کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم ور

کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم‌ور نوشته‌ی سیدمصطفی هاشمی و با ویرایش مهدی لعل‌بار مجموعه‌ای گردآوری‌شده از واژه‌ها و تعبیرهای بومی شهر نیم‌ور و پیرامون آن است. نویسنده در این اثر حاصل حدود ۶۰ سال زندگی و شنیدن و به‌خاطر‌سپردن گویش محلی را ثبت کرده تا از فراموشی زبان مادری مردم این منطقه جلوگیری کند. ساختار کتاب از معرفی شهر نیم‌ور و پیشینه‌ی تاریخی و جغرافیایی آن آغاز می‌شود و سپس به سراغ فهرست مفصل لغات و اصطلاحات می‌رود. انتشارات پرپروک آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم ور

کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم‌ور با مقدمه‌ای شخصی و صمیمی از سیدمصطفی هاشمی شروع می‌شود که در آن از انگیزه‌ی خود برای ثبت گویش مادری و تقدیم این کار به پدر و مادرش و مردم شهر نیم‌ور می‌نویسد. او زبان مادری را میراث نیاکان می‌داند و با استناد به سخنان چهره‌هایی مانند میر جلال‌الدین کزازی بر ضرورت حفظ گویش‌های محلی تأکید کرده است. در همین بخش به روز جهانی زبان مادری و نقش مادران در انتقال زبان اشاره شده و نویسنده توضیح داده است که این کتاب نتیجه‌ی سال‌ها زندگی و مشاهده در نیم‌ور است. کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم‌ور در فصل نخست به معرفی شهر نیم‌ور می‌پردازد؛ شهری تاریخی در جنوب شرقی استان مرکزی که در متون کهن با نام‌هایی مانند نیم‌آورد، نمیور، ممنور و خاور یاد شده است. در این فصل موقعیت جغرافیایی، رودخانه‌ی لعل‌بار، دشت‌های کشاورزی، محله‌های قدیمی، وجه تسمیه‌ی شهر و روایت‌های مختلف درباره‌ی نام آن آمده است. سپس قدمت نیم‌ور از دوران ساسانیان و حتی نسبت‌دادن آن به جمشید پیشدادی و هما، دختر بهمن، از خلال نقل‌قول‌هایی از حمدالله مستوفی، حمزه اصفهانی، محمد بن حسن قمی و دیگران بررسی شده است. در ادامه‌ی کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم‌ور بخش‌هایی به مرور تاریخ این شهر در دوره‌های مختلف اختصاص یافته است؛ از اشاره‌های ابن فقیه همدانی، سفرنامه‌ی دکتر فوریه و بستان‌السیاحه تا گزارش‌های فرهنگ جغرافیایی و سفرنامه‌ی عراق عجم. نویسنده از بند نیم‌ور، میل میلونه، آتشکده‌ی آتشکوه، قحطی‌ها، سیل‌ها، تغییرات اداری و حکومتی منطقه و روایت‌های شفاهی مردم درباره‌ی بزرگی و رونق گذشته‌ی شهر سخن گفته است. سپس به گویش راجی و جایگاه آن در میان زبان‌های ایرانی، و نقش نیم‌ور در این حوزه پرداخته شده و در پایان فصل، نام بسیاری از کوه‌ها، دره‌ها، مزارع و نقاط محلی اطراف شهر فهرست شده است. بخش اصلی کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم‌ور فصل دوم است که به صورت الفبایی تنظیم شده و صدها واژه، اصطلاح، ضرب‌المثل و تعبیر نیم‌وری را ثبت کرده است. برای هر مدخل، شکل واژه و توضیح کوتاهی درباره‌ی معنی یا موقعیت کاربرد آن آمده است؛ از واژه‌های روزمره‌ی مربوط به زندگی روستایی و کشاورزی تا دشنام‌ها، شوخی‌ها، دعاها، نفرین‌ها، اصطلاحات مربوط به هوا، بدن، کار، روابط خانوادگی و تعارفات. در بسیاری از موارد، نویسنده علاوه‌بر معنی، لحن و بار عاطفی اصطلاح را هم توضیح داده است؛ مثلاً این‌که در چه موقعیتی گفته می‌شود، چه حسی را منتقل می‌کند یا معمولاً چه نسلی آن را به کار می‌برد. این فصل تصویر زنده‌ای از زندگی زبانی مردم نیم‌ور در چند دهه‌ی گذشته ارائه کرده است.

خلاصه کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم ور

کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم‌ور دغدغه‌ی حفظ و ثبت گویش محلی نیم‌ور و پیرامون آن را دنبال می‌کند. نویسنده از این پیش‌فرض حرکت کرده است که زبان مادری در گذر زمان زیر فشار زبان رسمی و تغییر سبک زندگی کم‌کم فراموش می‌شود و اگر واژه‌ها و تعبیرها ثبت نشوند، نسل‌های بعدی به آن‌ها دسترسی نخواهند داشت. به همین دلیل ابتدا زمینه‌ی تاریخی و جغرافیایی شهر نیم‌ور، رودخانه‌ی لعل‌بار، محله‌ها، بناهای کهن و روایت‌های تاریخی و شفاهی درباره‌ی قدمت و اهمیت این شهر را شرح داده است تا خواننده بداند این گویش در چه بستری شکل گرفته است. در بخش اصلی کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم‌ور، واژه‌ها و اصطلاحات به ترتیب الفبا آمده‌اند و برای هر کدام توضیحی کوتاه نوشته شده است. این مدخل‌ها طیفی گسترده را پوشش می‌دهند: از اصطلاحات مربوط به کارهای روزمره‌ی خانه و مزرعه تا تعبیرهای طنزآمیز، کنایه‌ها، نفرین‌ها، دعاها، توصیف‌های مربوط به هوا و طبیعت، نام ابزارها و اشیای قدیمی، و شیوه‌های خطاب‌کردن افراد. در لابه‌لای این لغات، تصویر روشنی از روابط خانوادگی، شوخی‌ها، ترس‌ها، باورها و خلق‌وخوهای مردم نیم‌ور دیده می‌شود و کتاب نشان داده است که چگونه یک گویش محلی می‌تواند حامل تاریخ اجتماعی و عاطفی یک شهر باشد.

چرا باید کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم ور را بخوانیم؟

کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم‌ور فرصتی برای آشنایی نزدیک با گویش راجی و زندگی روزمره‌ی مردم نیم‌ور فراهم کرده است. این اثر هم برای شناخت میراث زبانی و فرهنگی یک شهر کوچک مفید است و هم برای کسانی که می‌خواهند از خلال واژه‌ها، تاریخ، جغرافیا و سبک زندگی یک منطقه را ببینند. تنوع اصطلاحات، تصویر دقیقی از جهان ذهنی و عاطفی گویشوران ارائه کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب لغات و اصطلاحات کهن دیار نیم‌ور به پژوهشگران زبان و فرهنگ عامه، دانشجویان رشته‌های زبان‌شناسی، مردم‌شناسی و تاریخ محلی، و همچنین به علاقه‌مندان به گویش‌های مرکزی ایران و کسانی که ریشه یا پیوندی با شهر نیم‌ور و اطراف آن دارند پیشنهاد می‌شود.