کتاب مقالات جنگل

کتاب مقالات جنگل (جنگلی‌ها در میدان جنگ جهانی اول) نوشته فرد هالیدی، خسرو شاکری و دیگر پژوهشگران است که کسرا شعبانی آن را گردآوری و ترجمه کرده است. این کتاب مجموعه‌ای از مقالات انگلیسی‌زبان درباره جنبش جنگل و جمهوری شورایی سوسیالیستی ایران در گیلان است که اکنون در قالبی یک‌جا در دسترس قرار گرفته. نویسندگان هر مقاله از تاریخ‌پژوهان و ایران‌پژوهان شناخته‌شده‌اند و هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به جنگل، میرزا کوچک‌خان، بلشویک‌ها، بریتانیا و نیروهای محلی نگاه کرده‌اند. گروه انتشاراتی ققنوس آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مقالات جنگل

کتاب مقالات جنگل مجموعه‌ای گسترده از نوشته‌های پژوهشگران مختلف است که هرکدام بخشی از پازل پیچیده جنبش جنگل را در بستر جنگ جهانی اول و تحولات روسیه، عثمانی و بریتانیا بررسی کرده‌اند. در این کتاب، کسرا شعبانی در پیش‌درآمدی مفصل نشان می‌دهد چگونه تاریخ‌نگاری جنگل در ایران و خارج، زیر سایه پیش‌داوری‌های ملی‌گرایانه، شوروی‌محور یا ایدئولوژیک شکل گرفته و چرا هنوز پس از یک قرن، این جنبش موضوع مناقشه و بازخوانی است. کتاب مقالات جنگل در پنج بخش اصلی تنظیم شده است: «جنگلی‌ها و دیگران»، «تاریخ‌پژوهی انتقادی جنگل»، «مسئله زمین و دهقان»، «تاریخ‌پژوهی جنگل بر پایه اسناد و تاریخ‌نگاری رسمی شوروی» و «مشاهدات بریتانیایی‌ها از جغرافیای طبیعی و سیاسی جنگل». در هر بخش، مقالاتی از پژوهشگرانی مانند کریستین برومبرژه، پژمان دیلمی، اَرَم اَرکون، کیهان نژاد، آرتین ارسلانیان، فرِد هالیدی، یرواند آبراهامیان، فیلیپ روشار، استیون بلانک و دیگران گرد آمده است. کتاب مقالات جنگل علاوه‌بر معرفی چهره‌ها و جریان‌های درگیر در جنبش، به موضوعاتی مانند رابطه جنگلی‌ها و بلشویک‌ها، نقش ارمنی‌ها، مسئله زمین و شورش‌های دهقانی، بازتاب جنگل در مطبوعات فرانسه، روایت‌های شوروی و نیز گزارش‌های افسران و دیپلمات‌های بریتانیایی می‌پردازد. در پایان کتاب نیز گاهشماری مستخرج از مقالات برای استفاده پژوهشگران افزوده شده است.

خلاصه کتاب مقالات جنگل

کتاب مقالات جنگل تصویری چندوجهی از جنبش جنگل ارائه می‌کند و آن را نه یک رویداد منزوی در گیلان، بلکه گره‌خورده با جنگ جهانی اول، انقلاب روسیه، رقابت قدرت‌های استعماری و تحولات درونی ایران نشان می‌دهد. در این کتاب، پیش‌فرض‌های تاریخ‌نگاری ملی‌گرایانه، شوروی‌محور و روایت‌های پس از انقلاب اسلامی نقد شده و تلاش شده است جنبش جنگل در بافتار اقتصاد سیاسی منطقه و جهان فهم شود. مقالات کتاب مقالات جنگل به خاستگاه‌های ناهمگون جنبش، از ملی‌گرایی مشروطه‌خواهانه و اسلام سیاسی تا امواج انقلاب روسیه و شورش‌های دهقانی گیلان، می‌پردازند و نشان می‌دهند چگونه این عناصر متضاد در قالب جنبشی دهقان‌پایه و در عین حال جهان‌وطن کنار هم قرار گرفتند. در کنار این، نقش بلشویک‌ها، حزب کمونیست ایران، سیاست خارجی شوروی و بریتانیا و نیز محدودیت‌های ساختاری جنبش در گسترش فرامنطقه‌ای بررسی شده است.

چرا باید کتاب مقالات جنگل را بخوانیم؟

کتاب مقالات جنگل امکان مقایسه و سنجش روایت‌های مختلف از جنبش جنگل را در یک مجلد فراهم کرده است. خواننده با خواندن آن می‌تواند از سطح روایت‌های اسطوره‌ساز یا سیاه‌وسفید فاصله بگیرد و جنبش جنگل را در پیوند با مسئله زمین، دهقانان، اسلام سیاسی، سوسیالیسم و سیاست قدرت‌های بزرگ ببیند و تصویری دقیق‌تر از میرزا کوچک‌خان و هم‌روزگارانش به دست آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه کتاب مقالات جنگل به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، مطالعات گیلان، جنگ جهانی اول و روابط ایران و شوروی پیشنهاد می‌شود. همچنین به علاقه‌مندان جنبش جنگل، تاریخ اندیشه چپ و اسلام سیاسی و کسانی که در پی شناخت انتقادی از تاریخ‌نگاری این دوره‌اند توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب مقالات جنگل

«در آغاز باید پرسید چرا باز هم تاریخ جنگل؟ چرا جنبشی که کمابیش هفت سال به طول انجامید، پس از گذشت یک سده از پایانِ کارش، همچنان پژوهندگان و تاریخ‌نگاران را به خود می‌خواند؟ نگاهی گذرا به قلم‌یاری‌ها در این باب پاسخگویی به این پرسش‌ها را نه‌تنها آسان‌تر نمی‌کند بلکه بر دشواری آن می‌افزاید. بی‌گمان می‌توان مدعی بود که جز انقلاب مشروطه و انقلاب ۵۷ هیچ رویداد تاریخی دیگری به اندازه جنبش جنگل نتوانسته گستره‌ای چنین عظیم از نوشته‌ها را گرد خود پدید آورد. تاریخی که از کوشندگان تاریخ و هویت گیلانی گرفته تا نسل‌های پیاپی چپ در ایران، ملی‌گرایان و باورمندان به اسلام سیاسی را به خود می‌خواند و هر یک در کوشش‌اند مطلوب خود را در آن بیابند و طرفه آن‌که آنچه می‌جویند نیز می‌یابند. این خوانِ پرنعمتی که هر آن‌کس که بر آن بنشیند خوراکی درخورِ پسندِ خود می‌یابد به‌راستی چیست؟ چیست آنچه برخی آن را جنبش، برخی دیگر نهضت و دیگرانی نیز انقلاب و قیام می‌نامند. این نامیدن‌های گوناگونِ یک رویداد بیش از هر چیز ریشه در رویکردهای سیاسی، خاستگاه‌های فکری و پایبندی‌های عقیدتی پژوهندگان تاریخ جنگل دارد. در تاریخ‌نگاری جنگل به زبان فارسی عمدتا بر وقایع‌نگاری و جستجو در اسناد تکیه شده و از چگونگی شکل‌گیری جنبش بر بستر منطقه‌ای و جهانی و به تعبیری از نگاه بدان در بافتار تاریخی اقتصادِ سیاسی منطقه و جهان غفلت شده است. منشأ غالب پیش‌داوری‌ها در باب این جنبش به‌ویژه روایت‌های ملی‌گرایانه از همین بی‌توجهی نشئت می‌گیرد. در نظر آنان جنبش جنگل همچون دیگر شکست‌های ملی موضوعِ تأملی اندوهگینانه است و غالبا با پیش‌داوری‌های خود به سراغ آن رفته‌اند و نتایج مطلوبِ خود را از آن گرفته‌اند. در نظر تاریخ‌نگاران ملی‌گرا جنبش جنگل گویی در خلأ پدید آمد و فرومرد. از این روست که در پایان کار متهمانی ازلی و ابدی نفرین و ملامت می‌شوند و سوگواری برای مرگ رؤیای استقرارِ جامعه‌ای مترقی‌تر و برپایی حکومت دموکراتیک به مثابه یک آیین تکرار و بازتکرار می‌شود.»