کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر

کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر نوشته‌ی سید لطف‌الله جلالی تصویری تحلیلی از دو مذهب مهم کلامی اهل سنت در روزگار امروز ارائه می‌دهد. نویسنده که سال‌ها در حوزه و دانشگاه به تدریس مباحث فرق و مذاهب پرداخته است در این اثر، گذشته و حال اشاعره و ماتریدیه را در کنار هم بررسی کرده است. ساختار کتاب بر دو فصل متناظر است که هرکدام به یکی از این دو مکتب اختصاص یافته و از تاریخ پیدایش تا وضعیت کنونی آن‌ها را دنبال کرده است. انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر

کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر با تمرکز بر دو مذهب کلامی اشعری و ماتریدی، سیر تاریخی و وضعیت امروزی این دو جریان را در جهان اسلام بررسی کرده است. سید لطف‌الله جلالی در مقدمه توضیح داده است که شناخت مذاهب اسلامی را نوعی خودشناسی مسلمانان می‌داند و بر این باور است که بدون فهم تطور تاریخی و جایگاه اجتماعی و سیاسی مذاهب، نمی‌توان تصویری دقیق از وضعیت کنونی جهان اسلام به دست آورد. کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر پس از یک درآمد مفصل، در دو فصل هم‌ساخت تنظیم شده است: فصل نخست به اشاعره و فصل دوم به ماتریدیه اختصاص یافته است. در هر فصل، مباحثی مانند تاریخ پیدایش، زندگانی علمی مؤسس، تاریخ تطور و تحولات، علل و عوامل گسترش، شاخصه‌های فکری برجسته، وضعیت فعلی از نظر جمعیت و جغرافیا، دولت‌های مدافع و کشورهای همراه، بزرگان عصر حاضر و مهم‌ترین منابع، پایگاه اجتماعی، قدرت رسانه‌ای و سازمان‌های علمی و فرهنگی، گرایش‌های فکری و فرهنگی، آسیب‌ها و چالش‌ها و روابط با سایر مذاهب کلامی در جهان امروز طرح شده است. کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر بر این نکته تأکید کرده است که بسیاری از آثار پیشین درباره این دو مذهب، بیشتر به گذشته آن‌ها پرداخته‌اند و کمتر به وضعیت معاصر توجه نشان داده‌اند. نویسنده با تکیه بر مطالعات پیشین خود در حوزه تاریخ و عقاید اشاعره و ماتریدیه و تجربه تدریس این مباحث، کوشیده است تصویری فشرده اما روزآمد از جایگاه کنونی این دو مکتب در میان اهل سنت ارائه کند و نسبت آن‌ها را با جریان‌هایی مانند اهل حدیث، سلفیه و دیگر مذاهب کلامی نشان دهد.

خلاصه کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر

کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر در پی آن است که نشان دهد دو مذهب اشعری و ماتریدی چگونه از یک مکتب کلامی کلاسیک به جریان‌هایی زنده در جهان امروز تبدیل شده‌اند. نویسنده ابتدا در هر فصل، تاریخ پیدایش، زندگی مؤسس، مراحل تطور و گسترش و شکل‌گیری شبکه شاگردان و مراکز علمی را مرور کرده است. سپس در ادامه، به وضعیت فعلی این دو مذهب پرداخته است؛ از پراکندگی جغرافیایی و جمعیتی در خاورمیانه، آفریقا، جنوب شرق آسیا و ماوراءالنهر گرفته تا نقش دولت‌ها، دانشگاه‌ها، مدارس دینی و رسانه‌ها در تقویت یا تضعیف آن‌ها. کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر در کنار توصیف، به تحلیل نسبت این دو مکتب با دیگر جریان‌های اهل سنت مانند اهل حدیث، سلفیه و نیز با مذاهب شیعی و اباضیه پرداخته است و نشان داده است که چگونه رقابت‌ها و تعاملات فکری، سیاسی و اجتماعی، چهره امروزین این دو مذهب را شکل داده است.

چرا باید کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر را بخوانیم؟

کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر امکان آشنایی منظم با تاریخ، عقاید و وضعیت کنونی دو مذهب اصلی کلامی اهل سنت را فراهم کرده است. خواننده با یک متن فشرده، اما طبقه‌بندی‌شده روبه‌رو است که از مباحث تاریخی و نظری عبور کرده و به سراغ جغرافیای امروز، پایگاه اجتماعی، نهادهای علمی و چالش‌های فکری و سیاسی این دو مکتب رفته است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر به دانشجویان و پژوهشگران الهیات، مطالعات اسلامی، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی دین پیشنهاد می‌شود. همچنین به علاقه‌مندان مباحث فرق و مذاهب و کسانی که در پی فهم دقیق‌تری از تنوع درون‌سنی و وضعیت فکری جهان اسلام در روزگار معاصر هستند توصیه می‌شود. «همه جواهر محامد که غواصان دریای دین به صحت دلیل از قعر بحر دل به غوص ارادت به ساحل زبان آرند نثار آن ملک متعال که موصوف است به صفات کمال و صد هزار درود و تحیات از خدای مهربان و از همه احبا بر زمره انبیا و رسولان و به اضعاف آن ثبات و درجات بر شخص پاکیزه و روح لطیف محمد مصطفی و هم چندان آفرین و ثنا از اهل زمین و سما بر آل محمد و پاکان و برگزیدگان و احباب و ازواج و صحاب او باد. شناخت مذاهب اسلامی در فهم صحیح از اساس اسلام بسیار مهم است. شناخت مذاهب اسلامی و سیر تطور آن‌ها در تاریخ اندیشه اسلامی فهم بهتری از مسائل و آموزه‌های دینی در اختیار می‌نهد و به مدد این شناخت می‌توان به تفسیری دقیق‌تر از آموزه‌های دینی دست یافت. افزون بر اینکه شناخت مذاهب اسلامی به‌خصوص مذاهب اسلامی بزرگ، موجود و اثرگذار در دنیای اسلام را می‌توان به نوعی خودشناسی مسلمانان نیز به حساب آورد و با درک درست از آموزه‌ها، تاریخ و جایگاه فکری، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی مذاهب اسلامی در جهان اسلام می‌توان به درکی درست از وضعیت کلی جهان اسلام و فهمی صحیح از خودمان دست یافت. در شناخت مذاهب اسلامی پیش از هر چیز توجه به این نکته زیربنایی لازم است که بنیاد مذاهب اسلامی به طور سنتی بر یکی از این سه اساس استوار است: ۱) کلام و عقاید؛ ۲) فقه و احکام عملی؛ ۳) عرفان و تصوف. به تعبیر دیگر مذاهب اسلامی بر اساس معیارهای گوناگون طبقه‌بندی می‌شوند که این طبقه‌بندی‌ها متشابک و متداخل هستند. از یک نظر به طور کلی می‌توان گفت که مذاهب اسلامی یا بر پایه کلام و عقاید طبقه‌بندی می‌شوند یا بر مبنای فقه و احکام فرعی یا بر پایه طریقت صوفیانه و نگرش عرفانی. مذاهب کلامی جهان اسلام که بر اساس کلام و عقاید شکل گرفته‌اند بر اساس یک تقسیم‌بندی مشهور به مذاهب اهل سنت و مذاهب غیر اهل سنت تقسیم می‌شوند که اگر با نگاه شیعی بنگریم می‌توان آن را به مذاهب شیعه و مذاهب غیر شیعه تقسیم کرد. در همین مجال این نکته شایان توجه را نباید از نظر دور داشت که ممکن است در بسیاری از محافل به طور مسامحی مذاهب اسلامی به دو دسته شیعه و اهل سنت تقسیم شود اما این تقسیم دقیق نیست و چنین نیست که از گذشته تا کنون یک مسلمان یا شیعه یا سنی بوده باشد بلکه این امکان وجود دارد که چه‌بسا یک مسلمان نه شیعه باشد و نه سنی بلکه از خوارج، اباضیه یا صفریه یا از تابعان مذهب قدریه و جهمیه و حتی معتزله باشد. در هر صورت مذاهب شیعه هرچند در گذشته شاخه‌های بیشتری داشته است عمدتاً و به‌ویژه در جهان کنونی سه شاخه شیعه دوازده امامی، اسماعیلیه و زیدیه را در بر دارد. مذاهب غیر شیعه نیز دسته‌های بیشتری چون اهل حدیث، اهل سنت، قدریه و مرجئه و اباضیه را پوشش داده و امروز نیز دست کم دو گروه مذاهب اهل سنت و مذهب اباضیه را در بر می‌گیرد که عمده مذاهب غیر شیعه نیز همان مذاهب اهل سنت است. مذاهبی که در جهان اسلام به طور رسمی داعیه‌دار عنوان اهل سنت هستند در حال حاضر سه مذهب را تشکیل می‌دهند که عبارت‌اند از: ماتریدیه، اشاعره و اهل حدیث (سلفیه وهابی). در این اثر به بحث از اشاعره و ماتریدیه با تأکید بر وضعیت معاصر و حضور این دو مذهب در جهان معاصر پرداخته شده است.»