کتاب متون عیاری - پهلوانی و شبکه تخیل روایی

کتاب متون عیاری - پهلوانی و شبکه تخیل روایی نوشته‌ی فواد مولودی و به‌وسیله‌ی نشر سمت منتشر شده است. این کتاب به بررسی متون روایی فارسی می‌پردازد که در آن‌ها پهلوان و عیار در کنار هم حضور دارند و طرح داستان بر دوش کنش مشترک این دو تیپ شکل می‌گیرد. نویسنده در این اثر ضمن معرفی مهم‌ترین متون عیاری - پهلوانی منثور، آن‌ها را در پیوند با شاهنامه و منظومه‌های پهلوانی و نیز ادبیات عامیانه تحلیل کرده است. تمرکز اصلی کتاب بر ساخت روایت، ایده‌های پیشینی و نسبت این متون با شبکه‌ای بزرگ‌تر از تخیل روایی ایرانی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب متون عیاری - پهلوانی و شبکه تخیل روایی

کتاب متون عیاری - پهلوانی و شبکه تخیل روایی پژوهشی گسترده درباره‌ی شاخه‌ای از متون منثور فارسی است که در آن‌ها دو شخصیت اصلی، یعنی پهلوان فرادست و عیار فرودست، هم‌زمان حضور دارند و روایت بر پایه‌ی همکاری و تنش میان این دو پیش می‌رود. فواد مولودی در این کتاب متون عیاری - پهلوانی را در میانه‌ی دو قطب «رسمیت» و «عامیانگی» قرار داده است؛ از یک سو آن‌ها را به شاهنامه و منظومه‌های پهلوانی پیوند می‌دهد و از سوی دیگر نسبتشان را با قصه‌ها و روایت‌های عامیانه نشان می‌دهد. کتاب متون عیاری - پهلوانی و شبکه تخیل روایی در هفت فصل تنظیم شده است. در فصل نخست، کلیات و مبانی نظری طرح شده و مفاهیمی مانند ایده‌های پیشینی، شبکه تخیل روایی، نسبت فرم و نظام آگاهی و تمایز حماسه با منظومه‌های پهلوانی توضیح داده شده است. سپس در فصل‌های بعدی، متونی چون سمک عیار، داراب‌نامه‌ی بیغمی، قصه حمزه و رموز حمزه، اسکندرنامه‌های منثور و نقالی و ابومسلم‌نامه از نظر ساخت روایت، پیرنگ، شخصیت‌پردازی، زمان و مکان، طنز، محاکات و پیوندشان با سنت حماسی و مذهبی بررسی شده‌اند. کتاب متون عیاری - پهلوانی و شبکه تخیل روایی علاوه‌بر تحلیل روایی، به زمینه‌های اجتماعی، طبقاتی و مذهبی این متون نیز توجه کرده است؛ برای نمونه پیوند عیاران با فرهنگ فتوت، نقش آن‌ها به‌عنوان نمایندگان طبقات فرودست، و چرخش دینی روایت‌ها در حمزه‌نامه و ابومسلم‌نامه از مباحث محوری کتاب است. این اثر به‌عنوان منبع اصلی درس «تحلیل و بررسی داستان‌های عیاری و پهلوانی فارسی» در مقطع کارشناسی ارشد و منبع کمکی چند درس در مقطع دکتری ادبیات فارسی معرفی شده است.

خلاصه کتاب متون عیاری - پهلوانی و شبکه تخیل روایی

نویسنده در متون عیاری - پهلوانی و شبکه تخیل روایی ابتدا رویکرد رایج روایت‌شناسی در ایران را نقد کرده است؛ رویکردی که متن را صرفاً با الگوهای فرمالیستی و ساختارگرایانه‌ی نظریه‌پردازانی چون پراپ، تودوروف، فرای، گرماس و ژنت تطبیق می‌دهد و در نتیجه متن را به نمونه‌ای از یک الگوی عام تقلیل می‌کند. او به‌جای این روش، بر مفهوم «ایده‌های پیشینی» تأکید کرده است؛ ایده‌هایی که پیش از شکل‌گیری متن در سطح آگاهی جمعی، سیاسی، اجتماعی و دینی حضور دارند و فرم روایی بر پایه‌ی آن‌ها ساخته می‌شود. در ادامه‌ی کتاب متون عیاری - پهلوانی و شبکه تخیل روایی، این چارچوب نظری بر متونی چون سمک عیار، داراب‌نامه‌ی بیغمی، حمزه‌نامه‌ها، اسکندرنامه‌ها و ابومسلم‌نامه اعمال شده است. مولودی نشان داده است که چگونه ایده‌هایی مانند پیوند فرادست و فرودست، طلب معشوق از سرزمین بیگانه، ورود عیار به‌عنوان نماینده‌ی اندیشه و کار مردمی، چرخش دینی روایت، و نسبت تاریخ و دین در شبکه‌ای بزرگ‌تر از تخیل روایی ایرانی تکرار یا دگرگون می‌شوند و در هر متن، فرم خاصی می‌یابند.

چرا باید کتاب متون عیاری - پهلوانی و شبکه تخیل روایی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری شبکه‌ای از سنت روایت‌نویسی عیاری - پهلوانی ارائه کرده است و نشان داده است که چگونه فرم روایی با ایده‌های سیاسی، اجتماعی و مذهبی پیوند می‌خورد. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند هم با متون مهمی مانند سمک عیار، داراب‌نامه، حمزه‌نامه، اسکندرنامه و ابومسلم‌نامه آشنا شود و هم روشی متفاوت برای تحلیل روایت در ادبیات فارسی بیاموزد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران زبان و ادبیات فارسی، به‌ویژه گرایش‌های ادبیات روایی و حماسی، پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که در حوزه‌ی ادبیات عامه، روایت‌شناسی و پیوند ادبیات با تاریخ اجتماعی و دینی ایران دغدغه‌ی پژوهشی دارند. «متون عیّاری - پهلوانی» و شبکه تخیّل روایی: «کتاب حاضر پژوهشی است در باب «متون عیّاری-پهلوانی» منثور در زبان فارسی. منظور از «متون عیّاری-پهلوانی» منثور، متونی همچون «سمک عیّار» و «داراب‌نامه» بیغمی است که هم به نثر باشند، هم دو شخصیت عیار و پهلوان در آن باشند و کنش توآمان آن‌ها متن روایی را بسازد. هرچند بنیاد این کتاب بر تحلیل «روایت» این متون استوار است اما دیدگاه نگارنده در باب «روایت»، «متن روایی» و «مطالعات روایت‌شناسانه» با پیش‌تر آن چیزی که با ورود روایت‌شناسی به ایران در چند دهه اخیر رواج یافته است تفاوتی بنیادی دارد: در غالب پژوهش‌های مربوط به «روایت‌شناسی» در ایران، متن یا متونی از زبان فارسی با الگوهای فرمالیستی و ساختارگرایانه روایت‌شناسی تطبیق داده شده است و هدف نهایی از کارِست نظریه، نشان دادن این مورد بوده است که متن بررسی‌شده نیز با الگوی عام روایی که در آن نظریه‌ها طرح شده است، مطابقت و همخوانی دارد؛ در مواردی نیز، نظریه به متن تحمیل شده و نتیجه این بوده است که گونه‌ای همخوانی یا نزدیکی یا مشابهت میان متن و نظریه هست. این نظریه‌ها نیز پیش‌تر محدود به ولادیمیر پراپ، تزوتان تودورف، نورتروپ فرای، کلود برمون، آلژیرداس گرماس، ژرار ژنت و کسانی بوده است که از سنت فرمالیسم روسی و ساختارگرایی فرانسوی برآمده‌اند. این مطالعات همواره مفید بوده و هست؛ و حداقل فایده‌ی آن‌ها به ارمغان آوردن نظم فکری و پژوهشی برای ما ایرانیان در مطالعات ادبیات روایی قدیم و جدید فارسی، و پیوند دادن متون با نظریه‌ی روایت بوده است. هرچند نگارنده نیز در دهه‌ی هشتاد شمسی و متأثر از تازگی و خوشایندی نظریه‌ی روایت در آن دوران آثاری در باب تحلیل روایی و روایت‌شناسی متون قدیم و جدید فارسی نگاشت (از متون کلاسیکی همچون منطق‌الطیر و تاریخ بیهقی گرفته تا داستان‌های مدرنیستی معاصر همچون آثار هوشنگ گلشیری، با نظریه‌های فرای، گرماس، ژنت و دیگران) و به شهادت آن پژوهش‌ها ناآشنا با نظریه‌ی روایت و منابع این حوزه نیست، اما اکنون آن رویکرد به روایت‌شناسی و آن شیوه‌ی پژوهش را به دلایلی چند، تقلیل‌گرایانه و نابسنده می‌داند و معتقد است باید از لونی دیگر به پژوهش روایت‌شناسانه نگریست که در اینجا به اختصار بیان می‌شود.»