کتاب دانشسرای عشایری

کتاب دانشسرای عشایری (از طلوع تا غروب) نوشته‌ امراله یوسفی و محمد نادری دره‌ شوری، روایتی مستند از شکل‌گیری، گسترش و تعطیلی آموزش عشایری در فارس است. نویسندگان باتکیه‌بر زندگی و تلاش‌های محمد بهمن‌بیگی و همکارانش، روند تأسیس دانشسرای عشایری آب‌باریک، دوره‌های مختلف آن و نقش این مرکز در تربیت معلمان ایل را دنبال کرده‌اند. در کنار روایت تاریخی، به زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی ایلات قشقایی و خمسه و نسبت آن‌ها با آموزش نیز پرداخته شده است. انتشارات تخت جمشید این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دانشسرای عشایری

کتاب دانشسرای عشایری با تمرکز بر زندگی و اندیشه‌ی محمد بهمن‌بیگی، شکل‌گیری آموزش عشایری و به‌ویژه دانشسرای عشایری آب‌باریک را از زاویه‌ای درونی و مبتنی‌بر تجربه روایت کرده است. امراله یوسفی و محمد نادری دره‌ شوری در همان آغاز، تعلیم‌وتربیت را از روزگار غارنشینی تا دوره‌ی ساسانی و سپس ورود اسلام مرور کرده‌اند تا نشان دهند چگونه گروه‌های حاشیه‌نشین، به‌خصوص عشایر، قرن‌ها از آموزش رسمی دور مانده‌اند. 

کتاب دانشسرای عشایری، تولد و کودکی بهمن‌بیگی در ایل قشقایی، سال‌های تبعید خانواده‌اش به تهران، تحصیل او، گرفتن لیسانس، ورود کوتاه‌مدت به دستگاه اداری و بانک و سپس بازگشت دوباره‌اش به ایل را در بر می‌گیرد. امراله یوسفی و محمد نادری دره‌ شوری نشان داده‌اند که چگونه بیماری ایل و دل‌تنگی برای چادر، اسب، قره‌قاج و کوچ، او را از مسیر معمول ترقی اداری جدا کرده است. کتاب دانشسرای عشایری سپس به انگیزه‌ی ایجاد آموزش عشایری، تلاش‌های ناکام برای جلب حمایت وزارت آموزش‌وپرورش، مقاومت مدیران شهری در برابر ایده‌ی مدارس سیار و در نهایت شکل‌گیری نخستین دبستان‌های چادری با کمک خود ایل می‌پردازد. 

در بخش‌های بعدی، کتاب با فصل‌هایی مانند انگیزه‌ی ایجاد آموزش عشایری، دانشسرای عشایری، معلم و مدرسه‌ی عشایری، آموزش دختران عشایر، راهنمایان تعلیماتی، تأسیس مرکز فنی‌وحرفه‌ای پسران عشایر، تأسیس مرکز قالی‌بافی دختران عشایر و پیام به معلمین عشایری پیش رفته است. امراله یوسفی و محمد نادری دره‌ شوری در فصل‌های پایانی، به‌کمک اسناد بایگانی، اسامی دانشجومعلمان ۲۲ دوره‌ی دانشسرا، دوره‌های تحصیلی از سال‌های آغازین تا تعطیلی، نقش اردوهای آموزشی، دعوت از دبستان‌های موفق به دانشسرا و پیام‌های پایانی بهمن‌بیگی به معلمان و مدیران را ثبت کرده‌اند تا تصویری نسبتاً کامل از یک تجربه‌ی آموزشی در دل کوچ و چادر به‌ جا بماند.

خلاصه کتاب دانشسرای عشایری

کتاب دانشسرای عشایری تجربه‌ی آموزش در میان ایلات فارس را از دل زندگی محمد بهمن‌بیگی و همکارانش بازخوانی کرده است. متن از یک سو تاریخچه‌ی کلی تعلیم‌وتربیت در ایران و جایگاه فراموش‌شده‌ی عشایر را نشان می‌دهد و ازسوی‌دیگر، مسیر شخصی بهمن‌بیگی را از چادر سیاه، تبعید، تحصیل، کار اداری، مهاجرت به اروپا و آمریکا و بازگشت دوباره به ایل دنبال می‌کند. 

در بخش میانی کتاب دانشسرای عشایری، ایده‌ی مدارس سیار، مقاومت دستگاه اداری، اتکا به توان مالی و عاطفی خود ایل، جذب جوانان نیمه‌باسواد به‌عنوان معلم و شکل‌گیری شبکه‌ای از دبستان‌های چادری شرح داده شده است، سپس تأسیس دانشسرای عشایری آب‌باریک، دوره‌های متوالی آن، آموزش معلمان، توجه به دختران عشایر، ایجاد مراکز فنی‌وحرفه‌ای و قالی‌بافی و در نهایت ثبت اسامی دانشجومعلمان ۲۲ دوره، پیام اصلی کتاب را برجسته کرده است: آموزش می‌تواند در دل کوچ، بر پشت اسب و کنار رودخانه‌ای مثل قره‌قاج هم ریشه بدواند.

چرا باید کتاب دانشسرای عشایری را بخوانیم؟

کتاب دانشسرای عشایری تصویری نزدیک از نسبت آموزش، کوچ و زندگی ایلی ارائه کرده است، تصویری که در آن، معلم، چادر، اسب و رودخانه در کنار هم قرار گرفته‌اند. این اثر برای شناخت ریشه‌های آموزش عشایری، فهم نقش بهمن‌بیگی و دیدن یک تجربه‌ی خودجوش و پرزحمت در حاشیه‌ی نظام رسمی تعلیم‌وتربیت، منبعی پرجزئیات و مستند به متن و خاطرات است.

خواندن کتاب دانشسرای عشایری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب دانشسرای عشایری به پژوهشگران آموزش‌وپرورش، علاقه‌مندان تاریخ اجتماعی فارس، فعالان حوزه‌ی آموزش مناطق محروم، دانشجویان علوم تربیتی و مطالعات توسعه و کسانی که به زندگی و فرهنگ ایل قشقایی و نقش محمد بهمن‌بیگی در آموزش عشایر علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود.