کتاب مادرم زمین

کتاب مادرم زمین نوشته‌ی ابوالقاسم شهباز به رابطه‌ی انسان و محیط زیست از زاویه‌ی آیات قرآن و روایات می‌پردازد. نویسنده در این اثر نگاه دینی به طبیعت، زمین، حیوانات و منابع طبیعی را محور قرار داده و نشان می‌دهد که چگونه مفاهیم تقوا، بندگی و امانت‌داری با رفتار انسان نسبت به محیط زیست گره خورده است. ساختار کتاب پرده‌پرده پیش می‌رود و در هر پرده به بُعدی از این رابطه پرداخته شده است؛ از مادریِ زمین تا حقوق حیوانات و سرنوشت محیط زیست پس از ظهور. نشر ایلماه آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مادرم زمین

کتاب مادرم زمین با تکیه‌بر آیات قرآن و روایات معصومان به بازخوانی رابطه‌ی انسان و محیط زیست پرداخته است. ابوالقاسم شهباز در مقدمه توضیح داده است که تخریب طبیعت شبیه مردی است که شاخه‌ی زیر پای خود را می‌بُرد و سرانجام به سقوط خود کمک می‌کند. او بر این باور است که محبت به خدا به محبت به مخلوقات او از جمله زمین، حیوانات و گیاهان می‌انجامد و رعایت مسائل زیست‌محیطی بخشی از تقوای الهی است. کتاب مادرم زمین در قالب «پرده‌ها» تنظیم شده است. در پرده‌ی اول با عنوان مادرم زمین، نویسنده با استناد به آیات مختلف نشان می‌دهد که انسان از خاک آفریده شده، بر زمین می‌زید و دوباره به آغوش آن بازمی‌گردد و به همین دلیل رابطه‌ی انسان و زمین به رابطه‌ی مادر و فرزند تشبیه شده است. در پرده‌های بعدی موضوعاتی مانند زمینِ باشعور یا بی‌شعور، فرمان‌بری زمین از امام، امانت‌بودن طبیعت، مفهوم فساد در زمین، امتحانی‌بودن محیط زیست، این‌که زمین مال همگان است و حقوق حیوانات مطرح شده است. کتاب مادرم زمین در هر بخش با نقل آیات، احادیث و حکایت‌هایی از پیامبر، امامان و عالمان دینی، تصویری دینی از محیط زیست ترسیم کرده است؛ تصویری که در آن زمین موجودی تسبیح‌گو، آگاه و مهربان است، حیوانات دارای حق و سهم از این سیاره‌اند و انسان در جایگاه امانت‌دار و خلیفه، مسئول آبادانی و پرهیز از تخریب معرفی شده است.

خلاصه کتاب مادرم زمین

کتاب مادرم زمین بر این ایده استوار است که محیط زیست امانت الهی در دست انسان و صحنه‌ی امتحان اوست. نویسنده ابتدا با تشبیه زمین به مادر، نشان می‌دهد که انسان از خاک برآمده، بر زمین آرام می‌گیرد و دوباره به آن بازمی‌گردد و بنابراین مدیون مهر و آغوش این سیاره است. سپس با استناد به آیات «تسبیح موجودات» و روایات، از باشعوری زمین، شهادت‌دادن آن در قیامت و فرمان‌بری‌اش از اولیای الهی سخن گفته است. در ادامه، کتاب مادرم زمین مفهوم امانت‌داری را به محیط زیست تعمیم می‌دهد و تخریب طبیعت را نوعی خیانت در امانت و مصداق «فساد در زمین» می‌داند. نویسنده با آیات و احادیث متعدد، حقوق حیوانات، سهم دیگر موجودات از زمین، و پیوند تقوا با رعایت مسائل زیست‌محیطی را توضیح داده است و نشان داده که بی‌توجهی به آب، خاک، درختان و جانوران، تنها آسیب به طبیعت نیست بلکه ضربه به رابطه‌ی انسان با خدا به‌شمار می‌آید.

چرا باید کتاب مادرم زمین را بخوانیم؟

این کتاب نگاه دینی به محیط زیست را از دل آیات و روایات استخراج کرده است و نشان می‌دهد مفاهیمی مانند تقوا، امانت‌داری و بندگی چگونه به رفتار انسان با زمین و حیوانات گره می‌خورند. خواندن مادرم زمین می‌تواند برای بازتعریف رابطه‌ی معنوی با طبیعت، ایجاد حساسیت اخلاقی نسبت به تخریب محیط زیست و فهم جایگاه زیست‌محیطی در سبک زندگی دینی مفید باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به علاقه‌مندان مباحث دینی و قرآنی، فعالان و دانشجویان حوزه‌ی محیط زیست، طلاب و مربیان دینی و کسانی که دغدغه‌ی پیوند ایمان، اخلاق و حفاظت از طبیعت را دارند پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه قشر مذهبی که به‌دنبال پشتوانه‌ی متنی برای مسئولیت زیست‌محیطی است. «حکایت ما با زمینی که در آن زندگی می‌کنيم، حکایت مردی است که بر شاخه‌ای نشسته و همان شاخه را از بیخ می‌بُرد. سرنوشت چنین انسانی روشن است و پایان کارش، سقوط به ورطه نابودی. متاسفانه تعامل ما با زمین و محیط زیست پیرامونمان شباهت بسیاری به این تمثیل دارد و اگر به خود نیاییم، پایانی بس خطرناک در انتظارمان خواهد بود. رفتار کنونی ما با محیط زیست، مانند کسی است که سوار بر کشتی، نادانسته مشغول تخریب بدنه آن است؛ غافل از اینکه سلامت و رستگاری او، در گرو سلامت کشتی است که بر آن سوار است. خوشبختانه در فرهنگ غنی اسلام، نه تنها محیط زیست مورد غفلت واقع نشده، بلکه با نگاهی عمیق و تیزبینانه، جزئیات و جوانب بسیار زیبایی از این بُعد زندگی، در آیات قرآن و روایات معصومین علیهم‌السلام مورد بحث و توجه قرار گرفته است. اسلام برای رابطه انسان با خدا اهمیتی فوق‌العاده قائل است؛ به گونه‌ای که سلامت و سعادت انسان، تنها در گرو حفظ این رابطه و مراقبت از آن تعریف می‌شود. از سوی دیگر حفظ رابطه با خدا به شدت در گرو حفظ رابطه با آفریده‌های اوست و جالب اینجاست که کیفیت رابطه با آفریده‌ها، کیفیت رابطه با خدا را رقم می‌زند. برای مثال، بدعهدی و بدرفتاری با آفریده‌های خدا اعم از جاندار و بی‌جان، باعث تخریب رابطه انسان با خدا و دوری از او می‌شود. در مقابل، مهرورزی و محبت به آفریده‌های او یکی از راه‌های تقرب به خدا و جلب رضایت او دانسته شده است. در این کتاب تلاش شده است تا این نگاه زیبا و عمیق مورد توجه و تبیین قرار گیرد؛ تا انگیزه‌ای باشد برای آشتی انسان‌ها با محیط زیستشان، به‌ویژه قشر معتقد و مذهبی که خود را ملزم به رعایت احکام و مسائل دینی می‌دانند.»