کتاب نه برای سود

کتاب نه برای سود (چرا دموکراسی به علوم انسانی نیاز دارد؟) نوشته‌ مارتا نوسباوم و با ترجمه‌ علی مرشدی‌ زاد اثری است درباره‌ی نسبت آموزش، دموکراسی و علوم انسانی. نویسنده که فیلسوفی نوارسطویی و لیبرال است با تکیه بر تجربه‌های آموزشی در آمریکا و هند، از بحرانی سخن می‌گوید که به‌تدریج آموزش را صرفاً به ابزاری برای رشد اقتصادی تقلیل داده است. مؤسسه فرهنگی سروش مولانا این کتاب را در مجموعه‌ی نیک‌زیستی منتشر کرده است و در آن به نقش ادبیات، هنر و تفکر انتقادی در پرورش شهروندان دموکراتیک پرداخته شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نه برای سود

کتاب نه برای سود: چرا دموکراسی به علوم انسانی نیاز دارد؟ (Not for profit: why democracy needs the humanities) با طرح ایده‌ی بحران خاموش در آموزش آغاز می‌شود؛ بحرانی که به‌ گفته‌ی مارتا نوسباوم، نویسنده کتاب، آرام‌آرام دموکراسی‌های معاصر را از درون تهی می‌کند. نوسباوم توضیح می‌دهد که چگونه دولت‌ها، دانشگاه‌ها و حتی خانواده‌ها آموزش را عمدتاً از زاویه‌ی سود ملی و رشد اقتصادی می‌بینند و در این مسیر، علوم انسانی و هنر را بی‌فایده یا تزئینی تلقی می‌کنند. نویسنده در این کتاب نشان می‌دهد حذف تدریجی ادبیات، فلسفه و هنر از برنامه‌های درسی چه پیامدهایی برای تفکر انتقادی، همدلی و تخیل اخلاقی شهروندان دارد.

کتاب نه برای سود در چند فصل پیوسته، از بحران آموزش شروع می‌کند و سپس دو الگوی رقیب را روبه‌روی هم می‌گذارد: آموزش برای سود و آموزش برای دموکراسی. نوسباوم در فصل‌هایی مانند آموزش برای سود، آموزش برای دموکراسی، آموزش شهروندان: هیجان‌های اخلاقی (و ضد اخلاقی)، آموزش و پرورش سقراطی: اهمیت استدلال، شهروندان جهان و پرورش تخیل: ادبیات و علوم انسانی به‌تفصیل نشان داده است که چه توانایی‌هایی برای بقای دموکراسی لازم است و چرا این توانایی‌ها بدون علوم انسانی شکل نمی‌گیرند.

کتاب نه برای سود علاوه‌ بر تحلیل نظری، سراغ نمونه‌های عینی هم می‌رود: از گزارش‌های رسمی آموزش عالی در آمریکا تا سیاست‌های آموزشی در هند، از مدرسه‌ی آزمایشگاهی دانشگاه شیکاگو تا تجربه‌ی رابیندرانات تاگور در شانتینیکتان. نوسباوم با ارجاع به متفکرانی مانند روسو، دیویی، فروبل، مونتسوری، وینیکات و تاگور، مدلی از توسعه‌ی انسانی را در برابر مدل رشد اقتصادی صرف قرار می‌دهد و نشان می‌دهد که قانون اساسی دموکراسی‌های مدرن نیز با این نگاه انسانی‌تر سازگارتر است.

خلاصه کتاب نه برای سود

کتاب نه برای سود اثری مارتا نوسباوم استدلال می‌کند که در بسیاری از کشورها آموزش به‌تدریج به ابزاری برای افزایش تولید ناخالص ملی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی تبدیل شده است. در این الگو، مهارت‌های فنی، سواد مالی و کارآمدی اقتصادی در مرکز قرار می‌گیرند و علوم انسانی، هنر و تاریخ انتقادی به حاشیه رانده می‌شوند. نوسباوم این روند را تهدیدی برای دموکراسی می‌داند؛ چون شهروندانی تربیت می‌شوند که مطیع، آزمون‌محور و سودمحورند نه پرسشگر، همدل و مستقل.

نویسنده در این کتاب سه توانایی محوری را برای دموکراسی برمی‌شمارد: تفکر انتقادی، توانایی دیدن مسائل در مقیاس جهانی به‌عنوان شهروند جهان و تخیل همدلانه نسبت به رنج و وضعیت دیگران. به‌ زعم او، این توانایی‌ها در پیوند با ادبیات، فلسفه، هنر و علوم انسانی شکل می‌گیرند. این کتاب نشان می‌دهد که مدل توسعه‌ی انسانی که بر کرامت فردی، برابری، آموزش، بهداشت و حقوق بنیادین تکیه دارد، با دموکراسی سازگارتر از مدل رشد اقتصادی صرف است و آموزش باید بر این مبنا بازاندیشی شود.

چرا باید کتاب نه برای سود را بخوانیم؟

کتاب نه برای سود تصویری روشن از این پرسش ارائه می‌کند که آموزش دقیقاً برای چه چیزی است: سود اقتصادی یا پرورش انسان دموکراتیک. خواننده در خلال بحث‌ها با مفهوم توسعه‌ی انسانی، نقش علوم انسانی در شکل‌گیری همدلی و تفکر انتقادی و نسبت آموزش با قانون اساسی و حقوق بنیادین آشنا می‌شود. این کتاب امکان می‌دهد سیاست‌های آموزشی و وضعیت علوم انسانی از زاویه‌ای تازه و تحلیلی دیده شود.

خواندن کتاب نه برای سود را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب نه برای سود به پژوهشگران و دانشجویان علوم انسانی و علوم تربیتی، معلمان و برنامه‌ریزان آموزشی و نیز کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی دموکراسی، عدالت آموزشی و نسبت اقتصاد و آموزش را دارند. همچنین به خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند جایگاه ادبیات و هنر را در زندگی جمعی بهتر بفهمند.

بخشی از کتاب نه برای سود

«علوم انسانی و هنر نقشی مرکزی در تاریخ دموکراسی ایفا می‌کنند و با وجود این امروزه بسیاری از پدرومادرها از اینکه فرزندانشان ادبیات یا علوم انسانی می‌خوانند. شرمنده‌اند. ادبیات و فلسفه جهان را تفییر داده است؛ اما پدران و مادران در سراسر جهان اگر فرزندانشان سواد مالی نداشته باشند. بیشتر از زمانی که تحصیلاتشان در علوم انسانی نارسا باشد، احساس ناراحتی می‌کنند. حتی در مدرسه‌ی آزمایشگاهی دانشگاه شیکاگو (مدرسه‌ای که باعث تولد آزمایش‌های نوآورانه‌ی جان دیویی فیلس وف در حوزه‌ی اصلاح آموزشی دموکراتیک شد). بسیاری از پدران و مادران نگران‌اند که فرزندانشان برای کسب موفقیت مالی به‌اندازه‌ی کافی آموزش نبینند.

نوسباوم در کتاب نه برای سود به ما درباره‌ی بحرانی خاموش هشدار می‌دهد که در آن ملت‌ها با ولع سود ملی، مهارت‌ها را کنار می‌گذارند. چون در همه‌جا از حجم و اندازه هنرها و علوم انسانی کاسته شده، ویژگی‌هایی که برای دموکراسی ضرورت دارد. فرسایشی جدی یافته است. نوسباوم به ما یادآوری می‌کند که آموزشگران و ملت‌سازان بزرگ می‌دانستند که چگونه هنر و علوم انسانی گونه‌ای از تفکر انتقادی را به فرزندان می‌آموزد که برای کنش مستقل و مقاومت هوشمندانه در مقابل قدرت سنت و مرجعیت کور ضروری است. دانشجویان هنر و ادبیات همچنین می‌آموزند که وضعیت دیگران را تخیل کنند. این قابلیت برای دموکراسی موفق ضرورت دارد؛ یعنی پرورش‌دادن ضروری چشم‌های باطنی ما.»