کتاب مکتب خانه در ایران

کتاب مکتب خانه در ایران نوشته ناصر تکمیل همایون است و دفتر پژوهش‌های فرهنگی آن را منتشر کرده است. این اثر تاریخ آموزش کودکان و نوجوانان در ایران را از ریشه‌های کهن تا دگرگونی‌های دوره‌های بعدی دنبال می‌کند و نشان می‌دهد مکتب‌خانه فقط محل سوادآموزی نبوده، بلکه بخشی از نظم فرهنگی و اجتماعی جامعه به‌شمار می‌آمده است.

نویسنده در این کتاب از شکل‌گیری نهادهای آموزشی، شیوه‌های تدریس، جایگاه معلم، هزینه‌های آموزش و نسبت مکتب‌خانه با تحولات سیاسی و فرهنگی سخن گفته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مکتب خانه در ایران

کتاب مکتب خانه در ایران نوشته ناصر تکمیل همایون به یکی از نهادهای مهم آموزش در تاریخ ایران می‌پردازد؛ نهادی که میان خانواده و مدرسه‌های رسمی، نقش اصلی در آموزش ابتدایی کودکان و نوجوانان داشته است. نویسنده بحث را فقط به توصیف یک فضای آموزشی محدود نکرده و مکتب‌خانه را در پیوند با فرهنگ، دین، ساخت اجتماعی و دگرگونی‌های تاریخی بررسی کرده است. از همان فصل‌های آغازین روشن می‌شود که موضوع اصلی، فقط خواندن و نوشتن نیست، بلکه شکل‌گیری یک نظام تربیتی است که در دوره‌های مختلف، صورت‌های گوناگون پیدا کرده است.

کتاب مکتب خانه در ایران در ۸ فصل تنظیم شده و مسیر خود را از آموزش کودکان در ایران باستان و جهان اسلامی آغاز می‌کند. سپس به شکل‌گیری مکتب‌خانه، مکتب‌داری، وظایف مودب، انواع مکتب‌خانه، شیوه‌های آموزش، مواد درسی، هزینه‌ها و جایگاه اجتماعی معلمان می‌رسد. در فصل‌های بعدی، وضعیت مکتب‌خانه‌ها در دوره‌های مختلف از آغاز دوره اسلامی تا حمله مغول، سده‌های میانه، صفویه، دوره‌های آشوب، آغاز قاجار، دوره ناصری و مشروطیت دنبال می‌شود. این گستره باعث شده کتاب فقط یک گزارش تاریخی نباشد و تصویری از فرازونشیب یک نهاد فرهنگی در نسبت با قدرت سیاسی، جنگ، رکود و تحول اجتماعی ارائه دهد.

کتاب مکتب خانه در ایران در کنار بحث تاریخی، جزئیات جالبی هم از زندگی روزمره‌ی آموزش در گذشته نشان می‌دهد؛ از سن آغاز تحصیل و محل برگزاری درس تا رابطه‌ی خانواده با مکتب‌دار، تفاوت مکتب‌خانه‌های عمومی و خاص، آموزش دختران و پسران و حتی شیوه‌های تنبیه و تشویق. نویسنده از منابع تاریخی، متون ادبی و گزارش‌های پژوهشی استفاده کرده تا نشان دهد مکتب‌خانه چگونه در بخش بزرگی از تاریخ ایران دوام آورده و چرا با پیدایش مدرسه‌های جدید به‌تدریج جایگاهش تغییر کرده است. حال‌وهوای کتاب بیشتر پژوهشی و توضیحی است و برای شناخت تاریخ فرهنگ و آموزش در ایران، تصویری پیوسته و قابل‌ردگیری به دست می‌دهد.

خلاصه کتاب مکتب خانه در ایران

کتاب مکتب خانه در ایران سیر تاریخی آموزش ابتدایی در ایران را از دوره‌های پیش از اسلام تا پایان حیات سنتی مکتب‌خانه‌ها دنبال می‌کند. نویسنده ابتدا به ریشه‌های کهن آموزش کودکان در ایران می‌پردازد و بعد نشان می‌دهد که با گسترش اسلام، مکتب‌خانه به‌عنوان نهادی آموزشی چگونه شکل گرفت و چه وظایفی برعهده داشت.

در ادامه، کتاب به سازمان مکتب‌خانه، جایگاه معلم و مودب، مواد درسی، شیوه‌های آموزش، هزینه‌های تحصیل و تفاوت مکتب‌خانه‌ها در دوره‌های مختلف می‌رسد. بخش مهمی از اثر هم به این موضوع اختصاص دارد که تحولات سیاسی و اجتماعی، از حمله مغول تا شکل‌گیری مدرسه‌های جدید، چه اثری بر دوام یا افول این نهاد گذاشته‌اند.

چرا باید کتاب مکتب خانه در ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن مکتب خانه در ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری تاریخی از آموزش کودکان و نوجوانان در ایران به دست می‌دهد.
• نویسنده مکتب‌خانه را فقط به‌عنوان محل درس، بلکه به‌عنوان بخشی از زندگی فرهنگی جامعه بررسی کرده است.
• کتاب اطلاعات مشخصی درباره‌ی معلمان، مواد درسی، شیوه‌های آموزش و هزینه‌های تحصیل ارائه می‌کند.
• خواندن آن به درک پیوند میان تحولات سیاسی و دگرگونی نهادهای آموزشی کمک می‌کند.
• این اثر برای شناخت مسیر گذار از مکتب‌خانه به مدرسه‌های جدید منبعی فشرده و روشن است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن مکتب خانه در ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ آموزش و پرورش در ایران
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی نهادهای فرهنگی و اجتماعی ایران قدیم بیشتر بدانند
• دانشجویان و پژوهشگرانی که تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران را دنبال می‌کنند
• کسانی که به تحول مکتب‌خانه‌ها و پیدایش مدرسه‌های جدید علاقه دارند
• مخاطبانی که می‌خواهند از خلال یک موضوع مشخص، تغییرات تاریخی جامعه‌ی ایران را بررسی کنند