کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم)

کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم) نوشته علی دوانی روایتی گسترده از نقش روحانیت شیعه در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران است. نویسنده در این دو جلد از نهضت سربداران و مبارزات علمای شیعه در دوره‌های مختلف تا آستانه‌ی انقلاب اسلامی سخن گفته است. انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی این کتاب را منتشر کرده است و در مقدمه‌ها به فرایند تألیف، دشواری‌های چاپ و جایگاه این مجموعه در طرح «تدوین تاریخ انقلاب اسلامی» اشاره شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم)

کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم) اثری است که علی دوانی در قالب آن تلاش کرده تاریخ مبارزات روحانیت شیعه را از قرون گذشته تا سال‌های منتهی به انقلاب اسلامی بازخوانی کند. در مقدمه‌ی ناشر و پیشگفتارها توضیح داده شده که این مجموعه بخشی از «طرح تدوین تاریخ انقلاب اسلامی» در مرکز اسناد انقلاب اسلامی است و به‌عنوان منبعی برای شناخت نقش علما در جنبش‌های سیاسی و دینی ایران معرفی شده است. در همین بخش‌ها به آفت تحریف تاریخ، نقش مورخان وابسته و ضرورت ثبت دقیق اسناد و اعلامیه‌ها نیز پرداخته شده است.

کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم) در ساختار خود چند لایه دارد: مقدمه‌ی ناشر، پیشگفتارهای چاپ‌های مختلف، توضیحاتی درباره‌ی انگیزه‌ی تألیف و سپس ورود به متن اصلی درباره‌ی امتیاز روحانیت شیعه و نمونه‌های تاریخی نهضت‌ها. در این دو جلد از نهضت سربداران خراسان، نقش خواجه نصیرالدین طوسی، علامه حلی، شیخ خلیفه، شیخ حسن جوری و شکل‌گیری دولت سربداران سخن گفته شده است. در ادامه به نهضت‌های روحانیون در عصر صفویه، قاجاریه و پهلوی، و چهره‌هایی چون سید جمال‌الدین اسدآبادی، میرزای شیرازی، شیخ فضل‌الله نوری، علمای فارس، رئیسعلی دلواری، میرزا کوچک جنگلی، سیدحسن مدرس، آیت‌الله کاشانی، فدائیان اسلام، آیت‌الله طالقانی و امام خمینی پرداخته شده است.

کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم) علاوه‌بر روایت تاریخی، به شیوه‌ی کار مورخ، دشواری‌های گردآوری اسناد در سال‌های پیش و پس از انقلاب و تجربه‌ی شخصی نویسنده در تألیف و چاپ مجلدات نیز می‌پردازد. دوانی در پیشگفتارها از فضای ملتهب سیاسی، نبود حمایت نهادی، سانسور، ضبط کتاب‌ها، بازداشت خود و سرنوشت چاپ‌های قبلی سخن گفته است. در پایان این دو جلد، خواننده با تصویری کلی از سیر تاریخی مبارزات روحانیت شیعه از دوره‌ی مغول تا سال‌های پس از پیروزی انقلاب و آغاز جنگ تحمیلی روبه‌رو می‌شود.

خلاصه کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم)

کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم) ابتدا از یک مسئله‌ی محوری آغاز می‌کند: تاریخ چگونه در معرض تحریف قرار می‌گیرد و چرا جنبش‌های شیعی بیش از دیگر حرکت‌ها دچار وارونه‌نویسی شده‌اند. نویسنده با تکیه بر این دغدغه، امتیاز استقلال مالی و سیاسی روحانیت شیعه را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که همین استقلال زمینه‌ی نقش‌آفرینی علما در لحظات بحرانی تاریخ ایران بوده است.

در ادامه، کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم) با نمونه‌های تاریخی این ادعا را پی می‌گیرد: از نقش خواجه نصیرالدین طوسی در دوره‌ی مغول و علامه حلی در تشیع‌کردن سلطان محمد خدابنده تا نهضت سربداران خراسان و رهبری فکری شیخ خلیفه و شیخ حسن جوری. سپس مسیر روایت به دوره‌های بعدی می‌رسد؛ از مشروطه و تحریم تنباکو تا قیام‌های محلی در فارس و تنگستان، نهضت جنگل، مبارزات مدرس، فدائیان اسلام و آیت‌الله کاشانی، و در نهایت سه دوره‌ی اصلی نهضت امام خمینی از ماجرای انجمن‌های ایالتی و ولایتی تا تبعید به ترکیه و نجف و بازگشت به ایران.

چرا باید کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم) را بخوانیم؟

این کتاب تصویری پیوسته از نقش روحانیت شیعه در تحولات سیاسی ایران ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که نهضت امام خمینی بر زمینه‌ای طولانی از مبارزات پیشین استوار بوده است. خواننده با مطالعه‌ی آن کتاب با جزئیات اسناد، نامه‌ها، اعلامیه‌ها و روایت‌های دست‌اول آشنا می‌شود و در عین حال با نگاه انتقادی نویسنده به تاریخ‌نگاری وابسته و مسئله‌ی تحریف تاریخ روبه‌رو می‌شود.

خواندن کتاب نهضت روحانیون ایران (جلد اول و دوم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ ایران، علاقه‌مندان به تاریخ روحانیت و انقلاب اسلامی و کسانی پیشنهاد می‌شود که در پی شناخت ریشه‌های فکری و تاریخی نهضت‌های شیعی هستند. همچنین برای کسانی که به نقد تاریخ‌نگاری رسمی و مسئله‌ی تحریف وقایع حساس‌اند مفید است.

درباره علی دوانی

علی دوانی (رجبی) در سال ۱۳۰۸ هجری شمسی در روستای دوان از توابع کازرون در استان فارس متولد شد. دوران کودکی و نوجوانی خود را در زادگاهش و سپس آبادان گذراند و در آن‌جا در مدرسه‌ی فنی شرکت نفت در رشته‌ی مکانیک مشغول به تحصیل شد. در حدود سال ۱۳۲۲ برای تحصیل علوم دینی عازم حوزه‌ی علمیه‌ی نجف اشرف شد و حدود پنج سال در محضر استادانی چون آیت‌الله مدنی و شیخ علی کاشانی به فراگیری دروس حوزوی پرداخت. در سال ۱۳۲۷ به دلیل کسالت به ایران بازگشت و پس از ازدواج با دختر آیت‌الله احمد آل آقا نهاوندی (از نوادگان وحید بهبهانی)، در قم ساکن شد و تحصیلات خود را در محضر بزرگانی چون آیت‌الله بروجردی، امام خمینی و علامه طباطبایی ادامه داد.

دوانی از اوایل دهه‌ی ۱۳۳۰ به نگارش مقالات دینی در مطبوعات پرداخت و نخستین کتاب خود را با عنوان «شرح زندگانی جلال‌الدین دوانی» در سال ۱۳۳۴ منتشر ساخت. او در کنار تألیف، در عرصه‌ی منبر و تبلیغ دینی نیز فعال بود و در شهرهای مختلف ایران و کشورهایی مانند کویت سخنرانی می‌کرد. دوانی در تأسیس مجله‌ی «درس‌هایی از مکتب اسلام» در قم با همکاری افرادی چون آیت‌الله مکارم شیرازی و آیت‌الله سبحانی نقش داشت و در دانشگاه‌های مختلف از جمله دانشکده‌ی الهیات تهران به تدریس تاریخ اسلام و سیره‌ی معصومین اشتغال داشت. فعالیت‌های تبلیغی و انتقادی او علیه رژیم پهلوی باعث شد ساواک او را ممنوع‌المنبر و ممنوع‌الخروج کند.

علی دوانی بیش از ۷۰ جلد کتاب در حوزه‌ی تألیف، ترجمه و تصحیح از خود به یادگار گذاشت. معروف‌ترین آثار او عبارتند از «مهدی موعود» (ترجمه جلد سیزدهم بحارالانوار)، «مفاخر اسلام» در چندین جلد و «نهضت روحانیون ایران» که از منابع مهم تاریخ معاصر به شمار می‌رود. او در ۱۸ دی ماه ۱۳۸۵ (شامگاه عید غدیر) در سن ۷۷ سالگی درگذشت و پیکرش در حرم حضرت معصومه در قم به خاک سپرده شد.