کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی)

کتاب راهنمای زبان پارتی نوشته‌ی حسن رضائی باغ‌بیدی اثری است که به‌کوشش فرهنگستان زبان و ادب فارسی تدوین و با تجدیدنظر و اضافات، توسط انتشارات ققنوس منتشر شده است. نویسنده در این کتاب به معرفی زبان پارتی یا پهلوی اشکانی، ساختار آوایی و دستوری آن و همچنین متون برجا‌مانده به این زبان پرداخته است. ساختار کتاب بر پایه‌ی فصل‌های آموزشی و نمونه‌متن‌ها شکل گرفته و در پایان نیز واژه‌نامه‌ای مفصل به همت عسکر بهرامی افزوده شده است. راهنمای زبان پارتی برای مطالعه‌ی زبان‌های ایرانی میانه و آشنایی با میراث مکتوب اشکانیان تدوین شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی)

کتاب راهنمای زبان پارتی اثری آموزشی و پژوهشی درباره‌ی زبان پارتی یا پهلوی اشکانی است که حسن رضائی باغ‌بیدی آن را نوشته است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که این کتاب نسخه‌ی بازنگری‌شده و تکمیل‌شده‌ی اثر پیشین او با عنوان دستور زبان پارتی است که با استقبال پژوهشگران روبه‌رو شده بود. در این چاپ تازه، فصل آواشناسی بیش از دیگر فصل‌ها دگرگون شده و تصاویر و نمونه‌ها با نسخه‌های دقیق‌تر و خواناتر جایگزین شده است. همچنین واژه‌نامه‌ی پایانی کتاب را عسکر بهرامی با دقت تنظیم کرده است. کتاب راهنمای زبان پارتی در ده فصل تنظیم شده و مباحثی مانند آواشناسی، تحول واج‌ها از ایرانی باستان به پارتی، ساختمان هجا و تکیه، سپس اسم، صفت، ضمیر، عدد، قید، پیشوندها و پسوندها، کلمات مرکب، حروف و اصوات و در پایان فعل را دربر می‌گیرد. در هر فصل، نویسنده کوشیده است هم نکات صرفی و هم نکات نحوی را کنار هم بیاورد تا نقش هر ساخت در جمله روشن شود. پس از بخش‌های نظری، گزیده‌ای از متون پارتی از منابع گوناگون مانند کتیبه‌ها، سفالینه‌های نسا، چرم‌نوشت‌های اورامان، سنگ‌نوشته‌های ساسانی و متون مانوی آورده شده که همراه با آوانویسی و ترجمه است. در کتاب راهنمای زبان پارتی علاوه‌بر دستور، بخشی مفصل به معرفی تاریخ سیاسی و فرهنگی اشکانیان، گستره‌ی جغرافیایی پارت، جایگاه زبان پارتی در میان زبان‌های ایرانی میانه، انواع خط‌های به‌کاررفته (پارتی و مانوی)، مفهوم هزوارش، و نیز فهرستی از واژه‌های دخیل پارتی در فارسی دری، ارمنی و دیگر زبان‌ها اختصاص یافته است. نویسنده با تکیه‌بر شواهد واقعی از متون، هر قاعده را با مثال و ارجاع دقیق به منبع نشان داده است.

خلاصه کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی)

کتاب راهنمای زبان پارتی در گام نخست جایگاه زبان پارتی را در میان زبان‌های ایرانی میانه توضیح می‌دهد، از پیوند آن با فارسی میانه، سغدی، خوارزمی و دیگر زبان‌ها سخن می‌گوید و تاریخ کاربرد این زبان را از دوره‌ی اشکانی تا خاموش‌شدن تدریجی آن دنبال می‌کند. سپس انواع آثار برجا‌مانده به این زبان معرفی می‌شود: سفالینه‌های نسا، چرم‌نوشت‌های اورامان، سکه‌ها، مهرها، سنگ‌نوشته‌های اشکانی و ساسانی و متون مانوی به خط مانوی. در ادامه‌ی کتاب راهنمای زبان پارتی، نظام آوایی و تحول واج‌ها از ایرانی باستان به پارتی به‌تفصیل بررسی شده و پس از آن، فصل‌های دستور به ترتیب به اسم، صفت، ضمیر، عدد، قید، پیشوند و پسوند، ترکیب‌های اسمی و فعلی و صرف فعل اختصاص یافته است. در پایان، گزیده‌متن‌هایی از کتیبه‌ها و نوشته‌های مانوی همراه با آوانویسی و ترجمه و نیز واژه‌نامه‌ای جامع، خواننده را در تمرین و فهم عملی قواعد یاری می‌کند.

چرا باید کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی) را بخوانیم؟

کتاب راهنمای زبان پارتی امکان آشنایی مستقیم با یکی از مهم‌ترین زبان‌های ایرانی میانه را فراهم کرده است. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند تحول واجی و دستوری از ایرانی باستان تا دوره‌ی میانه را دنبال کند، با متون اصیل پارتی روبه‌رو شود و واژه‌های پارتیِ راه‌یافته به فارسی دری و ارمنی را بشناسد. این کتاب پلی میان مباحث نظری زبان‌شناسی تاریخی و خواندن متن‌های واقعی است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب راهنمای زبان پارتی به دانشجویان و پژوهشگران زبان و ادبیات فارسی، ایران‌شناسی، زبان‌های باستانی و میانه، و نیز کسانی که در حوزه‌ی تاریخ اشکانیان، متون مانوی یا ریشه‌شناسی واژه‌های فارسی کار می‌کنند پیشنهاد می‌شود. علاقه‌مندان به خط‌ها و کتیبه‌های ایرانی نیز از آن بهره می‌برند.