‌ی سرزمین موعود به پژوهشگران و دانشجویان تاریخ، مطالعات خاورمیانه، علوم سیاسی و الهیات پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی فهم ریشه‌های فکری صهیونیسم، مناقشه‌ی فلسطین و اسرائیل و بحث‌های مربوط به هویت یهودی و سامی‌ستیزی را دارند.

درباره آرتور کستلر

آرتور کستلر نویسنده، روزنامه‌نگار و سیاست‌پرداز مجارستانی_بریتانیایی بود که در ۵ سپتامبر ۱۹۰۵ در بوداپست، اتریش_مجارستان به دنیا آمد. او تنها فرزند والدینی یهودی بود؛ پدرش هنریک تاجری خودساخته و مادرش آدله از خانواده‌ای با نفوذ فکری از پراگ بود. کستلر مهندسی را در دانشگاه وین خواند اما به دلیل مشکلات مالی فارغ‌التحصیل نشد. در سال ۱۹۲۶ به فلسطین (تحت قیومیت بریتانیا) نقل مکان کرد و به‌عنوان روزنامه‌نگار مشغول به کار شد و در نهایت خبرنگار خاورمیانه برای گروه روزنامه‌های تأثیرگذار اولشتاین در برلین گردید. کستلر که عمیقاً تحت تأثیر دستاوردهای اتحاد جماهیر شوروی و نگران از ظهور نازیسم بود، در سال ۱۹۳۱ به حزب کمونیست آلمان پیوست. او در سال ۱۹۳۸ پس از سرخوردگی از استالینیسم استعفا داد، تجربه‌ای که در رمان کلاسیک ضدتمامیت‌خواه خود، تاریکی در نیمروز (۱۹۴۰)، مستند کرد و شهرت بین‌المللی برایش به ارمغان آورد.

تعهدات سیاسی کستلر او را در طول جنگ داخلی اسپانیا در معرض خطر مرگبار قرار داد، جایی که به‌عنوان خبرنگار جنگی برای نیوز کرونیکل کار می‌کرد. او توسط نیروهای فرانسیسکو فرانکو دستگیر و به اعدام محکوم شد و چندین ماه را در زندان فاشیست‌ها گذراند تا اینکه پس از فشار بین‌المللی آزاد شد؛ دشواری که در وصیتنامه‌ی اسپانیایی (۱۹۳۷) روایت کرد. کستلر پس از نقل مکان به بریتانیا در سال ۱۹۴۰، در سال ۱۹۴۸ شهروند بریتانیا شد و کتاب‌هایش در ژانرهای متعددی به‌طور گسترده انتشار یافت: رمان‌های سیاسی، خاطرات (پیکان در آبی، نوشته‌ی نامرئی)، آثار علمی و فلسفی (عمل آفرینش، شبح در ماشین) و مطالعات فراروان‌شناسی (ریشه‌های همزمانی). او برای مشارکت‌هایش در فرهنگ اروپا، در سال ۱۹۶۸ جایزه‌ی سونینگ را دریافت کرد و در سال ۱۹۷۲ به مقام فرمانده‌ی نشان امپراتوری بریتانیا نائل آمد. کستلر در سال‌های پایانی عمر از بیماری پارکینسون و سرطان خون رنج می‌برد. در اول مارس ۱۹۸۳، او و همسر سومش، سینتیا، با هم در خانه‌ی خود در لندن با مصرف مقادیر کشنده‌ی باربیتورات به زندگی خود پایان دادند.